CEZA MUHAKEMES HUKUKU III zgr KKTADEMR SUUN RENLMES

CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU III Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR

SUÇUN ÖĞRENİLMESİ VE CEZA MUHAKEMESİ ŞARTLARI Küçüktaşdemir 9. 10. 2018 2

SUÇUN ÖĞRENİLMESİ VE CEZA MUHAKEMESİ ŞARTLARI Soruşturma makamlarının bir suçu aydınlatabilmeleri suçu öğrenmelerine bağlıdır. Suçun öğrenilmesiyle soruşturma re’sen başlatılır. (Kamusallık İlkesi) Küçüktaşdemir Bazı durumlardaysa soruşturma veya kovuşturmanın başlatılması ve yürütülmesi belli koşulların bulunmasına bağlıdır. Bunlara muhakeme şartları denir. 9. 10. 2018 3

SUÇUN ÖĞRENİLMESİ RE’SEN İHBAR RE’SEN KOVUŞTURULAN BİR SUÇTAN HABERDAR OLAN BİR KİŞİNİN DURUMU ADLİ MAKAMLARA BİLDİRMESİDİR. ANAYASADA YER ALAN DİLEKÇE HAKKININ BİR KULLANIM BİÇİMDİR. ŞİKAYET TALEP MÜRACAAT Küçüktaşdemir YABANCI DEVLETİN ŞİKAYETİ 9. 10. 2018 4

İHBAR VE ŞİKAYET USULÜ CMK Madde 158 – (1) Suça ilişkin ihbar veya şikâyet, Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir. (2) Valilik veya kaymakamlığa ya da mahkemeye yapılan ihbar veya şikâyet, ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. (3) Yurt dışında işlenip ülkede takibi gereken suçlar hakkında Türkiye'nin elçilik ve konsolosluklarına da ihbar veya Küçüktaşdemir şikâyette bulunulabilir. (4) Bir kamu görevinin yürütülmesiyle bağlantılı olarak işlendiği iddia edilen bir suç nedeniyle, ilgili kurum ve kuruluş idaresine yapılan ihbar veya şikâyet, gecikmeksizin ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. 9. 10. 2018 5 (5) İhbar veya şikâyet yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir.

ŞİKAYET Kamusallık ilkesi gereği kural, suçun öğrenen adli makamların kendiliğinden harekete geçmesidir. Şikayet bu kuralın istisnasıdır. Küçüktaşdemir «Takibi şikayete bağlanmış olan suçlar, sıkıya kişiye bağlı, kişilik haklarını ihlal eden ve doğrudan doğruya kamu adına takip edilmelerinde menfaat görülmeyen suçlardır. » Şikayet hem bir muhakeme şartı hem de bir suçun öğrenilmesi biçimidir. 9. 10. 2018 6

Küçüktaşdemir 9. 10. 2018 7

ŞİKAYET HAKKI MAĞDURA AİTTİR. MAĞDUR ÇOCUKSA Sezgin küçükler doğrudan doğruya şikayet hakkına sahiptir. Sezgin değilse yasal temsilcisi bu hakka sahiptir. MAĞDUR Tüzel TÜZEL KİŞİ OLDUĞU DURUMLARDA kişiyi temsile yetkili organ kullanır. Küçüktaşdemir AVUKATLAR Kişiye sıkıya bağlı olan bu hakkı vekil sıfatıyla avukatlar da 8 9. 10. 2018 kullanabilir.

ŞİKAYET SÜRESİ SÜRE FİİL VE FAİLİN ÖĞRENİLDİĞİ ANDAN İTİBAREN İŞLEMEYE BAŞLAR SADECE FİİLİN ÖĞRENİLMESİYLE ŞİKAYET HAKKI DOĞAR AMA SÜRE BAŞLAMAZ. HAK FİİLİN ÖĞRENİLMESİYLE BAŞLAYACAK, ŞİKAYET SÜRESİ İSE SUÇUN SONA ERMESİ VE FAİLİNİN ÖĞRENİLMESİYLE BAŞLAYACAKTIR. TEMELDE FİİLİN ÖĞRENİLMESİ ÖNEMLİDİR. ŞİKAYET EDİLİRKEN FAİLİN BELİRTİLMESİNE GEREK YOKTUR. Küçüktaşdemir 9. 10. 2018 9

TCK md. 73 Madde 73 - (1) Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı olan suç hakkında yetkili kimse altı ay içinde şikayette bulunmadığı takdirde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. (2) Zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla bu süre, şikayet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar. (3) Şikayet hakkı olan birkaç kişiden birisi altı aylık süreyi geçirirse bundan dolayı diğerlerinin hakları düşmez. (4) Kovuşturma yapılabilmesi şikayete bağlı suçlarda kanunda aksi yazılı olmadıkça suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür ve hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz. (5) İştirak halinde suç işlemiş sanıklardan biri hakkındaki şikayetten vazgeçme, diğerlerini de kapsar. Küçüktaşdemir 9. 10. 2018 10 (6) Kanunda aksi yazılı olmadıkça, vazgeçme onu kabul etmeyen sanığı etkilemez. (7) Kamu davasının düşmesi, suçtan zarar gören kişinin şikayetten vazgeçmiş olmasından ileri gelmiş ve vazgeçtiği sırada şahsi haklarından

TALEP RESMİ ŞİKAYETTİR. (Bkz. TCK md. 12) ADALET BAKANI’NIN BELİRLİ SUÇLARIN TAKİBİNİ CUMHURİYET SAVCISINDAN İSTEMESİDİR. Küçüktaşdemir TALEP ÜZERİNE SAVCI SORUŞTURMAYI BAŞLATMAK ZORUNDADIR. MAHKEMENİN İDDİANAMEYİ KABUL EDİP KOVUŞTURMAYI BAŞLATMASI ZORUNLULUĞU YOKTUR. 9. 10. 2018 11

MÜRACAAT «Belli suçlarda Devletin mahsus makamları ile, dava açmayı zorunlu kılmayacak şekilde, yaptığı şikayettir. » Cumhuriyet savcısı soruşturma yapmak ve dava açmak zorunda değildir. Resmi şikayet, yani talep niteliğindedir. Küçüktaşdemir Süreye bağlı değildir. Şikayet gibi geri alınması mümkün değildir. Örn. Bankacılık Kanunu md. 162 YABANCI DEVLETİN ŞİKAYETİ DE BURAYA DAHİLDİR. (Örn. 9. 10. 2018 TCK md. 340 ve 341) 12

BAZI MUHAKEME ŞARTLARI ŞİKAYET TALEP YABANCI DEVLETİN ŞİKAYETİ (MÜRACAAT) DOKUNULMAZLIĞIN BULUNMAMASI İZİN Küçüktaşdemir SANIĞIN AKIL HASTASI OLMAMASI SANIĞIN GAİP OLMAMASI ÖNÖDEME UZLAŞTIRMA 9. 10. 2018 13

İZİN «Belirli suçlardan dolayı ceza davası açılıp yürütülmesinde kamu yararı bulunup bulunmadığı konusunda kanun koyucunun duyduğu tereddüdü yenmek üzere yetkili kılınan makamın yarar gördüğünü belirtmesidir. » Örn. TCK md. 305, Any. 83/2, MİT Kanunu Küçüktaşdemir 9. 10. 2018 14

SANIĞIN KUSUR YETENEĞİNİN BULUNMASI 12 YAŞINDAN KÜÇÜK ÇOCUKLAR MUTLAK OLARKA SORUMSUZ OLDUKLARI İÇİN BU ÇOCUKLAR HAKKINDA CEZA KOVUŞTURMASI YASAĞI VARDIR. CEZA MUHAKEMESİ SORUŞTURMA EVRESİNDE SONA ERER VE GÜVNELİK TEDİBİRİ (ÇOCUKLARA ÖZGÜ) MUHAKEMESİ BAŞLAR. Küçüktaşdemir 9. 10. 2018 15

SANIĞIN AKIL HASTASI OLMAMASI Suç işlendikten sonra sanık akıl hastası (TCK 32/1) olmuş ve bu durum savunma yapmasını önemli derecede etkileyecekse yargılama yapılmaz. Küçüktaşdemir Buna karşın soruşturma yapılıp dava açılabilir. Suç işlendiği anda tam akıl hastası olanlar hakkında soruşturma evresinde sulh ceza hakimi, kovuşturma evresinde mahkeme CMK md. 74 uyarınca gözlem altına alma koruma tedbirini uygular ve sanığın akıl hastası olduğu anlaşılırsa akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirinin uygulanmasına karar verilir. 9. 10. 2018 16

SANIĞIN KUSUR YETENEĞİNİN BULUNMASI (DURUŞMA EHLİYETİNİN BULUNMAMASI) Suç işlendikten sonra sanık akıl hastası (TCK 32/1) olmuş ve bu durum savunma yapmasını önemli derecede etkileyecekse yargılama yapılmaz. Kişi fiili işledikten sonra akıl hastası olup duruşma ehliyetini kaybedebilir. Bu yönüyle duruşma ehliyeti, cezai ehliyetten ayrılır. Cezai ehliyeti olmayanlar, duruşma ehliyetine de sahip değildir. (Medeni muhakemedeki dava ehliyetinden de farklıdır. ) Suç işlendikten sonra duruşma ehliyeti kaybedilmişse mahkeme durma kararı verir. İyileşme mümkün değilse düşme kararı verilir. Küçüktaşdemir Buna karşın soruşturma yapılıp dava açılabilir. Suç işlendiği anda tam akıl hastası olanlar hakkında soruşturma evresinde sulh ceza hakimi, kovuşturma evresinde mahkeme CMK md. 74 uyarınca gözlem altına 17 alma koruma tedbirini uygular ve sanığın akıl hastası olduğu anlaşılırsa akıl hastalarına 9. 10. 2018 özgü güvenlik tedbirinin uygulanmasına karar verilir.

SANIĞIN GAİP OLMAMASI Gaip kavramı zor kullanılsa dahi mahkeme önüne getirilemeyecek kişiyi ifade eder. Bu kişiler hakkında soruşturma yapılıp dava açılabilir ama duruşma yapılamaz. Aşağıdaki kişiler gaip sayılır: 9. 10. 2018 Bulunduğu yer bilinmeyen sanık Yurt dışında bulunup getirilmesi olanaklı olmayan sanık 18 Yurt dışında bulunup da getirilmesi uygun bulunmayan sanık Küçüktaşdemir

GÖRÜLMEKTE OLAN DAVANIN VEYA KESİN HÜKMÜN BULUNMAMASI Aynı fiil aynı kişi hakkında başka bir ceza muhakemesinin konusu yapılamaz. Aynı fiil ve fail için tek bir dava olmalıdır. Ceza muhakemesinin derdest olması bir muhakeme engelidir. Bu durumda davanın reddine karar verilir. Bir uyuşmazlık tek bir ceza muhakemesinin konusu yapılabileceğinden eğer kesin hükümle sonuçlanmışsa bir daha yargılama konusu yapılamaz. Küçüktaşdemir Bkz. Ne bis in idem İlkesi 9. 10. 2018 19

ÖNÖDEME Önemsiz suçlarda, mahkemelerin iş yükünü azaltmak için öngörülmüştür. Uzlaşma kapsamına girmeyen, sadece adli para cezasını gerektiren veya üst sınırı 6 ayı aşmayan hapis cezasını gerektiren suçlarda Cezanın para karşılığı + yargılama giderleri Ödenecek miktar adli para veya hapis cezasının alt sınırına 9. 10. 2018 göre belirlenir. 20 10 gün içinde ödenirse kamu davası açılmaz Küçüktaşdemir Zorunludur. Yargılamasız ceza olmaz ilkesinin istisnasıdır.

UZLAŞMA Cezai bir uyuşmazlık yargılama makamları dışında başka bir organ tarafından çözülür. Onarıcı adalet anlayışının uygulanış biçimlerinden biridir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 253. maddesinde uzlaşmanın uygulanabileceği suçlar düzenlenmiştir. Cinsel suçlar ve etkin pişmanlık içeren suçlar için uygulanmaz. Bir kovuşturma şartıdır. Uzlaşmaya varılırsa hukuk mahkemesinde tazminat davası açılamaz!! Küçüktaşdemir 9. 10. 2018 21

CEZA MUHAKEMESİNDE YARGILAMA YETKİSİ Küçüktaşdemir 9. 10. 2018 22

YARGILAMA MAKAMLARI ÇOK SAYIDA VE ÇEŞİTLİDİR. BU NEDENLE YARGILAMA YETKİSİ ÇEŞİTLİ BİÇİMLERDE YARGILAMA MAKAMLARI ARASINA PAYLAŞILIR. KAMUSAL VEYA ÖZEL MENFAATLER, USUL EKONOMİSİ, DELİL KOLAYLIĞI, SAVUNMA GARANTİSİ, TEKNİK MESLEKİ YETENEK VB. HUSUSLAR BU PAYLAŞIMDA ROL OYNAR. YARGILAMA YETKİSİNİN İKİ YÖNÜ VARDIR: Küçüktaşdemir SÜBJEKTİF YÖN • HAKİMİN BELİRLİ BİR CEZAİ UYUŞMAZLIĞI ÇÖZME YETKİSİ VE ÖDEVİ OBJEKTİF YÖN • HAKİMİN GEÇERLİ BİR BİÇİMDE YARGILAMA YAPABİLECEĞİ SINIRLI ALAN 9. 10. 2018 23

YARGILAMA YETKİSİ Küçüktaşdemir MİLLİ YETKİ GÖREV YÖNÜNDEN YETKİ MADDE YÖNÜNDEN YETKİ YER YÖNÜNDEN YETKİ KİŞİ YÖNÜNDEN YETKİ 9. 10. 2018 24

MİLLİ YETKİ Neredeki bir olayla ilgili ne zaman bir Türk savcısı soruşturma yapmaya yetkilidir? Neredeki bir cezai uyuşmazlıkla ilgili bir Türk Ceza Mahkemesi yargılama yapmaya yetkilidir? Ceza muhakemesi normlarının yer bakımından uygulanmasıyla da ilgilidir. MÜLKİLİK İLKESİ TCK Küçüktaşdemir TCK md. 8 md. 13 9. 10. 2018 25

YÜKSEK MAHKEMELER Küçüktaşdemir ANAYASA MAHKEMESİ YARGITAY DANIŞTAY • HUKUK • İDARİ • CEZA • VERGİ UYUŞMAZLIK SAYIŞTAY MAHKEMESİ • GENEL GÖREVLİ • ÖZEL GÖREVLİ 9. 10. 2018 26

GÖREV İTİBARİYLE YETKİ İlk önce belirlenmesi gereken yetki türüdür. Yargılama adli yargılama makamlarınca mı yapılacak yoksa adliye dışı yargılama makamlarınca mı? Adli yargılama makamları yargılamayı yapacaksa hukuk, ticaret, mahkemeleri veya ceza mahkemeleri mi yapacak? Göre yönünden yetki, yargı kollarının farklılığıyla doğrudan bağlantılıdır ve mahkemelerin yetkileri mutlak bir biçimde ayrılır. Küçüktaşdemir 9. 10. 2018 27

GÖREV İTİBARİYLE YETKİ İLİŞKİSİ CEZA MAHKEMELERİ • GENEL GÖREVLİ CEZA MAHKEMELERİ • AĞIR CEZA MAHKEMESİ • ASLİYE CEZA MAHKEMESİ • ÖZEL GÖREVLİ CEZA MAHKEMELERİ • ÇOCUK AĞIR CEZA MAHKEMESİ • ÇOCUK MAHKEMESİ HUKUK MAHKEMELERİ • GENEL • ASLİYE İDARİ YARGI • SULH • İCRA Küçüktaşdemir • ÖZEL • TİCARET • AİLE vb. GÖREV İTİBARİYLE YETKİ 9. 10. 2018 28

NAİP HAKİMLİK (NİYABET) GÖREV YÖNÜNDEN YETKİ KURALLARININ İSTİSNASINI OLUŞTURUR. CMK’DA DOĞRUDAN DÜZENLENMEMİŞTİR. BUNA KARŞI BAZI MADDELERDE BU KAVRAMA RASTLAMAK OLANAKLIDIR. (CMK Md. 83, 180/1, 209) «NAİP» BİRİNİN YERİNE GEÇEN DEMEKTİR. (TDK Sözlüğü) KURUL HALİNDE GÖREV YAPAN MAHKEMELERDE, KURUL YAPTIĞI GÖREVİ KENDİ ADINA ÜYELERDEN BİRİNE DEVREDER. BÖYLECE NAİP HAKİM TEK BAŞINA YAPMAYACAĞI BİR GÖREVİ KURUL ADINA YAPAR. MAHKEME BİNASI DIŞINDA YAPILAN İŞLEMLERDE ÇOĞUNLUKLA BU YOLA BAŞVURULUR. (Örn. Keşfe gitmek. ) Küçüktaşdemir 9. 10. 2018 29

MADDE (GÖREV) İTİBARİYLE YETKİ Kanunda «görev» kelimesiyle ifade edilir. Kanunla belirlenir. Dolayısıyla kamu düzenine ilişkindir. Madde itibariyle yetki, uyuşmazlığı oluşturan suçun türüne (nitelik ölçütü), mahkeme teşkilatına göre (yapısal ölçüt) ve cezasının ağırlığına (nicesellik ölçütü) göre ilk derece mahkemeleri arasında yapılan görev bölüşümünü tanımlar. Türk Sistemi karma ölçütü esas almıştır hem suçların türü hem de cezaları göz önüne alınır. Ağırlaştırıcı ve hafifletici nedenler gözetilmeksizin suçun cezasının üst sınırı göz önüne alınır. Küçüktaşdemir KAMU DÜZENİNE İLİŞKİN OLDUĞU İÇİN: 9. 10. 2018 RE’SEN MAHKEME TARAFINDAN GÖZETİLİR. KOVUŞTURMANIN HER AŞAMASINDA İLERİ SÜRÜLEBİLİR. 30

MADDE İTİBARİYLE YETKİ AĞIR CEZA MAHKEMESİ (YÜKSEK YETKİLİ MAHKEME/ÜST DERECELİ) 9. 10. 2018 31 Küçüktaşdemir ASLİYE CEZA MAHKEMESİ (AŞAĞI YETKİLLİ MAHKEME/ALT DERECELİ)

ASLİYE CEZA MAHKEMELERİ KANUNLARIN AYRICA GÖREVLİ KILDIĞI HALLER DIŞINDA, AĞIR CEZA MAHKEMELERİNİN GÖREVLERİ DIŞINDA KALAN DAVA VE İŞLERE ASLİYE CEZA MAHKEMELERİNDE BAKILIR. Küçüktaşdemir 9. 10. 2018 32

AĞIR CEZA MAHKEMELERİ YAĞMA İRTİKAP RESMİ BELGEDE SAHTECİLİK NİTELİKLİ DOLANDIRICILIK HİLELİ İFLAS Küçüktaşdemir 9. 10. 2018 33 DEVLETİN GÜVENLİĞİNE KARŞI SUÇLAR ANAYASAL DÜZENE VE BU DÜZENİN İŞLEYİŞİNE KARŞI SUÇLAR MİLLİ SAVUNMAYA KARŞI SUÇLAR DEVLET SIRLARINA KARŞI SUÇLAR VE CASUSLUK (Bazı maddeler) TERÖRLE MÜCADELE KANUNU KAPSAMINDAKİ SUÇLAR AĞIRLAŞTIRILMIŞ MÜEBBET VEYA MÜEBBET HAPİS CEZASI ile 10 YILDAN FAZLA HAPİS CEZASI GEREKTİREN SUÇLAR

ÖZEL GÖREVLİ CEZA MAHKEMELERİ GENEL GÖREVLİ CEZA MAHKEMELERİ ÖZEL GÖREVLİ CEZA MAHKEMELERİ • AĞIR CEZA MAHKEMESİ • ASLİYE CEZA MAHKEMESİ • ÇOCUK AĞIR CEZA MAHKEMESİ • ÇOCUK MAHKEMESİ Küçüktaşdemir MADDE İTİBARİYLE YETKİ 9. 10. 2018 34

MADDE YÖNÜNDEN YETKİ KURALININ İSTİSNALARI FARKLI UYUŞMAZLIKLAR ARASINDA TEK YÖNLÜ DAR BAĞLANTI BULUNMASI Bir kişinin birden fazla suçtan sanık olması. Küçüktaşdemir ÜST DERECELİ MAHKEMENİN YETKİSİZLİK KARARI VEREMEYECEĞİ DURUMLAR Bir suç işlendikten sonra onla ilişkili olarak suçluyu kayırma, suç delillerin yok etme, gizleme veya değiştirme suçunun söz konusu olması. 9. 10. 2018 35 DURUŞMADA, suçun hukuki niteliğinin değiştiği gerekçesiyle görevsizlik kararı verilemez. Bu değişim gerçekleşse bile üst dereceli mahkeme bakar. Çünkü tecrübeli hakimlerle daha güvencelidir. Kural olarak alt dereceli mahkeme iddianamenin kabulünden sonra kovuşturmanın her aşamasında görevsizlik kararı verebilir. Üst dereceli mahkeme ise ancak duruşma hazırlığı devresinde duruşmaya başlanılıncaya kadar dosyayı alt dereceli mahkemeye gönderebilir.

MADDE YÖNÜNDEN YETKİSİZLİK İDDİASI Davaya bakan alt dereceli mahkemeye kovuşturmanın her safhasında madde yönünden yetkisiz olduğu ileri sürülebilir. Kovuşturmanın her safhasında alt dereceli mahkeme bunu ister tarafların talebiyle isterse de kendi re’sen göz önüne alabilir. Alt dereceli mahkeme iddianamenin kabulünden sonra duruşma hazırlığı devresi de dahil olmak üzere kovuşturmanın her aşamasında bu kararı verebilir. Madde yönünden yetkisizlik kararlarına itiraz edilebilir. Merciin itiraz üzerine verdiği kararlar kesindir. Daha sonra suçun niteliği değişse bile artık eğer mercii alt dereceli mahkemenin bakmasına karar vermişse alt dereceli mahkeme bakar. Küçüktaşdemir Mahkeme re’sen görevsizlik kararı verir ve dosyayı gönderdiği mahkeme uyuşmazlık çıkarmazsa istinaf aşamasında madde yönünden yetki 9. 10. 2018 36 değerlendirilir.

MADDE İTİBARİYLE YETKİ UYUŞMAZLIKLARI OLUMLU (YETKİLİLİK UYUŞMAZLIĞI) • Farklı yargı çevrelerindeki iki mahkeme de bir davada kendilerini yetkili sayar. Uygulamada çok zayıf ihtimallidir. • Ortak yüksek görevli mahkeme karar verir. • Taraflardan birinin yetkililk kararını bozar. OLMUSUZ (YETKİSİZLİK UYUŞMAZLIĞI) • Bir davada mahkeme yetkisizlik kararı verir ve kararında yetkili Küçüktaşdemir mahkemeyi göstererek dosyayı ona gönderir. Dosyayı gönderdiği mahkeme de kendisinin yetkisiz olduğunu, dosyayı gönderen mahkemenin yetkili olduğuna karar verebilir. 37 • Ortak yüksek görevli mahkeme karar verir. • Taraflardan birinin yetkisizlik 9. 10. 2018 kararını bozar. • Kararı kesindir.

MADDE YÖNÜNDEN YETKİNİN İSTİSNALARI (KISA TEKRAR) YUKARI YETKİLİ MAHKEMENİN AŞAĞI YETKİLİ MAHKEMENİN İŞİNE BAKMASI Küçüktaşdemir AŞAĞI YETKİLİ MAHKEMENİN YÜKSEK YETKİLİ MAHKEMENİN İŞİNE BAKMASI • SUÇUN HUKUKİ NİTELİĞİNİN DEĞİŞMESİ • TEK YÖNLÜ DAR BAĞLANTI 9. 10. 2018 38 • ORTAK YÜKSEK YETKİLİ MAHKEMENİN KARARI

ANKARA BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ (ORTAK YÜKSEK GÖREVLİ MAHKEME) İZMİR ANKARA BATI ADLİYESİ AĞIR CEZA ANKARA YARGITAY 5. CEZA DAİRESİ (ORTAK YÜKSEK GÖREVLİ MAHKEME) Küçüktaşdemir ANKARA ASLİYE CEZA 9. 10. 2018 39

MADDE İTİBARİYLE YETKİSİZ MAHKEMENİN YAPTIĞI İŞLEMLER YENİLENMESİ MÜMKÜN OLMAYANLAR DIŞINA MADDE YÖNÜNDEN YETKİLİ (GÖREVLİ) OLMAYAN HAKİM VEYA MAHKEMENİN YAPTIĞI İŞLEMLER HÜKÜMSÜZDÜR. Küçüktaşdemir • BU İŞLEMLER MADDE YÖNÜNDEN YETKİLİ HAKİM VEYA MAHKEME TARAFINDAN TEKRARLANIR. 9. 10. 2018 • GÖREVSİZLİK KARARI, DOSYANIN GÖNDERİLDİĞİ GÖREVLİ MAHKEMEDE İDDİANAME YERİNE GEÇER 40

CEZA MAHKEMELERİ HUKUK MAHKEMELERİ İDARİ YARGI GENEL GÖREVLİ ÖZEL GÖREVLİ GÖREV Küçüktaşdemir ÇOCUK MAHKEMESİ FİKRİ SINAİ HAKLAR CEZA MAHKEMESİ AĞIR CEZA MAHKEMESİ ASLİYE CEZA MAHKEMESİ M A D D E 9. 10. 2018 41

İŞBÖLÜMÜ İHTİSASLAŞMAYI SAĞLAMAK İÇİN AYNI MAHKEMENİN FARKLI DAİRLERİ ARASINDA GERÇEKLEŞİR. BU DAİRELER NUMARALANDIRILIR. «BU KURALA AYKIRI DAVRANILDIĞI ZAMAN DAVANIN İLGİLİ MAHKEMEYE GÖNDERİLMESİ İÇİN ZORLAMA ŞANSI YOKTUR. » Ü/H ASLİYE CEZA MAHKEMESİ İŞBÖLÜMÜ • ANKARA 1. ASLİYE CEZA M. • ANKARA 2. ASLİYE CEZA M. Küçüktaşdemir ANKARA ASLİYE CEZA MAHKEMESİ ANKARA 1. ASLİYE CEZA MAH. ANKARA 2. ASLİYE CEZA MAH. (KAÇAKÇILIK) (BASIN SUÇLARI) 9. 10. 2018 42

YER YÖNÜNDEN YETKİ YER YÖNÜNDEN YETKİYE İLİŞKİN DÜZENLEMELER MAHKEMELERİN YARGILAMA YETKİLERİNİ KULLANABİLECEKLERİ COĞRAFİ ALANI BELİRLER. MAHKEMENİN YETKİSİNİ BELİRLEMEK SAVCININ DA YETKİSİNİ BELİRLEMEK DEMEKTİR. Savcılar il veya ilçe bazında mahkemelerin yanında teşkilatlanır. YER YÖNÜNDEN YETKİ KURALLARI YARGILAMANIN DAHA KOLAY YAPILABİLMESİ İÇİN ÖNGÖRÜLMÜŞTÜR. BUNDA HAKİMLERİN BÖLGE İNSANINI BİLMESİ, DAHA KOLAY DELİL TOPLANMASI, TANIKLARA VE SANIKLARA DAHA DOLAY ULAŞILACAK OLMASI GİBİ NEDENLER ROL OYNAR. Küçüktaşdemir BU NEDENLERLE KAMU DÜZENİYLE İLGİLİ DEĞİLDİR. RE’SEN GÖZ ÖNÜNE ALINMAZ. HER AŞAMADA İLERİ SÜRÜLEMEZ. 9. 10. 2018 43

YER YÖNÜNDEN YETKİ ANKARA BATI ADLİYESİ /ETİMESGUT ANKARA BAŞSAVCILIK Küçüktaşdemir ANKRA ADLİYESİ ÇANKAYA/MERKEZ KALECİK ASLİYE CEZA MAH. BAŞSAVCILIK 9. 10. 2018 44

YER YÖNÜNDEN YETKİ SUÇUN İŞLENDİĞİ YER ŞÜPHELİ VEYA SANIĞIN YAKALANDIĞI YER Küçüktaşdemir ŞÜPHELİ VEYA SANIĞIN YERLEŞİM YERİ ŞÜPHELİ VEYA SANIĞIN TÜRKİYE’DE SON BULUNDUĞU YERLEŞİM YERİ 9. 10. 2018 İLK USUL İŞLEMİNİN YAPILDIĞI YER 45

SUÇUN İŞLENDİĞİ YER ÜLKELER ARASINDAKİ MESAFE SUÇLARINDA KARMA ÖLÇÜT ESAS ALINMIŞKEN, (TCK MD. 8) ÜLKE İÇİNDEKİLER İÇİN DÜZENLEME YOKTUR. 9. 10. 2018 46 Küçüktaşdemir ÖĞRETİDE FARKLI GÖRÜŞÜ (KARMA ÖLÇÜT) SAVUNAN YAZARLAR OLSA DA, NETİCELİ SUÇLARDA SUÇ FİİLİ ANCAK NETİCENİN OLUŞMASIYLA GERÇEKLEŞMİŞ OLACAĞINDAN NETİCENİN ESAS ALINMASI UYGUN OLACAKTIR. BÖYLELİKLE BİRDEN FAZLA YER MAHKEMESİNİ YETKİLİ KILINMASI ÖNLENMİŞ OLUR. YARGITAY MÜLGA CMK DÖNEMİNDE «SUÇUN DOĞRUDAN DOĞRUYA YAKIN VE ARALIKSIZ NETİCESİNİ» NETİCESİNİ GÖZ ÖNÜNE ALMAKTAYDI.

BASIN ARACILIĞIYLA İŞLENEN SUÇLARDA YER YÖNÜNDEN YETKİ ESERİN YAYIM MERKEZİ Küçüktaşdemir ESERİN BASILDIĞI YERDEK NÜSHASINDA SUÇ İŞLENMİŞSE (BİRDEN ÇOK YERDE BASILMIŞSA) ŞİKAYETE BAĞLI HAKARET SUÇ FİİLLERİ SÖZ KONUSUYSA (TCK MD. 131) MAĞDURUN YERLEŞİM YERİ 9. 10. 2018 MAĞDURUN OTURDUĞU YERDE DAĞITILMIŞSA O YER 47 YAYIN GÖRSEL VEYA İŞİTSEL BİR YAYINSA ŞİKAYET ŞARTINA BAĞLI OLSUN VEYA OLMASIN MAĞDURUN YERLEŞİM YERİ VE OTURDUĞU YER MAHKEMESİ

ÜLKE DIŞINDA İŞLENEN SUÇLARDA YER YÖNÜNDEN YETKİ BU SUÇLARDA YER YÖNÜNDEN YETKİYE ŞÜPHELİ VEYA SANIĞIN YAKALANDIĞI YER MAHKEMESİ SAHİPTİR. ŞÜPHELİ VEYA SANIK YAKALANMIŞSA AŞAĞIDA VERİLEN MADDEDEKİ SIRA TAKİP EDİLİR: CMK MD. 14 /3 9. 10. 2018 Küçüktaşdemir 48 «Bu gibi suçlarda şüpheli veya sanık Türkiye'de yakalanmamış, yerleşmemiş veya adresi yoksa; yetkili mahkeme, Adalet Bakanının istemi ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusu üzerine Yargıtay tarafından belirlenir. »

TÜRK BAYRAĞI TAŞIYAN TAŞITLARDA İŞLENEN SUÇLAR AÇISINDAN YER YÖNÜNDEN YETKİ Madde 15 – (1) Suç, Türk bayrağını taşıma yetkisine sahip olan bir gemide veya böyle bir taşıt Türkiye dışında iken işlenmişse, geminin ilk uğradığı Türk limanında veya bağlama limanında bulunan mahkeme yetkilidir. (2) Türk bayrağını taşıma hakkına sahip olan hava taşıtları ile demiryolu taşıtları hakkında da yukarıdaki fıkra hükümleri uygulanır. (3) Ülke içerisinde deniz, hava veya demiryolu taşıtlarında ya da bu taşıtlarla işlenen suçlarda, bunların ilk ulaştığı yer mahkemesi de yetkilidir. (4) Çevreyi kirletme suçu, yabancı bayrağı taşıyan bir gemi tarafından Türk kara suları dışında işlendiği takdirde, suçun işlendiği yere en yakın veya geminin Türkiye'de ilk uğradığı limanın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Küçüktaşdemir 9. 10. 2018 49

YER YÖNÜNDEN YETKİSİZLİK İDDİASI SANIK YER YÖNÜNDEN YETKİSİZLİK İDDİASINI İLK DERECE MAHKEMESİNDE DURUŞMADAKİ SORGUSUNDAN ÖNCE, BÖLGE ADLİYE MAHKEMELERİNDE DOSYA İNCELEMESİNİN VEYA DURUŞMALI İŞLERDE İNCELEME RAPORUNUN OKUNMASINDAN ÖNCE BİLDİRİR. Küçüktaşdemir HER NE KADAR SAVCILAR İDDİANAME DÜZENLERKEN YER YÖNÜNDEN YETKİLERİNİ GÖZETSELER DE YUKARIDAKİ SÜRELERDE İTİRAZDA BULUNABİLİRLER. 9. 10. 2018 50

YER YÖNÜNDEN YETKİ UYUŞMAZLIKLARI OLUMLU YETKİ UYUŞMAZLIĞI Küçüktaşdemir OLUMSUZ YETKİ UYUŞMAZLIĞI 9. 10. 2018 51

YER YÖNÜNDEN YETKİ UYUŞMAZLIKLARI YER YÖNÜNDEN YETKİ UYUŞMAZLIĞI ÇIKTIĞINDA; AYNI AĞIR CEZA MAHKEMESİNİN YARGI ÇEVRESİNDEKİ ASLİYE CEZA MAHKEMEELERİ İÇİN ORTAK YÜKSEK GÖREVLİ MAHKEME AĞIR CEZA MAHKEMESİDİR. ASLİYE CEZA MAHKEMELERİ FARKLI İLLERDEKİ AĞIR CEZA MAHKEMELERİNİN ÇEVRESİNDE İSE ÇEVRESİ İÇİNDE BULUNDUKLARI BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ ORTAK GÖREVLİ MAHKEMEDİR. . MAHKEMELER FARKLI BÖLGERDERYSE ORTAK GÖREVLİ MAHKEME YARGITAY’DIR. KARAR KESİNDİR. Küçüktaşdemir 9. 10. 2018 52

YER YÖNÜNDEN YETKİSİZ MAHKEMENİN İŞLEMLERİ MAHKEME GECİKMESİNDE SAKINCA BULUNAN GEREKLİ İŞLEMLERİ YAPAR VE BU İŞLEMLER GEÇERLİDİR. • ADAETA NAİP HAKİM OLARAK YAPAR. Küçüktaşdemir 9. 10. 2018 53

YER YÖNÜNDEN YETKİNİN İSTİSNALARI • Dar bağlantı varsa, soruşturmada savcıların, kovuşturmada mahkemelerin anlaşmasıyla. BAĞLANTILI UYUŞMAZLIKLARIN BİRLEŞTİRİLMESİ MUHAKEMENİN NAKLİ FİİLİ VE HUKUKİ NEDENLER • Hukuki veya fiili nedenlerle davanın aynı derecedeki başka bir mahkemeye naklini taraf veya mahkeme ister BAM karar verir. (md. 19/1) 9. 10. 2018 İSTİNABE • İstinabe: Yer yönünden yetkili mahkemenin, yer yönünden yetkisiz mahkemeden kendi adına işlem yapmasını talep etmesidir. (md. Küçüktaşdemir 54 MUHAKEMENİN NAKLİ KAMU GÜVENLİĞİ • Kamu güvenliği. • Adalet Bakanı ister Yargıtay karar verir. (md. 19/2)

İSTİNABE MAHKEMENİN KENDİ YARGI ÇEVRESİ DIŞINDA BAZI İŞLEMLER YAPMASI GEREKTİĞİNDE, AYNI DERECEDEKİ AMA BAŞKA BİR YERDEKİ YER YÖNÜNDEN YETKİSİZ MAHKEMEDEN BU İŞLEMLERİN YAPILMASINI TALEP ETMESİDİR. Örneğin, keşif yapmak, tanık dinlemek gib. AYNI ZAMANDA DOĞRUDAN DOĞRUYALIK İLKESİNİN İSTİSNALARINDAN BİRİDİR. Zorunluluk bulunmadıkça büyükşehir belediye sınırları içinde istinabe yasaklanmıştır. (CMK md. 180/3, 4) Küçüktaşdemir 9. 10. 2018 Ceza İşlerinde Karşılıklı Yardım Avrupa Sözleşmesi ile yabancı mahkemelerden istinabe suretiyle yardım istenebilir. 55

KİŞİ YÖNÜNDEN YETKİ Belirli bazı kamu görevlileri, belli suçlardan dolayı belli mahkemelerde yargılanabilir. Bunu nedeni üst düzey görevlerde bulunan kişilerin bilhassa görevleri dolayısıyla gerçekleştirdikleri eylemlerden dolayı haksız yere iktidar mücadelelerin eseri olan isnatlarla karşılaşmalarının veya konumlarından dolayı kayrılmalarının önlenmesinin amaçlanmasıdır. 9. 10. 2018 Kişi yönünden yetki hükümleri söz konusuysa hem soruşturma hem kovuşturma farklı makamlarca yapılmaktadır. Küçüktaşdemir Bu kişilere örnek olarak, Cumhurbaşkanı ve yardımcıları, milletvekilleri*, yüksek mahkeme başkanları ve üyeleri, kuvvet komutanları verilebilir. Bu kişiler görevleri dolayısıyla işledikleri suçlardan dolayı Yüce Divan’da yargılanır. 56

SON DEĞİŞİKLİKLE BERABER 9) (Ek: 15/8/2017 -KHK-694/146 md. ; Aynen kabul: 1/2/20187078/141 md. ) Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen milletvekili hakkında soruşturma ve kovuşturma yapma yetkisi, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı ve bu yer ağır ceza mahkemesine aittir. Soruşturmayı Cumhuriyet Başsavcısı veya görevlendireceği vekili bizzat yapar. . . ’ ifadesi yer alıyor. Küçüktaşdemir 9. 10. 2018 57

KAYNAKÇA Centel/Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, Beta İstanbul Toroslu/Feyzioğlu, Ceza Muhakemesi Hukuku, Savaş, Ankara Yenisey/Nuhoğlu, Ceza Muhakemesi Hukuku, Seçkin, Ankara Küçüktaşdemir 9. 10. 2018 58