BOR MADEN KULLANIM ALANLARI VE NEM Bor Elementi

BOR MADENİ , KULLANIM ALANLARI VE ÖNEMİ Bor Elementi nedir? Bor Elementinin Özellikleri Tarihçesi Bor Mineralleri Bor Rezervleri Ulusal Bor Araştırma Enstitüsü Bor Üretimi Bor Madeninin Kullanım Alanları Sonuç Olarak… 1 1

Bor Elementi NEDİR ? Bor simgesi B , atom numarası 5, atom ağılığı 10, 81 olan bir element Metalle ametal arası özelliklere sahip, metalik bir iletkenden çok, bir yarıiletken Saf Bor ilk kez 1808 yılında Fransız kimyager J. L. Gay-Lussac ve Baron L. J. Thenard ile İngiliz kimyager H. Davy tarafından elde edilmiştir. Ancak %99 saflıktaki ilk kristalize bor, 1909 yılında elde edilebildi. 2

Louis Joseph Gay-Lussac 1 Sir Humphrey Davy Louis Jacques Thénard 3

Bor Elementinin Özellikleri Bor, yerkabuğunda yaygın olarak bulunan 51. elementtir Kimyasal Özellikleri Atomik Yarıçapı 1. 17 Å Atomik hacmi 4. 6 cm 3/mol Elektron Konfigürasyonu 1 s 2 2 p 1 Nötron sayısı 6 İyonik Çapı: 0, 23Å Proton sayısı 5 Fiziksel Özellikleri Atomik Kütlesi: 10, 811 Kaynama Noktası: 4275 K 4002°C 7236°F; Ergime Noktası: 2573 K 2300°C 4172°F Yoğunluk: 2, 34 g/cc Buharlaşma Isısı: 489, 7 k. J/mol Fiziksel Durumu: (20°C & 1 atm): Katı 1 Saf haldeki Bor elementi 4

Bor Elementinin Tarihçesi Bilinen tarihi 4000 yıl öncesine kadar gitmekte. O dönemlerde Babilliler tarafından kuyumculukta kullanıldığı biliniyor Mısırlıların mumyalama tedavi amaçlı ve değişik metalleri işlemede kullanmışlardır. Yunanlılar ve Romalıların temizlik amaçlı kullandıkları tahmin edilmekte Kullanım alanlarına ilişkin ilk yazılı metne 762 yılında Mekke Medine Bağdat çevresindeki yerleşim yerlerinde rastlanıyor 1 5

Bor Elementinin Tarihçesi Avrupa’da 12. yy dan itibaren boraks ticareti uzun bir süre Venedikliler ve Hollandalılar tarafından sürdürüldü. 1830 yılında İtalya da Borik asit üretildi Şili de 1852 yılında endüstriyel anlamda ilk boraks madenciliği başladı ABD de Bor yataklarının bulunması ile bu ülke en büyük üretici konumuna geldi. 1 6

Bor Elementinin Tarihçesi 1865 yılında Compaigne Industrielle Desmazures adlı Fransız şirketine işletme ruhsatı verilmesiyle Türkiye de bor madenciliği başlar. Bor Osmanlı döneminde yabancı firmalar tarafından “ALÇITAŞI” olarak işletilmiştir. 1935 yılında Türkiye'de maden arama ve işletme faaliyetlerini yapmak üzere Etibank ve MTA kuruldu. Uzun bir süre yabancı şirketler tarafından işletilen madenler daha sonra 1978 de 2172 sayılı yasa ile Bor rezervlerinin tüm madencilik ve işletme hakları Etibank'a verildi. 7

Bor Mineralleri Yapısı gereği doğada saf halde bulunmuyor. Oksijenle yaptığı bileşikleri mevcut Dünyada bilinen 230 çeşit bor minerali bulunmakta Bazı mineraller genellikle her yatakta gözlenirken bazıları ise çok ender olarak gözlenirler. Pandermitin, sadece dünyada Balıkesir-Susurluk yatağında bulunuşu buna örnek olarak verilebilir. Ticari açıdan önemli olanları; Boraks(Tinkal) Üleksit, Kolemanit, Kernit , Pandermit, Hidroborasit 1 8

Hidroborasit Kernit Üleksit Önemli Bor Mineralleri Boraks(Tinkal) Kolemanit Pandermit 1 9

Bor Rezervleri Dünyada ki Bor Rezervleri(Ülkeler Bazında) 1 10

1 11

Bor Rezervleri Türkiye Bor Rezervlerinin Dağılımı (Mineral Bazında) 1 12

Bor Rezervleri Türkiye’deki Bor Madeni Haritası 1 13

Ulusal Bor Araştırma Enstitüsü (BOREN) Enstitü 18. 06. 2003 tarihli ve 25142 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 4865 sayılı Kanun’la kurulmuştur. Başlıca kuruluş amaçları ; Türkiye'de ve dünyada bor ürün ve teknolojilerinin geniş bir şekilde kullanımını, yeni bor ürünlerinin üretimini ve geliştirilmesini temin etmek Araştırmalar için gerekli bilimsel ortamı sağlamak Bor ve ürünleri alanında araştırma yapan kamu ve özel hukuk tüzel kişileri ile işbirliği yaparak bilimsel araştırmaları yapmak, yaptırmak koordine etmek ve bu araştırmalara katkı sağlamak 1 14

Bor Üretimi Dünyada Bor Üretimi 1 15

Bor Üretimi Dünyada Bor Ürünlerinin Toplam Satışlarının sektörel (%) dağılımı. 1 16

Bor Madeninin Kullanım Alanları Bor ürünleri başta; Cam ve seramik endüstrisinde, Temizlik ve beyazlatmada, İnşaat sanayiinde, Yanmayı Önleyici/Geciktirici Malzeme Olarak, Nükleer Uygulamalarda, Enerjide , Sağlık alanında ve Tarımda, Askeri ve uzay sanayiinde, olmak üzere yüzlerce farklı alanda kullanılır 1 17

Bor Madeninin Kullanım Alanları 1 18

1 19

Sonuç Olarak… 1 20

Dinlediğiniz İçin Teşekkürler Barış İLAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ (barisilan@mail. ru) NOT: Konu ile ilgili Ayrıntılı rapor için aşağıdaki web sayfasını ziyaret edebilirsiniz https: //feliksn. wordpress. com 1