Bollenteelt in Nederland Ontwikkelingen in de teelt en

Bollenteelt in Nederland Ontwikkelingen in de teelt en broeierij - 2013

Bollenteelt in Nederland Gewas % areaal Tulp 49 Lelie 21 narcis 8 Hyacint 6 Overige bolgewassen Totaal in 2013 16 23. 291 ha § De helft van de bloembollen staat in Noord-Holland, gevolgd door Zuid-Holland en Flevoland met elk bijna 15%. § Nederland 60% van wereldproductie, 80% van wereldhandel

Algemene ontwikkelingen § Schaalvergroting gaat door § Opbrengsten / ha neemt toe § Meer bollen per m 2 § Bredere bedden (1, 50 m → 1. 80 meter)

Ontwikkelingen tulpenteelt § Verschuiving afzet van droogverkoop naar broeierij § Tulpenteelt grotendeels op kleigrond in nettenteelt § Schaalvergroting gaat door § Veel introducties van nieuwe cv’s; weinig blijvers. § Grotere broeierijen hebben eigen bollenteelt § Fusarium en virus zijn belangrijkste kwaliteitsproblemen ● Zuurscheider Bulbstar op basis van röntgen

Ontwikkelingen Lelieteelt § Lelie 2. 0: virusvrije lelieteelt ● Keuze plantmateriaal ● Toetsing ● Tracking & tracing ● Teelt plantgoed scheiden van teelt leverbaar § ‘Teelt de grond uit’ in ontwikkeling § Broeierij: ontwikkeling naar meerlagenteelt met LED

Lelie – Teelt de grond uit § Doortelen van hoogwaardig weefselkweekmateriaal § Enkele initiatieven op pilotschaal: ● Noord Holland: in bakken ● Drenthe: buiten, op leliekisten ● Proeven in goten of zandbedden in onderzoek

Ontwikkelingen Narcissen § Weinig veranderingen in de teelt § Afzet als: ● Narcis op pot met zeer groot aandeel ‘Tête-à-Tête’ ● Droogverkoop ● Snijbloem afnemend § Bijna helft van areaal is cv. ‘Tête-à-Tête’ § Sortiment veranderd o. i. v. Fusariumgevoeligheid § Stengelaaltjes en Fusarium grootste probleem

Ontwikkelingen Hyacinten § Concentreert zich in kustgebieden op zandgrond § Meer nadruk op kwaliteit in relatie tot bodem ● Pythium als oud probleem, maar agressief snot (Dickeya) probleem vanaf ca. 2000 § Stalmest vervangen door compost § Ventilatieadvies voor heetstook gehalveerd ● Minder schade ● energiebesparing § Waterbroei hyacint in ontwikkeling

Organische stofvoorziening op duinzandgrond § Relatief laag o. s. -% (ca. 1, 5%) § Relatief snellere afbraak (6% per jaar) § Organische stof essentieel voor: ● Bodemstructuur en bewerkbaarheid ● Vochtvasthoudend vermogen ● Nutriëntenvoorziening ● Bodemweerbaarheid § Gangbare org. meststoffen: stalmest, compost, groenbemesters

Organische stofvoorzieners § Stalmest vervangen door compost ● Mestwetgeving § Japanse haver i. p. v. bladrammenas ● Makkelijker onkruidbestrijding van dicotylen § Nieuwe organische stofvoorzieners in onderzoek

Duurzaam Bodembeheer § Duurzaam telen = met méér organische stof § Zowel compost als groenbemesters § Méér bodemweerbaarheid tegen: ● Pythium wortelrot ● Rhizoctonia solani ● Pratylenchus penetrans § Geen meetbaar effect op bodembiodiversiteit

Verminderen emissie (1) Tijdens opslag (incl. ontsmetting) § Filter voor condenswater van koelcellen ● 99, 997% afname van middel § Met lucht ontsmettingsmiddel van bollen ‘afblazen’ § Alternatieven voor ontsmetting ● Verbeteren van warmwaterbehandeling ● Ozon ● Schuimen ipv dompelen ● Ultra sound ● Douchen ● Coating

Verminderen emissie Afvoer condens Afblazen dompelvloeistof Filter voor condenswater Schuimbehandeling

Verminderen emissie (2) § Plantfase ● Transportwagen met opvang van lekvloeistof § Bollenteeltfase op het veld (bespuiting en bemesting) ● Bespuiting met luchtondersteuning ● Beddenstrooier ● Fosfaatemissie: Puridrain

Ideale bewaarcondities § Bewaren = kwaliteit behouden en uitval voorkomen § Variëren per product, per bewaarfase (vaak eerst drogen, daarna uitdroging voorkomen, condens voorkomen), maar § Het gaat altijd om meetwaarden tussen het product: ● Temperatuur ● Relatieve Luchtvochtigheid (of vochtdeficit) ● CO 2 -gehalte ● (O 2 -gehalte) ● (Ethyleengehalte)

Ideale bewaarcondities § De ideale condities worden bij voorkeur gestuurd d. m. v. een klimaatcomputer en geregeld door koelen/verwarmen, be-/ontvochtigen, scrubben van ongewenste gassen (koolzuurgas en ethyleen), circuleren en ventileren § Vooral het circuleren en ventileren kosten veel elektrische energie § Forse bezuinigingen zijn mogelijk: § Regel circulatie en ventilatie niet volgens vaste normen, maar op basis van de gewenste omstandigheden tussen het product (meet en regel)

State of the Art van energiezuinige bewaring van bolgewassen § Meest energiezuinige bewaring op basis van huidige kennis en stand van de techniek: het combineren van zoveel mogelijk (bewezen) energiebesparende maatregelen op bedrijven: ● Afgeronde uitblaasopening systeemwand ● Verbeteren van de luchtverdeling in palletkistensysteem ● Ethyleen-gestuurde ventilatie (alleen tulp) ● Frequentieregelaars voor circulatie (en terugtoeren, lagere norm hanteren) ● Thermisch zonnedak en warme kaslucht ● Computergestuurde circulatie

Verbetering luchtverdeling bewaarwanden Oude situatie Aangepaste situatie

Ethyleengestuurde ventilatie § Ventilatie aansturen met ethyleenmeter § Ethyleengrens: 100 ppb is veilig. § Nooit meer ventileren dan nodig § Dus: energiebesparing en kwaliteitsbehoud

Frequentieregelaar § Terugtoeren met frequentieregelaar bij: ● een grotere bolmaat/minder volle kisten ● een betere luchtverdeling over de kisten ● een lagere circulatienorm (bv. 250 ipv. 500 m 3/uur) ● minder kisten voor de wand ● een ventilator met overcapaciteit

Duurzame energie, zonnedak Drogen/bewaren met opgewarmde kaslucht

Mogelijkheden energiebesparing

Laatste ontwikkelingen Computergestuurde circulatie: § Automatische systemen voor bepalen van aantal kisten voor droog-/bewaarwand: ‘magazijnsystemen’, ‘kistentellers’ § Ideaal toerental (meest energiezuinig) wordt automatisch berekend en ingesteld (m. b. v. computer en frequentieregelaars) op basis van debiet en aantal kisten Nadenken over volledig nieuw bewaar- en verwerkingssysteem (e-zuinig, ontsmetting zonder emissie en blootstelling, optimale productkwaliteit, minder uitval etc. )

Meerlagenteelt broeierij

Praktijkvoorbeeld meerlagen broei Tulp

Praktijkvoorbeeld meerlagenbroei Lelie

Precisielandbouw Nog beperkt toegepast in bollenteelt § Planten op GPS § N-gift op basis van Sensispray § Remote sensing: in ontwikkeling

Samenvattend § In bollenteelt vooral geleidelijke ontwikkeling van de teelt § Verduurzaming en efficiëntie zijn belangrijke speerpunten § Precisielandbouw, remote sensing, nanotechnologie, visiontechnieken bieden nieuwe mogelijkheden