BLSEL GELM VE DL GELM Bilisel geliimi etkileyen

BİLİŞSEL GELİŞİM VE DİL GELİŞİMİ Bilişsel gelişimi etkileyen etmenler Prof. Dr. Aynur BÜTÜN AYHAN

Bilişsel gelişimi etkileyen etmenler Piaget’e göre bilişsel gelişim, beyin ve sinir sisteminin olgunlaşmasıyla bireyin çevresine adapte olmasına yardımcı olan deneyimlerinin birleşimidir. Olgunlaşma Deneyim BİLİŞSEL GELİŞİM Olgunlaşma, öğrenme yaşantılarından bağımsız, biyolojik olarak kalıtım tarafından kontrol edilen bir değişmedir. Olgunlaşma, vücut organlarının kendilerinden beklenen fonksiyonu yerine getirebilecek düzeye gelmesi için, öğrenme yaşantılarından bağımsız olarak, kalıtımın etkisiyle geçirdiği biyolojik bir değişmedir. Organizma, çevre ve onun bileşenleri üzerinde giriştiği her bir eylemin ya da bu eylemle ilgili bilişsel işlemin sonucu olarak, o çevreyle ilgili belirli deneyimler(yaşantı) ve bazı bilgiler edinir. Deneyimler için duyarlı dönemler vardır, bir duyarlı dönem sırasında o devreye dayanan belli davranışların olgunlaşması için o gelişim dönemine uygun deneyimler yaşanmalıdır. Çocuğun duyarlı dönemlerde yaşadığı deneyimler, kalıcı etkilere yol açabileceğinden özellikle önemlidir. Prof. Dr. Aynur BÜTÜN AYHAN

Bilişsel gelişimi etkileyen unsurlar: Prof. Dr. Aynur BÜTÜN AYHAN

Bilişsel Gelişimi Etkileyen Çevresel Etmenler Yetersiz Ekonomik Koşullar: Düşük ekonomik koşullarda büyüme durumunun ilerleyen yaşamlarında çocukların akademik başarılarının düşük olmasında etkili olduğunu söyleyen çalışmalar bulunmaktadır. Ekonomik yetersizlikten kaynaklanan faktörlerin, yetersiz sağlık hizmetleri, beslenme yetersizlikleri, zayıf ebeveynlik becerileri ve kötü yaşam koşulları olduğunu söylemek mümkündür. Prof. Dr. Aynur BÜTÜN AYHAN

Bilişsel Gelişimi Etkileyen Genetik Etmenler Bebeğe Ait Özellikler Bebeğe Ait Kalıtımsal Özellikler Zekânın, anne ve babadan gelen çok değişik genlerin rastlantısal birleşiminden oluştuğunu söylemek mümkündür. Zekânın, doğuştan getirilen bir yetenek olduğu söylenebilir. Beyin yapısının ve zekânın işlevselliğinin genetik faktörlerden etkilenme durumu yaklaşık %60 -80 oranındadır. Prof. Dr. Aynur BÜTÜN AYHAN

Bireyin Düşünme Becerileri Dünyayı anlamak ve problemleri çözmek için bilgiyi kullanma yeteneği bireyin düşünme becerileri ile ilgilidir. Düşünme becerilerinin gelişiminin öğrenme, hatırlama, düşünme, mantık yürütme bileşenleri ile ilgili olduğunu söylemek mümkündür. Doğumla birlikte getirilen düşünme becerileri desteklenerek geliştirilebilmektedir. Bireyin Yaratıcılık Becerileri Ø Yaratıcılık, çocukların zekâsını özgün biçimde üretmeye dönük kullandığı bilişsel bir beceridir. Özgün bir ürünü, ürüne dönüşmemiş olan bir süreci veya problem çözmeyi içermektedir. Bu nedenle, çocukların yaratıcılıkla uğraşabilmesi için zekâ ve bilişsel gelişim düzeyinin yaratıcılık için yeterli olması gerekmektedir. Yaratıcılıkta motivasyon ve yaratıcılığı destekleyici çevre önemli etmenlerdendir. Prof. Dr. Aynur BÜTÜN AYHAN

Bilişsel Gelişimde Beynin Rolü Bilişsel güç, beynin tüm ögelerinin, işlevlerinin ve çalışmaların ürünüdür. Bilişsel sisteme beyin, sinir sistemi, duyu sistemleri ve diğer devinim sistemleri yardımcı alt sistemler olarak katkı sağlar. Prof. Dr. Aynur BÜTÜN AYHAN

Sinir sistemi, bedenin uç noktalarına kadar yayılmış olan sinir dokularından, omurilik ve beyinden oluşur. Sinir sistemi, duyu ve devinim olaylarını beyinden bedenin her yanına ve oralardan da tekrar beyne iletir. Bu sistem insanı, içinde yaşadığı çevre ilişkiye geçirir, insanla çevre arasında iletişimi sağlar. Prof. Dr. Aynur BÜTÜN AYHAN

Beyin sinir sistemi yoluyla gelen uyarıları alan, algılayan, yorumlayan, uyaranlara karşı gerekli tepkiyi kararlaştıran ve yaptıran bilinç merkezidir. Konuşma ve yazma merkezi beynin sol yarımküresinde yer alır. Ayrıca sol yarımküre matematiksel işlevleri, yön bulma, yapısal biçimleri tanıma gibi işlevleri de üstlenir. Beynin sağ yarımküresi, daha çok algısal, dikkat çekici, uzaysal, bütüncül, artistik bilgiyi işler, konuşma dışı işlevleri yönetir. Prof. Dr. Aynur BÜTÜN AYHAN

Bir simgeyi, bir sözcüğü tanıma ve anlama daha çok beynin sağ yarımküresinde yapılır. Beynin sol yarımküresini kullananların okuyarak, sağ yarım küresinin kullananların ise görerek ve deneyerek öğrendikleri düşünülmektedir. Beynin her iki yarım küresi, birbiriyle eşgüdüm ve sıkı iletişim içinde çalışarak bütünleşir. Beyinde oluşan zedelenmeler duyular gibi bilişsel süreçleri de zedeler. Prof. Dr. Aynur BÜTÜN AYHAN

Prof. Dr. Aynur BÜTÜN AYHAN

Duyuların algılanması, beyne yerleştirilmesi, kullanılması, yorumlanması, akıl yürütülmesi için beyinde bazı biyokimyasal işlevlerin oluşması gerekir. Bu biyokimyasal olaylar elektrik akımı yardımıyla oluşur. İnsan beyni, önceleri kişinin nefes alması, ağlaması; emmesi, uyuması ve bazı basit işlemleri öğrenmesini sağlarken, çocukluk, ergenlik ve yetişkinlik gibi daha ileriki devrelerde çok daha karmaşık işlemleri yapar. Çocukluk yıllarında en fazla gelişim, beynin korteks denilen ön-üst kısmında gerçekleşir. Bu bölüm anlama, mantık yürütme, planlama, karar verme, konuşma gibi bilişsel işlemden sorumludur. Prof. Dr. Aynur BÜTÜN AYHAN

KAYNAKLAR Angın, E. , Yazıcı, Z. , Kaçan, O. M. , Kanak, M. , Kılıçgün, Y. M. , Oral, T. , Pekdoğan, S. , Samur, Ö. A. ve Yapıcı, M. ( 2016), Erken Çocukluk Döneminde Gelişim, (Ed. Arslan, E. ), Eğitin Kitap: Ankara. Aral N. , Baran, G. , Çimen, S. ve Bulut, Ş. (2001). Çocuk Gelişimi, Ya-pa Yayıncılık, İstanbul. Aydın, A. , (1999). Gelişim ve öğrenme psikolojisi, Ankara: Anı Yayıncılık. Bee, H. ve Boyd, D. (2009). Çocuk Gelişim Psikolojisi. İstanbul: Kaknüs Yayınları. Bütün Ayhan, A. (2017). Bilişsel Gelişim. Neriman Aral ve Tayyip Duman (Ed. ) Eğitim Psikolojisi kitabı içinde (104 -128 ss. ). Pegem Akademi: Ankara Deniz, E. , M. (2017). Erken Çocukluk Döneminde Gelişim, Pegem Yayıncılık: Ankara. Didin, E. ve Köksal-Akyol, A. (2017), Bilişsel Gelişim Erken Çocukluk Döneminde Gelişim, (Ed. Köksal-Akyol, A. ), Anı Yayıncılık: Ankara. Fredrickson, L. , , Smith, E. , Bem, J. , Loftus, G. R. , Nolen - Hoeksema, S. (2012). Psikolojiye giriş. Ankara: Arkadaş Yayınları. Plotnik, R. (2009). Psikolojiye giriş. İstanbul: Kaknüs Yayınları. San Bayhan, P. ve Artan, İ. (2004). Çocuk gelişimi ve eğitimi. Morpa Kültür Yayınları: İstanbul. Santrock, J. W. (2014). Yaşam boyu gelişim. Ankara Nobel Akademik Yayıncılık. Prof. Dr. Aynur BÜTÜN AYHAN