Bireysel Temizlik Uygulamalar r Gr Dr Serap TORUN

Bireysel Temizlik Uygulamaları Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN Adana/2008

Bireysel Hijyeni Etkileyen Faktörler v. Yaş v. Beden İmgesi v. Sosyoekonomik Düzey v Kültürel Durum v. Bilgi Düzeyi v. Bireysel Tercihler v. Sağlık Durumu Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 2

Hijyenik Uygulamaların Amaçları I ØVücut salgılarının, atıkların ve geçici mikroorganizmaları vücuttan uzaklaştırmak ØBireyin rahatlamasını, dinlenmesini, gevşemesini sağlamak ve kas gerilimini azaltmak Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 3

Hijyenik Uygulamaların Amaçları II ØVücuttaki kötü kokuları gidermek ØBireyin genel görünümünü olumlu hale getirerek beden imgesini geliştirmek ØDeri sağlığını sürdürmek ve geliştirmek Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 4

Sabah Bakımı Hastanın gereksinim duyduğu günlük hijyenik bakım uygulamalarını içerir. . ØBoşaltımın sağlanması ØYatak banyosu Ø El-yüz bakımı ØDuş veya küvet banyosu ØAğız bakımı ØTıraş ØAyak bakımı ØTırnak bakımı ØBaş banyosu ØSırt masajı ØÇamaşırların ve yatak takımının değiştirilmesi Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 5

Öğleden Sonra Bakımı Öğle yemeği sonrası hastanın; q Boşaltım gereksiniminin giderilmesi q El-yüz bakımı q Ağız bakımı verilmesi q Yatağın düzeltilmesini içerir. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 6

Akşam Bakımı Hastanın gevşemesini ve daha rahat uyumasını sağlamak amacıyla, üIslak veya kirli ise yatak takımlarının ve hastanın çamaşırlarının değiştirilmesi, üBoşaltım gereksiniminin giderilmesi, üEl-yüz ve ağız bakımının verilmesi, üMasaj uygulamalardır. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 7

GÖZ BAKIMI Özel göz bakımına gereksinimi olanlar v Bilinçsiz hastalar (göz kırpma refleksi olmayabilir ya da göz kapaklarında fazla salgı birikebilir) v Göz ameliyatı olanlar v Gözünde irritasyon, enfeksiyon, yaralanma gibi sorunları olanlar v Gözlük, lens (contact) ya da protez göz kullanan hastalar Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 8

Göz Bakımında İlkeler I §Gözler her zaman iç kantüsten dış kantüse doğru temizlenmelidir. §Temizlik, ılık duru su, el bezi ya da gaz bezi ile yapılmalıdır. Sabun yanma ve tahrişe neden olabileceği için kullanılmamalıdır. § Göz kırpma refleksi olmayanlarda korneanın kurumasını önlemek için her 4 saatte bir yapay göz yaşı ya da %0, 9’luk Na. Cl solüsyonu göze damlatılmalıdır. Gerekirse göz kapakları kapatılmalıdır. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 9

AĞIZ BAKIMI I Ağız bakım uygulamalarının amaçları v. Ağız mukozasının bütünlüğünü ve nemliliğini sağlamak v. Diş ve diş etlerinin sağlığını sürdürmek v. Ağızdaki rahatsız edici tadı ve kokuyu gidermek v. Bireyin doğru ağız hijyeni uygulamalarını öğrenmesini sağlamak Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 10

Ağız Hijyeni Yönünden Risk Taşıyan Hastalar v. Yatağa bağımlı hastalar v. Dehidrate hastalar v. Oral beslenemeyen hastalar v. Kemoterapi alan hastalar v. O 2 ve atropin gibi ilaç alan hastalar Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 11

Değerlendirmede Dikkat Edilecek Noktalar Organ Normal Görünümü Anormal Görünümü Dudaklar Pembe, düzgün, nemli Çatlak, kuru, su toplamış Dil Yumuşak, pembe, nemli, rahat hareket edebilir Çatlak, pütürlü, parlak, kuru, yaralı, koyu kırmızı Mukoza Pembe, nemli Kırmızı, parlak, yaralı, su toplamış Diş Etleri Pembe, nemli, dişlerle birleştiği yer kapalı Koyu kırmızı, şiş, kanlı, iltihaplı, çekilmiş Dişler Parlak, temiz Mat, kirli, oyuk, kırık, eksik Tükürük Sulu Koyu, yetersiz, çok fazla Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 12

Ø Stomatisis (ağız iltihabı) Ø Jinjivitis (dişeti iltihabı) Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 13

ØPiyore (kemik ve dişeti dokularının iltihabı) ØGlossitis (dil iltihabı) Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 14

Ø Halitozis (ağız kokusu) ØOral malignansiler Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 15

Özel Ağız Bakımında Kullanılan Solüsyonlar Bakterilere etki eden solüsyonlar • Serum fizyolojik (%09 Na. Cl) • Hidrojen peroksit % 30 -50 • Neosterin • Rivanol %001 Mantarlara etki eden solüsyonlar • Sodyum bikarbonat %5 • Mikostatin • Blue de metilen %1 • Jensiyen moru %1 Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 16

1. Bilinçli Hastalarda Özel Ağız Bakımı Malzemeler v. Antiseptik solüsyon veya gargara v. Abeslang v. Gaz spanç v. Yüz havlusu v. Böbrek küvet v. Bir bardak ılık su v. Yağlı bir pomad (vazelin) Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 17

2. Bilinçsiz Hastalarda Özel Ağız Bakımı Malzemeler ØDil basacağı (ortalama 16 adet), ØGaz bezi (ortalama 16 adet), ØFlaster, ØBöbrek küvet, ØKirli kabı, ØYüz havlusu, peçete, ØNemlendirici losyon, ØTek kullanımlık eldiven, ØAğız temizleme solüsyonu, ØMaske. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 18

İşlem Basamakları I 1. İşlem bireye açıklanır. 2. Eller yıkanır. 3. Malzeme masanın üzerine konur 4. Yatağın başı yükseltilerek bireye semifowler pozisyonu verilir, başı yana çevrilir (başın yükseltilemediği durumlarda sadece yana çevrilir. ) 5. Bireyin çenesinin altına havlu ve böbrek küvet yerleştirilir. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 19

6. İşlem Basamakları II Üst ve alt dişleri spanç ile tutularak açılır. 7. Gazlı bez sarılmış abeslang gargara ile ıslatılır, ağzın içi dikkatle temizlenir. Ağız bakımında dış, iç birbirine bakan yüzeyleri, dil, yanak içi ve diğer yumuşak dokular sırası ile temizlenir. 8. Kalan solüsyon bireye pipet yardımıyla verilir ve gargara yaptırılır (bilinci yerinde değilse bu yapılmaz). 9. Dudaklara yağlı bir pomat sürülür. (Oksijen alıyorsa yapılmaz. ) 10. Birey eski pozisyonuna getirilir. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 20

Saç Bakımı • Saçların ve kafa derisinin temiz ve sağlıklı olmasını sağlamak, • Kafa derisinde kan dolaşımının hızlandırmak ve böylece saç köklerinin beslenmesini sağlamak, • Bireyin rahatını sağlamak ve estetik gereksinimi karşılayarak, bireyin kendine güvenini artırmak, • Bireyin kendi hijyenik bakımına katılımını sağlamak. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 21

Malzemeler 2 adet banyo havlusu Şampuan (veya sabun) ve saç kremi Büyük maşrapa Su (43 -44ºC) 2 adet plastik kova Yıkama küveti /muşamba ve gazete Vazelinli Pamuk Tampon (kulaklar için) Yüz havlusu veya gaz bezi Tarak ve fırça Saç kurutma makinesi Basamaklı tabure ya da alçak sandalye Tedavi bezi ve muşambası Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 22

İşlem Basamakları-I 1. Bireye ne yapılacağı açıklanır. 2. Malzeme uygun bir yere konur. 3. Yatak yükseltilir. Bireyin başının altına bir yastık konur, hatta başı yakın, ayakları uzak tarafta kalacak şekilde yatakta çapraz yatırılır. 5. Bireyin omzunun altına su geçirmez pet konur. (veya yastığın üzerine muşamba örtülüp üzerine bireyin havlusu serilir) a-Yıkama küveti bireyin başının altına yerleştirilir ve küvetin alt ucuna suyun boşalacağı kova yerleştirilir. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 23

İşlem Basamakları-II 5. b-Yıkama küveti yoksa kalın bir muşamba üç kenarından gazete ile rulo yapılarak yıkama küveti haline getirilip bireyin başının altına konur. muşambanın ucu plastik kovanın içine sarkıtılır. 6. Baş havlusu bireyin omzuna serilir. Kulaklarına tampon konulur ve gözleri köpük kaçmaması için gazlı bezle kapatılır. 7 -Bireyin saçı geriye doğru fırçalanır ve taranır. 8 -Suyun sıcaklığı 40 -44° C arasında olmalıdır. 9 -Saçlar suyla ıslatılır, şampuanla yıkanır, durulanır. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 24

İşlem Basamakları-II 10 -Bireyin başı havluyla sarılıp yüzü silinir. Bireyin başı yastığa konulur. Yıkama küveti veya muşamba kaldırılır. 11 - Bireyin saçı yumuşak hareketlerle kurulanır, gerekirse ikinci havlu ile kurulama işlemine devam edilir. Saçlar, mümkünse kurutma makinesi ile kurutulur, taranır. 12 -Bireyin yatağı yapılır, bireye uygun pozisyon verilir ve dinlenmesi sağlanır. 13 -Kullanılan malzeme temizlenerek kaldırılır. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 25

Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 26

Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 27

BANYOLAR Banyo genel hijyenik bakımın bir parçasıdır. Enfeksiyonun önlenmesi, deri bütünlüğünün ve derinin sağlığının korunması için deri temizliğinin yapılması gerekir. • Deri bakımının ne sıklıkla yapılacağı kişiden kişiye ve çalışma ortamına göre farklılık gösterir Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 28

Banyonun Amaçları-I • Enfeksiyonu önlemek, • Dolaşım ve solunumu uyarmak, • Eklem fonksiyonlarının korunmasına yardım etmek, • Dinlenmeyi, gevşemeyi ve rahatlığı sağlamak, • Duyuların uyarılmasını sağlamak Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 29

Banyonun Amaçları-II • Hastanın benlik saygısını korumak ve arttırmak. • Hastanın değerlendirilmesine olanak sağlamak, • Hemşire- hasta iletişiminin gelişmesini sağlamak. • Vücutta oluşan kokuları gidermek. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 30

Banyo Türleri I Banyo Temizlik Tedavi Edici Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 31

Banyo Türleri II Temizlik Banyoları Yatak banyosu Kısmi yatak banyosu Küvet banyosu Duş şeklinde banyo Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 32

Yatak Banyosu -I Temizlik amacıyla tam yatak banyosunun verildiği durumlar: • Bilinçsiz hastalar • Yatak istirahatında olan hastalar • Ameliyat sonrası yatağa bağımlı hastalar • Akut hastalıklardan sonra hastanın yatağa bağımlı olduğu durumda Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 33

v. Yatak banyosu verirken hemşirenin uyması gereken ilkelerden birinin hastanın banyo sırasında maksimum katılımının sağlanması olduğu unutulmamalıdır. v. Hastanın yatak içinde serbestçe hareket edebildiği durumlarda hemşire gerekli malzemeyi temin ederek, hastanın kendini temizlemesini sağlar. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 34

Malzemeler ¯İki adet havlu ( bir adet banyo, bir adet yüz havlusu) ¯İki adet elbezi ¯Küvet ( 2 adet) ¯Su (43 -46 C) ¯Sabun-sabunluk ¯Çarşaf ¯Temiz iç çamaşırı ve pijama ¯Deodorant, cilt losyonu ¯Ağız bakım malzemeleri ¯Tarak, el fırçası, makas ¯Sürgü-ördek ¯Kirli poşeti ¯Disposible (tek kullanımlık) eldiven Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 35

İşlem Basamakları-I 1. Malzeme hazırlanmadan önce ve sonra eller yıkanır. 2. Malzeme bir tepsinin içinde getirilerek, yakın bir masanın üzerine konulur. Kullanılacak malzemenin tam olup olmadığı bir kez daha kontrol edilir. 3. Oda ısısı kontrol edilir. Pencereler ve kapılar kapatılır. 4. İşlem açıklanır. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 36

İşlem Basamakları-II 5. Hastanın etrafına perde çekilir. Yatak paravanla kapatılır veya kapı kapatılır. 6. Bireyin boşaltım gereksinimi varsa giderilir. 7. Birey soyulur, üzerine pikesi örtülür, yatak takımları gevşetilir. 8. Küvetin 2/3’ si 43 -46 C su ile doldurulur. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 37

İşlem Basamakları-III 9. Yatak hemşirenin rahat çalışabileceği kadar yükseltilir. 10. Bireyin başının altındaki yastık alınır. Yatağın başı 30° kaldırılır. 11. Yatak banyosu supine pozisyonunda verilir. Gerekli olduğu takdirde semifowler veya fowler pozisyonda da verilebilir. 12. Sabunlama bezi kese haline getirilir Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 38

İşlem Basamakları-IV 13. Önce uzak taraftaki göz içten dışa ve sabunsuz su ile silinir. Her iki göz için sabunlama bezinin farklı bir tarafı kullanılır. Göze bastırılmaz. 14. Yüz havlusu göğüs üzerine serilir. 15. Daha sonra bireyin alışkanlığına göre sabunlu yada sabunsuz bez ile sırayla alın, burun, yanaklar, çene ve kulaklar silinir, durulanır ve kurulanır (erkek hastanın tıraşı bu aşamada yapılabilir). Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 39

İşlem Basamakları-V 16. Uzak taraftan başlanarak boyun silinir, durulanır, kurulanır. 17. Yüz havlusu uzak taraf kol altına serilir. 18. Uzak taraftaki kol, bilekten koltuk altına doğru küçük darbelerle sabunlanır, kurulanır. 19. Bireyin eli, içinde su olan küçük küvete sokulur. Birkaç dakika yumuşaması için beklenir. Gerekiyorsa tırnaklar kesilir. Elleri kurulanır. Diğer kol için aynı işlem(16 -18) tekrarlanır. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 40

İşlem Basamakları-VI 20. Banyo havlusu bireyin göğsünün üstüne serilir, pike göbek hizasına indirilir. 21. Uzak taraftan başlanarak göğüs bölgesi yukarıdan aşağı hafif darbelerle sabunlanır, durulanır ve kurulanır. Kadınlarda ve şişman bireyde göğüs altları ve aralarına dikkat edilir. 22. Pike pubis üzerine indirilir. Karın uzak taraftan yakına doğru yanlamasına hareketlerle silinir, durulanıp ve kurulanır. Göbek çevresine özellikle dikkat edilir. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 41

İşlem Basamakları-VII 23. Uzak taraftaki bacak açılarak el diz altından geçirilir ve bacak dizden bükülür. 24. Havlu bacak altına serilir. 25. Hastanın ayağı havlu üzerine konan küvete daldırılır. Bu arada uzunlamasına hafif darbelerle bacak bilekten yukarı doğru silinir, durulanır ve kurulanır. 26. Daha sonra ayak temizlenir, tırnaklar kesilir, ayak kurulanır. Gerekirse nemlendirici kullanılır. 27. İşlem diğer bacak ve ayak için tekrarlandıktan sonra banyo suyu değiştirilir. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 42

İşlem Basamakları-VIII 28. Bireye yan yatış pozisyonu verilir. 29. Sırt ve kalçalar dışında pike ile üstü örtülür. Altına havlu yerleştirilir. 30. Sırt, omuzlardan kalçalara doğru uzunlamasına hafifçe silinir, durulanır ve kurulanır. Kalçalar ve anüs bölgesi silinir, kurulanır. 31. Bireye sırt masajı yapılabilir veya masaj daha sonraya da bırakılabilir. 32. Banyo suyu ve sabunlama bezi değiştirilir. 33. Birey tekrar sırt üstü yatırılır. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 43

İşlem Basamakları-IX 34. Göğüs ve kollar havlu ile, bacaklar pike ile örtülür. Bireyin sadece genitalleri açıkta bırakılır. Birey yapabiliyorsa kendisine genital bölgesi önden arkaya doğru temizletilir. Yapamıyorsa bakım veren bu temizliği yapar. 35. Gerekiyorsa, deriyi nemlendirmek için vücut losyonu ve yağı sürülür. 36. Bireyin çamaşır ve pijamaları giydirilir. Saçı taranır. Yatak takımları değiştirilir. 37. Banyo malzemesi temizlenip kaldırılır. Eller yıkanır. 38. İşlem kaydedilir. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 44

Kısmi Yatak Banyosu Hastanın tüm yatak banyosunu tolere edemeyeceği, veya tüm vücudunun temizlenmesine ihtiyaç olmadığı durumlarda yapılır. Kısmi yatak banyosunda hastanın yüzü, boynu, elleri, sırtı, koltuk altı ve perine bölgesi temizlenir. Banyodan sonra sırt masajı yapılır. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 45

MASAJ Ellerle vücuda basınç ve friksiyon uygulamaya masaj denir. • Hafif basınç ile yapılan masajlar yatıştırıcı (gerilimi azaltıcı), • Daha fazla basınç ile yapılan masajlar ise uyarıcı etki oluştururlar. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 46

MASAJ Manevraları MASAJ EFLORAJ PETRİSAJ PERKÜSYON TAPOTMAN FRÜKSİYON HAŞUR Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 47

Masaj Manevraları I Efloraj El ayası ile venöz dönüş yönünde yapılan, yumuşak sıvazlama hareketidir. Petrisaj Subkutan doku ve kaslara yapılan yoğurma hareketidir. Kas doğrultusunda, kısa, ritmik, bükücü, sıkıştırıcı basınç oluşturucu tarzda uygulanır. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 48

Masaj Manevraları I Perküsyon Tapotman: Avuç içini kubbeleştirip, hafif vuruş Friksiyon Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 49

Masaj yapmada ilkeler Vücudun masaj yapılacak bölgesi açılmış, gevşemiş, desteklenmiş ve rahat olmalıdır. • Oda ısısı hastayı üşütmeyecek ısıda olmalıdır. • Hemşirenin yüzü masaj yapılacak bölgeye dönük olmalıdır. • Masaja önce hafif bir basınç oluşturacak şekilde başlanmalı, sonra basınç yavaş artırılmalıdır. • Masajı sonlandırırken uygulanan basınç tekrar yavaş azaltılmalıdır. • Masaj uygulanırken hastanın işlemi tolere edip etmediği gözlenmelidir. Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 50

Malzemeler § Banyo havlusu §Çarşaf veya battaniye §Losyon Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 51

Öğr. Gör. Dr. Serap TORUN 52