BIMT SHEQER MBAJTSE DHE VLERAT E TYRE BIO

“BIMËT SHEQER – MBAJTËSE DHE VLERAT E TYRE BIO – ENERGJITIKE” “NE NUK MUNDET TA DIMË SE KUR FILLOI NJERIU TË SELEKSIONOJË, POR JEMI TË SIGURT SE NATYRA KA SELEKSIONUAR GJITHMONË” ALLARD. R. W

Roli i bimëve në aktivitetin njerëzor 1. Bimët, paraqiten si burim kryesor direkt apo indirekt i ushqimit, 2. i lëndës djegëse, 3. i lëndës së ndërtimit etj. . . 4. bimët janë të dobishme edhe për pistat estetike kur ato i kultivojmë si ornamente.

Dy janë mekanizmat kryesore të përmirësimit gjenetik të bimëve 1. Seleksionimi natyral 2. Seleksionimi artificial Ndryshimet e trashëgimisë janë vënë re dhe vërehen si para ashtu dhe pas kultivimit të një bime. Këto ndryshime nën prizmin e syrit të njeriut, paraqiten të favorshme ose jo. Dhe rrjedhimisht, për konditat e ambientit, një pjesë ecin para dhe një pjesë ecin mbrapa. Ky proces në fillim nuk lokalizohej prej njeriut, por ai kryhej prej natyrës. Ndoshta njeriu spontanisht dhe pa vetëdije influenconte në të nëpërmjet këmbimeve, introduksioneve nga një vend në tjetrin.

Burimet e variabilitetit gjenetik të bimëve Por duhet të pranojmë se rrugët kryesore të evolucionit të bimëve fatmirësisht janë të pakta. Ato ndahen në 3 kategori kryesore: A. Ndryshueshmëria mendeliane B. Hibridizimi interspecifik C. Poliploidia.

Bimët sheqer - mbajtëse Në shkallë botërore, dy janë bimët kryesore sheqer – mbajtëse prej të cilave prodhohet saharozë e pastër me mbi 99, 99%. • Panxhar – sheqeri dhe kallami i sheqerit. Nëse në shkallë botërore prodhohen rreth 106 milion ton sheqer bruto, nga kjo sasi 35 - 36% janë prej panxhar – sheqerit, kultivuar ekskluzivisht në 31 vende, ndërsa kallami i sheqerit kultivohet vetëm në 10 vende me 64 – 65% ndaj prodhimit total. Tregu i përbashkët evropian (TPE) siguron 14, 5% të prodhimit botëror.

Përbërja kimike e bimës së panxharit në % Përbërësit Rrënja Gjethja Bërsitë e thata Melasa Ujë 75 83, 5 10, 5 20 Lëndë e thatë 25 16, 5 89, 5 80 Proteina 1, 4 2, 3 6, 1 8, 4 Yndyrna 0, 1 0, 4 0, 5 - L. e. p. a 21 7, 4 64, 8 61, 5 Celulozë 1, 7 1, 6 13, 5 - Lëndë minerale 0, 8 4, 6 10, 1 Njësi ushqimore 100 kg 27 14 86 85

Objektivat e përmirësimit gjenetik të panxhar - sheqerit Rendimenti në sheqer për Ha Rendimenti në frut – rrënjor për Ha Përmbajtja në sheqer Kriteret e cilësisë teknologjike Humbjet (firot e tokës) Rregullariteti i rendimentit

Sipërfaqja dhe rendimenti i panxhar – sheqerit në shkallë botërore VENDET RUSIA FRANCA SH. B. A GJERMANIA UKRAINA TURQIA POLONIA KINA ANGLIA EGJIPTI BOTA PRODHIMI NË MILION TON 47, 6 38, 1 26, 2 25, 0 18, 7 16, 1 11, 6 10, 7 8, 5 7, 4 271, 6 milion ton

Shënim: Rendimenti mesatar në nivel botëror i panxhar – sheqerit llogaritet në 58, 2 ton/Ha. Kili ka pasur rendimentin më të lartë në vitin 2010 me 87, 3 ton/Ha panxhar – sheqer. Bota: 4, 667. 000 milion Ha x 58, 2 ton/Ha.

Kallami i sheqerit Është bimë bujqësore industriale bazë e prodhimit të sheqerit human. Prej saj prodhohet rreth 64 – 65% e krejt prodhimit botëror ose rreth 69 milion ton sheqer. Kultivohet ekskluzivisht në 10 vende të botës, kuptohet në klima të nxehta dhe me lagështi. Përdorimi i kësaj bime njihej qysh në kohëra të lashta sidomos në Indi. Mbas kryqëzatave, ajo u importua në Siri, Qipro dhe në Sicili. Në ishujt Kanarinë, në shekullin e III pas Krishtit, u prodhua i gjithë sheqeri që konsumohej në Evropë. U përhap me shpejtësi në Antilet dhe në Amerikë mbas zbulimit të kontinentit të ri. Sot, kultivimi i kallamit të sheqerit ka marrë një zgjerim të madh në zonat tropikale.

Bioteknologjia dhe biodiezelet Skema e prodhimit të biodiezelit është si më poshtë: • Lënda e parë • Bluarja • Lëngëzimi • Fermentimi • Distilimi • Rafinimi i thellë • Depozitimi (ruajtja në tanke).

Të dhëna të prodhimit dhe të konsumit të etanolit Vitet 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 Konsumi në mijë fuçi në ditë 283, 15 261, 85 303, 34 355, 49 437, 80 494, 44 623, 52 797, 22 1092, 45 1252, 60 1376, 94 1349, 61

Faleminderit për vëmendjen!