Bilim ve Bilimin Temel Nitelikleri Bilim ve Bilimin

Bilim ve Bilimin Temel Nitelikleri

Bilim ve Bilimin Temel Nitelikleri İnsan var olduğu günden bu yana, bir yandan evrende olup bitenleri anlama, tanıma, onun sırlarını çözme, öte yandan doğayı denetim altına alarak daha rahat ve güvenli bir yaşam sürdürme isteğini duymuştur. Bu istek doğrultusunda sürdürülen sistemli çabalar sonucu, bilim oluşmuştur. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 2

Bilim ve Bilimin Temel Nitelikleri Bilim, teknolojik uygulamalarıyla hem yaşam koşullarımızı değiştirmekte hem de düşünmemizi biçimlendirerek dünya görüşümüzü etkilemektedir. Bireylerin ve toplumların yaşantılarını önemli ölçüde etkileyen bilim, toplumsal gelişme ve çağdaşlaşmanın temel ölçütü olarak kabul edilmektedir. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 3

Bilim ve Bilimin Temel Nitelikleri Çağdaş olma; bireylerin, gerek doğal gerekse toplumsal çevrelerine karşı daha duyarlı davranmalarını ve birbirleriyle dayanışma içinde olmalarını gerektirmektedir. Bu durum ise, bireylerin ancak bilim okur-yazarı olarak yetiştirilmeleriyle olanaklıdır. Bu nedenle, toplumdaki bireylerin bilim okur- yazarı olarak yetiştirilmeleri yönünde çaba gösterilmelidir. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 4

Bilim Okuryazarlığı Fen ve teknolojideki olumlu gelişim ve değişimi kendi yaşam ve kültürüyle ilişkilendirebilen birey bilim-okur yazarıdır. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 5

Bilim ve teknolojideki gelişim ve değişimin faydalarını ve risklerini anlayabilen birey bilim okuryazarıdır. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 6

Bilim 4. 6. 2021 okur-yazarı olarak yetişen bireylerin özellikleri nelerdir? Doç. Dr. Necati Hırça 7

Bilim okur-yazarı olarak yetişen bireylerin özellikleri Bilim okur- yazarı olarak yetişen bireyler, asit yağmurları, nükleer serpintiler, küresel ısınma, kalıtımın işleyişi, hücrelerin işlevleri, AIDS, kanser, nüfus artışı, enerji kaynaklarının tükenmesi, yeşil alanların ve ormanların giderek azalması, büyük kentlerdeki trafik karmaşası gibi güncel sorun ve konulara yönelik görüş ya da açıklamalar getirebilirler. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 8

Bilim okur-yazarı olarak yetişen bireylerin özellikleri Bilim okur-yazarı olarak yetişen bireyler, doğal çevrenin gelecek kuşaklara korunarak aktarılması gereken bir miras olduğu düşüncesinden hareketle, sorumlu bir dünya vatandaşı olarak yetişkin davranışı sergilerler. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 9

Bilim okur-yazarı olarak yetişen bireylerin hangi yeterliklere sahip olmaları gerektiğini tartışınız 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 10

Bilim okur-yazarı bireylerin yeterlikleri Bilim okur- yazarı olarak yetişen bireylerin bilgiye ulaşmak ve bilgi üretmek için sahip olmaları gereken yeterlikler, bilişsel beceriler ile bilimsel tutumlardır. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 11

Bilim okur-yazarı bireylerin yeterlikleri Bilişsel beceriler: v “gözlem yapabilme, v “deney yapabilme, v “sınıflandırabilme, v “ölçebilme, v “sonuç çıkartabilme, v “yorumlayabilme, v “sözlü ve yazılı iletişim kurabilme” gibi beceriler; 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 12

Bilim okur-yazarı bireylerin yeterlikleri Bilimsel tutumlar: v “meraklılık, v “kuşkuculuk, v “alçak gönüllülük, v “açık fikirlilik, v “sabırlılık, v “dürüstlük” gibi özellikler kastedilmektedir. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 13

Bilim okur-yazarı bireylerin hangi yeterlikleri Bilimsel tutum: “meraklılık, “kuşkuculuk, “alçak gönüllülük, “açık fikirlilik, “sabırlılık, “dürüstlük” gibi özellikler kastedilmektedir. Bilim okur- yazarı olarak yetişen bireyler, bu yeterlikleri sayesinde bir yandan evrenin sırlarını çözmeye ve meraklarını gidermeye çalışırken öte yandan bilime katkıda bulunurlar. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 14

Öyleyse 4. 6. 2021 Bilim nedir? Doç. Dr. Necati Hırça 15

Bilim nedir? “Bilim nedir ? ” sorusunu bilim adamları değişik biçimlerde tanımlamışlardır. Bunlara, «. . . nesnel sağlamlığı olan bilgiler bütünü» , «neden- sonuç ilişkilerinin anlatıldığı sistematik bilgiler birikimi» , «insanoğlunun biriktirdiği kaydedilmiş sistematik bilgi» , “kanıtlanmış ve sistemli duruma getirilmiş bilgiler» biçiminde yapılmış tanımları örnek olarak gösterebiliriz. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 16

Bilim nedir? Üzerinde henüz herkesin uzlaşabildiği ortak bir bilim tanımı yapılamamıştır. Böyle bir tanımın yapılamayışında, bilimin hızla gelişen, çok yönlü ve devingen bir etkinlik oluşu önemli rol oynamıştır. Bununla birlikte, yapı ve içerik olarak düşünüldüğünde bilim, “geçerliği kanıtlanmış sistemli bilgiler bütünü” olarak tanımlanmaktadır. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 17

Bilimin işlevleri nelerdir? Bilimin işlevlerini üç kümede toplamak olanaklıdır. Bunlar, doğa olaylarını ve toplumsal yaşamla ilgili olguları açıklamak, yordamak ve denetim altına almak’tır. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 18

Olgu; bilimsel verilere dayalı, kanıtlanabilir özellikteki bilgidir. Olgular, nesnel ve irade dışı oluşumlardır ve sık olay ile karıştırılır. Tarafsızdır, Nesneldir, Yoruma açık değildir, İstenç (irade) dışıdır, Bir süreç belirtir, Herkes tarafından kabul edilmiştir. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 19

OLGU OLAY 1. Suyun her derecede buharlaşması, 100 derecede kaynaması, 2. Işığın hızı, 3. Yer çekimi, 4. Canlıların üremeleri 5. Isı alan metalin genleşmesi 1. Atatürk 1881 yılında doğmuştur: 2. Atatürk 19 Mayıs 1919'da Samsuna çıkmıştır: 3. Türkiye'nin başkenti Ankara'dır: 4. Atatürk 10 Kasım 1938'de vefat etmiştir: 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 20

Bilimin işlevleri nelerdir? Olgu ya da olgusal durumları açıklamak bilimin en temel işlevidir. Bilim adamları inceledikleri olay ya da olgusal durumların niçin ve nasıl oluştuklarıyla ilgili olarak da açıklamalarda bulunmaya çalışırlar. Örneğin, ”kediler etçildir ama niçin yeşil ot yediği, “soğanın niçin acı olduğu, “limonun niçin ekşi olduğu” sorularının yanıtları üzerinde çalışan bilim adamları niçinlerin yanı sıra nasıl ve hangi durumlarda olduğu sorularının yanıtlarını da bulmaya ve bu yanıtları sistemli bir biçimde açıklamaya özen gösterirler. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 21

Bilimin işlevleri nelerdir? Bilimin öteki önemli işlevi yordamaktır. Yordamak, bilinen ya da gözlenen durumlardan yola çıkarak bilinmeyen ya da gözlenmeyen durumlar konusunda kestirimde bulunmak anlamına gelir. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 22

Bilimin işlevleri nelerdir? Örneğin, Türkiye’deki elektrik tüketimine ilişkin bugünkü verileri değerlendirerek “Türkiye’nin 2040’lı yıllardaki elektrik gereksinmesine yönelik kestirimlerde bulunma” bir yordamada bulunma etkinliğidir. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 23

Bilimin işlevleri nelerdir? Bilimin bir başka önemli işlevi, istenen sonuçları elde edebilmek için gerekli olan koşulları denetim altında tutmak’tır. Örneğin, belli bir öğretim tekniğinin öğrencilerin akademik başarıları üzerindeki etkisini sınamak isteyen bir araştırmacı, söz konusu öğretim tekniği dışındaki öteki tüm değişkenleri denetim altında tutmaya çalışır. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 24

Bilimin 4. 6. 2021 temel nitelikleri nelerdir? Doç. Dr. Necati Hırça 25

Bilimin temel nitelikleri 1. Bilim olgusaldır. Çünkü doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak gözlenebilen olguları ve olayları konu edinir. Örneğin, “ısıtılan demirin genleşmesi” olgusal bir durumdur. Her ne zaman metalleri ısıtsak, metallerin genleştiğini gözleyebiliriz. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 26

Bilimin temel nitelikleri 2. Bilim mantıksaldır. Çünkü ulaşılan sonuçlar her türlü çelişkiden uzak olup birbirleriyle tutarlıdır. Bilim, mantıksal düşünme sürecinde “tümevarım” ve “tümdengelim” yaklaşımlarından yararlanır. Tümevarım yaklaşımında örneklerden kurallara, tümdengelim yaklaşımında da kurallardan örneklere varılmaya çalışılır. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 27

Bilimin temel nitelikleri 3. Bilim nesneldir. Bilim kişiden kişiye, ülkeden ülkeye değişmez. Ancak bilimdeki nesnelliği, mutlak anlamda değil, sınırlı ve özel anlamda bir nesnellik olarak algılamak gerekir. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 28

Bilimin temel nitelikleri 4. Bilim eleştiricidir. Bilimdeki her kuram ya da görüş, olgular tarafından desteklendiği sürece “doğru” olarak kabul edilir. Yeni olguları açıklama gücü gösteremeyen ya da kimi gözlem verilerinin doğrulamadığı bir kuram daha önceki statüsüne bakılmaksızın eleştirilir. Eleştiri sonunda söz konusu kuram, ya bilinen tüm olguları kapsayacak biçimde değiştirilir ya da buna olanak yoksa, bir yana itilerek yerine daha güçlü bir kuram konmaya çalışılır. Örneğin, Newton’un yer çekimi kuramı 200 yıl boyunca geçerli kabul edildiği halde, geçen yüzyılın sonlarına doğru kimi olguları açıklamada yetersizliği görülünce, eleştirilmiş ve yerini daha güçlü kanıtları bulunan Einstein kuramına bırakmak zorunda kalmıştır. Bilimin bu kendini eleştirme özelliği ona kendini düzeltme olanağı sağlamaktadır. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 29

Bilimin temel nitelikleri 5. Bilim genelleyicidir. Bilim tek olgularla değil olgu türleri ile ilgilenir. Elde edilen sonuçlar genel olarak açıklanır. Örneğin, Demir ısıtılınca genleşir değil de Metaller ısıtılınca genleşir, denilir. «Su bulunduğu kabın biçimini alır denmez» . “Sıvılar bulundukları kabın biçimini alır” denir. Önermeler tek olguları değil, kapsamı sınırsız olgu sınıflarına ilişkin özellikleri anlatır. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 30

Bilimin temel nitelikleri 6. Bilim seçicidir. Bilim evrendeki olup biten bütün olguları değil, önemli gördüğü olguları konu edinir. Evrendeki bir olgunun bilimsel değer taşıyabilmesi onun, ya inceleme konusu bir sorunla ilgili olmasını, bir denence ya da kuramın sınanmasında kanıt özelliği göstermesini gerektirir. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 31

Bilimin temel nitelikleri 7. Bilim birikimli bir süreçtir. Yeni bilgiler daha önceki bilgiler üzerine kurulur. Bu durum bilimde sürekliliği ve gelişmeyi sağlar. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 32

Bilimin temel nitelikleri 8. Bilim evrenseldir. Bilim adamı yaptığı deney, gözlem ve elde ettiği bulguları, öteki meslektaşlarınca doğruluğunun denetlenebilmesi ya da araştırmanın olduğu gibi ya da bir bölümüyle yinelenebilmesi düşüncesiyle açık seçik olarak raporlaştırır. Böylece bilim adamı yaptığı çalışmaları evrensel düzeyde tartışmaya açmış olur. 4. 6. 2021 Doç. Dr. Necati Hırça 33