Beter in Bed Sandra Kalmijn huisarts en seksuoloog

Beter in Bed Sandra Kalmijn, huisarts en seksuoloog NVVS i. o. Nicole Stevens, huisarts en seksuoloog NVVS

Programma • Vroegtijdige zaadlozing: kennisquiz • Dyspareünie: casuïstiek • Verminderd verlangen: videofragment, stellingen/mythes

“Ik ben 18 jaar en heb sinds kort een vriendin. En ik kom te snel klaar, binnen 10 minuten. En als ik erg opgewonden ben kom ik vaak in 5 minuten klaar. Is dat normaal? ” Jelle

Wat is te snel? 1. 2. 3. Minder dan 60 seconden (rood) Minder dan 90 seconden (geel) Minder dan 5 minuten (groen)

Wat is te snel?

Definitie vroegtijdige zaadlozing 1. 2. 3. (Bijna) altijd < 60 seconden, na vaginale penetratie Niet kunnen vertragen (geen controle) Leidt tot spanning, frustratie en/of vermijden seksuele intimiteit

De mediane duur vanaf start coïtus tot aan ejaculatie is 1) 5 -6 minuten (rood) 2) 7 -8 minuten (geel) 3) 9 -10 minuten (groen)

IELT = intravaginale ejaculatie latentie tijd Mediaan: 327 sec = 5. 4 minuut 0. 5 -2. 5 percentiel: 0. 9 -1. 3 minuut

Voorkomen van vroegtijdige zaadlozing 1) 2% (rood) 2) 5 -10% (geel) 3) 20% (groen) Van de mannelijke bevolking

Is retrograde ejaculatie een vorm van vroegtijdige zaadlozing? 1) Ja (groen) 2) Nee (rood)

Vier subtypen vroegtijdige zaadlozing • Levenslange (primaire) vroegtijdige zaadlozing • Verworven (secundaire) vroegtijdige zaadlozing • Normaal variabele vroegtijdige zaadlozing • Subjectieve vroegtijdige zaadlozing

Wordt lichamelijk onderzoek aanbevolen? 1) Ja (groen) 2) Nee (rood)

Wat is er aan te doen?

De behandeling van primaire en secundaire vroegtijdige zaadlozing is hetzelfde, namelijk medicamenteus 1) Ja (groen) 2) Nee (rood)

Eerste keuze medicamenteuze behandeling voor vroegtijdige zaadlozing is 1) Dapoxetine (rood) 2) Paroxetine (geel) 3) Lidocaïne/prilocaïne lokaal (groen)

Behandeling Uitgangspunt: • Primaire vz-> medicamenteus, SSRI • Secundaire vz-> (psychologische) oorzaak behandelen

Vervolg behandeling • Voorlichting • Seksuologische begeleiding: start-stopoefeningen sensate focus bekkenbodem ontspanningsoefeningen cognitieve gedragstherapie • Lokale medicamenteuze behandeling: lidocaïne/prilocaïne creme

Vervolg behandeling: medicamenteus SSRI continu 1) Paroxetine 1 d 20 mg (80% effectief binnen 1 -2 weken) 2) Sertraline 1 d 50 mg SSRI on demand 1) Paroxetine 3 -4 uur voor seksuele activiteit 2) Dapoxetine 1 -2 uur voor seksuele activiteit

Dyspareünie

Casus • Vrouw, 21 jr, al een tijd pijn bij het vrijen. Een jaar geleden ook geweest, voor een candida. Toen jeuk, fluor en ook wel pijn. U heeft toen een miconazol vaginaal capsule voorgeschreven. • Wat vraagt u?

Anamnese • • Hoe lang al? Ook periodes zonder pijn? Pijn bij het naar binnen gaan of bij diep doorstoten? Lukken tampons? Pijn andere omstandigheden? Somatisch: mictie of ontlastingsproblemen? Seksueel: opwinding, verlangen, orgasme? Psychisch: negatieve ervaringen? Andere problemen? Relationeel: hoe reageert je partner, relatie onder druk?

Vervolg casus • Vroeger nooit last, begonnen met de schimmelinfectie • Vrijen nog wel, met pijn, vooral bij de ingang en erna, niet bij diep doorstoten. • Ze heeft wel steeds minder zin. Heeft soms een orgasme. • Tampon lukt ook niet meer en fietsen doet soms pijn • Ontlasting: PDS. Mictie: gb • Nooit negatieve ervaringen gehad • Vriend reageert chagrijnig en vindt dat ze er wat aan moet doen, relatie staat onder druk

Kenmerken in anamnese • Schrijnende branderige vulva tijdens/na coïtus • Bekkenbodemproblemen, primair of secundair • Opwindingsproblemen, primair of secundair • Perioden van coïtus(pogingen) ondanks pijn, gebrek aan verlangen, opwinding/lubricatie

Lichamelijk onderzoek • Welk onderzoek doet u?

(Educatief) genitaal onderzoek • Voorbereiding, uitleg • Educatief (spiegel!) • Bekkenbodem • Gynaecologisch onderzoek: wat wel en niet • Wie heeft een handspiegel bij de onderzoeksbank? • Hoe wordt onderzoek gedaan: op bank of in steunen?

Educatief genitaal onderzoek • 2 FILMPJE 1 INVOEGEN

Vervolg casus • U constateert overactiviteit van de bekkenbodemspieren. Rode plekjes ziet u niet echt. • Wat nu?

Psycho-educatie; vicieuze cirkel Toenadering penis Pijn of (catastrofale) gedachten over pijn Angst voor Pijn Hypervigilantie Verminderde Seksuele opwinding Mechanische wrijving Verminderde Lubricatie + Overactieve bekkenbodem

Behandeling dyspareünie • Uitleg: vicieuze cirkel, geen “ziekte” • Adviezen: Cremor lanette, cetomacrogol of oculentum simplex Geen zeep, geen parfums, geen inlegkruisjes • Seksuologisch: Pijnvrijen (coïtusverbod) Educatie over seksuologische respons Variëren (niet-coïtale seks) Open communicatie bevorderen • Bekkenbodemfysiotherapie • Lange follow-up, zo nodig verwijzen naar seksuoloog NVVS

Verschil in verlangen

• http: //www. ted. com/talks/esther_perel_the_secret_to_desir e_in_a_long_term_relationship? language=nl#t-217185 • 3 -FILMPJE 2 INVOEGEN

Seks moet spontaan zijn

Circulair model Context Bereidheid en ontvankelijkheid Seksueel neutraal Belonende ervaringen als motivator Informatieverwerking Intact seksueel systeem (somatisch en psychologisch)

It’s all in the mind!

Definitie verminderd verlangen • Vermindering van seksuele activiteit, initiatief, verlangen, fantasie, waarbij de patiënt(e) aangeeft daar last van te hebben

Als de relatie goed is gaat het vrijen vanzelf ook goed

Wie A zegt moet ook B zeggen

Behandeling • • • Voorlichting geven Stimuleer de partners om te praten Plan zo nodig de seksuele activiteit Benadruk het belang van aandacht/tijd voor elkaar PDE 5 remmers bij vrouwen worden niet aangeraden De ‘lustpil’ wel of niet?

Behandeling: de ‘lustpil’ voor vrouwen? • • Flibanserin Recent goed gekeurd op de Amerikaanse markt Indicatie: DSM 5 diagnose verminderde seksuele interesse Werking: verhoging dopamine en noradrenaline, verlaging serotonine • Effect: bij 9 -15% toename van 1 bevredigende seksuele gebeurtenis per maand • Interactie met alcohol en OAC

• Open communicatie • Partner ook uitnodigen! Open communicatie

Take-home messages • De huisarts kan zelf door voorlichting en advies heel veel betekenen bij seksuele klachten • Wees bereid om seks te agenderen • De kansen daarvoor zien en benutten • Rekening houden met grenzen • Gebruik www. thuisarts. nl voorlichting en oefeningen

Dank u wel voor uw aandacht!