Bazar gclri tlb v tklif 4 Dr Eln

Bazar gücləri: tələb və təklif 4 Dr. Elşən BAĞIRZADƏ “Mikro iqtisad” dərsi Azərbaycan Universiteti

• Tələb və təklif iqtisadçıların ən çox istifadə etdiyi iki sözdür. • Tələb və təklif bazar iqtisadiyyatlarının işləməsini təmin edən güclərdir. • Müasir mikroiqtisadiyyat tələb, təklif və bazar tarazlığından bəhs edir. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

BAZARLAR VƏ RƏQABƏT • Bazar müəyyən məhsul və xidmətin alıcı və satıcılarının məcmusudur. • Təklif və tələb əhalinin davranışını əks etdirir. . . bazarlarda onların bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqəsi kimi. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

BAZARLAR VƏ RƏQABƏT • Alıcılar tələbi müəyyən edir. • Satıcılar təklifi müəyyən edir. Copyright

Rəqabətli bazarlar • Rəqabətli bazar elə bazardır ki, burada hər hansı birinin bazar qiyməti üzərində əhəmiyyətli təsiri olmayan çoxlu sayda alıcı və satıcı mövcuddur. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Rəqabət: Mükəmməl olan və olmayan • Mükəmməl rəqabət • Əmtəələr eynidir. • Müəyyən sayda alıcı və satıcının hər birinin qiymət üzərində elə bir təsiri yoxdur. • Alıcılar və Satıcılar qiymətlə razılaşanlardır. • İnhisar • Bir satıcı var və qiyməti satıcı müəyyən edir. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Rəqabət: Mükəmməl olan və olmayan • Oliqapoliya • Bir neçə satıcı var. • Heç də həmişə kəskin rəqabət yoxdur. • İnhisarçı Rəqabət • Çoxlu satıcılar var. • Bir-birindən çox az fərqləndirilmiş əmtəələr var. • Hər satıcı öz əmtəəsinin qiymətini formalaşdıra bilir. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

TƏLƏB • Tələb həcmi alıcıların arzu etdiyi və satın ala bildiyi əmtəə miqdarıdır. • Tələb Qanunu • Tələb qanununa görə digər şərtlər sabit qaldıqda, bir əmtəənin qiyməti yüksəldiyi zaman o əmtəənin tələb həcmi aşağı düşür. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Tələb əyrisi: Qiymət və Tələb Həcmi arasında əlaqə • Tələb Cədvəli əmtəənin qiyməti ilə

Türkanın Tələb Cədvəli Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Tələb əyrisi: Qiymətlə Tələb Həcmi arasında əlaqə • Tələb Əyrisi əmtəənin qiyməti ilə onun

Qrafik 1. Türkanın Tələb Cədvəli və Tələb Əyrisi Bir dondurmanın qiyməti $3. 00 2. 50 1. Qiymətdə azalma. . . 2. 00 1. 50 1. 00 0. 50 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Dondurma miqdarı 2. . Tələb olunan dondurma miqdarı artır. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning Copyright © 2004 South-Western

Fərdi Tələbə qarşı Bazar Tələbi • Bazar tələbi müəyyən əmtəə və xidmət üçün bütün fərdi tələblərin məcmusunu əks etdirir. • Qrafiki olaraq, bazar tələbi əyrisini əldə etmək üçün fərdi tələb əyrilərini üfüqi toplamaq tələb olunur. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Tələb Əyrisində Sürüşmələr • Tələb Həcmində Dəyişmə • Dəyişmə tələb əyrisi boyunca baş verir.

Tələb Həcmində Dəyişmələr Dondurmanın qiyməti B $2. 00 Dondurma qiymətinin vergi ilə artması nəticəsində tələb əyrisi boyunca dəyişmə baş verir. A 1. 00 D 0 4 8 Dondurma miqdarı Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Tələb Əyrisində Sürüşmələr • • • İstehlakçı gəliri Əlaqəli əmtəələrin qiymətləri Zövqlər Gözləntilər Alıcıların

Tələb Əyrisində Sürüşmələr • Tələbdə Dəyişmə • Tələb əyrisində sürüşmə ya sağa, ya da sola doğru olur. • Buna hər qiymət səviyyəsində tələb həcminə təsir göstərəcək hər hansı bir dəyişmə səbəb olur. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Qrafik 3. Tələb Əyrisində Sürüşmələr Dondurma qiyməti Tələbdə artma Tələbdə azalma Tələb əyrisi, 0 D 3 Tələb Əyrisi, D 1 Tələb Əyrisi, D 2 Dondurma miqdarı Copyright © 2004 South-Western/Thomson Copyright© 2003 Southwestern/Thomson. Learning

Tələb Əyrisində Sürüşmələr • İstehlakçı Gəliri • Gəlir artdıqda normal əmtəəyə olan tələb də artacaqdır. • Gəlir artdıqda keyfiyyətsiz əmtəəyə olan tələb azalacaqdır. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

İstehlakçı Gəliri Normal Əmtəə Dondurma qiyməti $3. 00 Gəlirdə artma. . . 2. 50 Tələbdə artma 2. 00 1. 50 1. 00 0. 50 D 1 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 D 2 Dondurma miqdarı Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

İstehlakçı Gəliri Keyfiyyətsiz Əmtəə Dondurma qiyməti $3. 00 2. 50 Gəlirdə artım. . . 2. 00 Tələbdə azalma 1. 50 1. 00 0. 50 D 2 0 1 D 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Dondurma miqdarı Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Tələb Əyrisində Sürüşmələr • Əlaqəli Əmtəələrin Qiymətləri • Bir əmtəənin qiymətinin düşməsi digər bir əmtəəyə tələbi azaldırsa, onda bu iki əmtəə əvəzedicilər adlandırılır. • Bir əmtəənin qiymətinin düşməsi digər bir əmtəəyə tələbi artırırsa, onda bu iki əmtəə tamamlayıcılar adlandırılır. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Cədvəl 1. Alıcılara təsir edən dəyişənlər Copyright© 2004 South-Western/Thomson South-Western Learning

TƏKLİF • Təklif həcmi satıcıların satmaq istədikləri və sata bildikləri əmtəə miqdarıdır. • Təklif Qanunu • Təklif qanuna görə digər şərtlər sabit qaldıqda, əmtəənin qiymətinin qalxması onun təklif həcmini artırır. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Təkli Əyrisi: Qiymət və Təklif Həcmi arasında Əlaqə • Təklif Cədvəli əmtəənin qiyməti ilə

Türkelin Təklif Cədvəli Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Təklif Əyrisi: Qiymətlə Təklif Həcmi arasındakı Əlaqə • Təklif Əyrisi • Təklif əyrisi əmtəənin qiyməti ilə onun təklif həcmi arasındakı əlaqəni göstərən qrafikdir. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Qrafik 5 Türkelin Təklif Cədvəli və Təklif Əyrisi Dondurma qiyməti $3. 00 2. 50 1. Qiymətdə artım. . . 2. 00 1. 50 1. 00 0. 50 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Dondurma miqdarı 2. . dondurmanın təklif həcmində artım. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Copyright© 2003 Southwestern/Thomson. Learning

Fərdi Təklifə qarşı Bazar Təklifi • Bazar təklifi müəyyən əmtəə və ya xidmətin bütün satıcılarının fərdi təkliflərinin məcmusunu əks etdirir. • Qrafiki olaraq, bazar təklifi əyrisini əldə etmək üçün fərdi təklif əyrilərini üfüqi toplamaq tələb olunur. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Təklif Əyrisində Sürüşmələr • • Xammal qiymətləri Texnologiya Gözləntilər Satıcıların sayı Copyright © 2004

Təklif Əyrisində Sürüşmələr • Təklif Həcmində Dəyişmə • Dəyişmə təklif əyrisi boyunca baş verir.

Təklif Həcmində Dəyişmə Dondurma qiyməti S C $3. 00 Dondurma qiymətində artım təklif əyrisi

Təklif Əyrisində Sürüşmələr • Təklifdə Dəyişmə • Təklif əyrisində sürüşmə ya sağa, ya da sola doğru baş verir. • Buna qiymətdən başqa hər hansı determinantda baş verən dəyişmə səbəb olur. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Qrafik 7. Təklif Əyrisində Sürüşmələr Dondurma qiyməti Təklif əyrisi, S 3 Təklifdə azalma Təklif Əyrisi, S 1 Təklif Əyrisi, S 2 Təklifə artma 0 Dondurma miqdarı Copyright © 2004 South-Western/Thomson Copyright© 2003 Southwestern/Thomson. Learning

Cədvəl 2. Satıcılara Təsir edən Dəyişənlər Copyright© 2004 South-Western Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

TƏKLİF VƏ TƏLƏB BİRLİKDƏ • Tarazlıq müəyyən bir qiymət səviyyəsinin tələb və təklif həcmini

TƏKLİF VƏ TƏLƏB BİRLİKDƏ • Tarazlıq qiyməti • Tələb və təklif həcmini bərabərləşdirən qiymətdir. • Qrafikdə tələb və təklif əyrilərinin kəsişdiyi nöqtədəki qiymət səviyyəsidir. • Tarazlıq həcmi • Tarazlıq qiymətindəki tələb və təklif həcmidir. • Qrafikdə tələb və təklif əyrilərinin kəsişdiyi nöqtədəki həcmdir. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

TƏKLİF VƏ TƏLƏB BİRLİKDƏ Tələb Cədvəli Təklif cədvəli 2$ qiymət səviyyəsində tələb miqdarı təklif

Qrafik 8: Tələb və Təklifin Tarazlığı Dondurma qiyməti Təklif Tarazlıq qiyməti $2. 00 Tarazlıq həcmi 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Tələb 10 11 12 13 Dondurma miqdarı Copyright © 2004 South-Western/Thomson Copyright© 2003 Southwestern/Thomson. Learning

Qrafik 9: Bazarlar tarazlıqda deyil (a) Artıq təklif Dondurma qiyməti Təklif $2. 50 2. 00 Tələb 0 4 Tələb həcmi 7 10 Təklif həcmi Dondurma miqdarı Copyright © 2004 South-Western/Thomson Copyright© 2003 Southwestern/Thomson. Learning

Tarazlıq • Artıqlıq • Nə vaxt qiymət > tarazlıq qiyməti, təklif həcmi > tələb həcmi. • Təklif artıqlığı və ya artıq mövcuddur. • Təklif edənlər (satıcılar) satışları artırmaq üçün qiyməti tarazlıq səviyyəsi əldə olunanadək aşağı salacaqlar. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Tarazlıq • Qıtlıq • Nə vaxt qiymət < tarazlıq qiyməti, tələb həcmi > təklif həcmi. • Artıq tələb və ya qıtlıq mövcuddur. • Təklif edənlər qiymətləri hədsiz çox alıcının məhdud sayda əmtəəni almaq üçün mübarizə apardığı müəddətcə yüksəldəcəkdir ki, nəticədə də tarazlıq səviyyəsi əldə olunacaqdır. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Qrafik 9. Bazarlar tarazlıqda deyil (b) Artıq tələb Dondurma qiyməti Təklif $2. 00 1. 50 Qıtlıq Tələb 0 4 Təklif həcmi 7 10 Tələb həcmi Dondurma miqdarı Copyright © 2004 South-Western/Thomson Copyright© 2003 Southwestern/Thomson. Learning

Tarazlıq • Tələb və təklif qanunu • Əmtəənin qiymətinin özü-özünü tənzimləyərək tələb həcmi ilə təklif həcmini tarazlaşdıracağını nəzərədə tutan nəzəriyyə. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Tarazlıqdakı dəyişikliklərin təhlilində 3 addım • Tələb və təklif əyrilərində (və ya hər ikisində) sürüşmələrə səbəb olan hadisələrin olub olmadığını müəyyən etmək. • Əyri və ya əyrilərin sağa, yoxsa sola doğru sürüşüb sürüşmədiyini müəyyən etmək. • Təklif və tələb diaqramlarından istifadə edərək sürüşmənin tarazlıq qiyməti və həcminə necə təsir göstərdiyini görmək. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Qrafik 10: Tələbdə artım tarazlığa necə təsir göstərir Dondurma qiyməti 1. İsti hava dondurmaya tələbi artırır. . . Təklif Yeni tarazlıq $2. 50 2. 00 2. . Daha çox qiymət artımı. . . İlkin tarazlıq D D 0 7 3. . və daha çox miqdar satış. 10 Dondurma miqdarı Copyright © 2004 South-Western/Thomson Copyright© 2003 Southwestern/Thomson. Learning

Tarazlıqdakı dəyişikliklərin təhlilində 3 addım • Əyrilərboyu dəyişməyə qarşı əyrilərin sürüşməsi • Təklif əyrisində sürüşmə təklifdə dəyişmə deməkdir. • Sabit təklif əyrisi boyunca dəyişmə təklif həcmində dəyişmə deməkdir. • Tələb əyrisində sürüşmə tələbdə dəyişmə deməkdir. • Tələb əyrisi boyunca dəyişmə tələb miqdarında dəyişmə deməkdir. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Qrafik 11: Təklifdə azalma tarazlığa necə təsir göstərir Dondurma qiyməti S 2 1. Şəkər qiymətində artım dondurma təklifini azaldır. . . S 1 Yeni tarazlıq $2. 50 İlkin tarazlıq 2. 00 2. . Dondurma qiyməti yüksəlir. . . Tələb 0 4 7 3. . və daha az miqdar satılır. Dondurma miqdarı Copyright © 2004 South-Western/Thomson Copyright© 2003 Southwestern/Thomson. Learning

Cədvəl 4: Təklif və Tələb dəyişdiyi zaman qiymət və miqdarda nə baş verir? Copyright©

Xülasə • İqtisadçılar tələb və təklif modelini rəqabətli bazarları təhlil etmək üçün istifadə edir. • Rəqabətli bazarda çoxlu sayda alıcı və satıcı mövcuddur ki, onların da hər birinin bazar qiyməti üzərində ya heç bir, ya da çox az təsiri vardır. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Xülasə • Tələb əyrisi əmtəə tələb miqdarının qiymətdən necə asılı olduğunu göstərir. • Tələb Qanununa görə əmtəətinin qiyməti aşağı düşdükdə tələb miqdarı artır. Beləliklə tələb əyrisi aşağıya doğru meyl edir. • Qiymətə əlavə olaraq, istehlakçının satın almasına təsir göstərən faktorlar gəlir, əvəzedici və tamamlayıcı əmtəələrin qiyməti, zövqlər, gözləntilər və alıcı sayıdır. • Əgər bu faktorların birində dəyişmə olarsa, tələb əyrisi sürüşəcəkdir. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Xülasə • Təklif əyrisi əmtəənin təklif miqdarının qiymətdən necə asılı olduğunu göstərir. • Təklif Qanununa görə əmtəənin qiyməti yüksəldikdə təklif miqdarı da yüksələcəkdir. Beləliklə təklif əyrisi yuxarıya doğru meyl edəcəkdir. • Qiymətə əlavə olaraq, istehsalçıların təklifinə təsir göstərən digər faktorlar xammal qiymətləri, texnologiya, gözləntilər və satıcı sayıdır. • Əgər bu faktorların birində hər hansı bir dəyişmə olarsa, təklif əyrisi sürüşəcəkdir. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Xülasə • Bazar tarazlığını tələb və təklif əyrilərinin kəsişməsi müəyyən edir. • Tarzalıq qiymətində tələb həcmi təklif həcminə bərabər olur. • Alıcı və satıcıların davranışı təbii olaraq bazarları öz tarazlığına doğru sürükləyir. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning

Xülasə • Hər hansı bir hadisənin bazara necə təsir göstərdiyini təhlil etmək üçün biz təklif və tələb diaqramları yolu ilə bu hadisələrin tarazlıq qiyməti və həcminə necə təsir etdiyini öyrənirik. • Bazar iqtisadiyyatlarında qiymətlər iqtisadi qərar alma və beləliklə də resurs bölgüsü üçün yol göstərici siqnallardır. Copyright © 2004 South-Western/Thomson Learning