BARI SRELER KAPSAMINDA BM 1325 KARARI Prof Dr

BARIŞ SÜREÇLERİ KAPSAMINDA BM 1325 KARARI Prof. Dr. Ayşe Betül Çelik Sabanci University

BM 1325 KARARI “Silahlı çatışmalardan olumsuz etkilenenlerin büyük çoğunluğunu sivillerin, özellikle kadın ve çocukların oluşturması, evlerini terketmeye ya da ilticaya zorlanmaları, ve de savaşanlar ve silahlı unsurlar tarafından giderek daha fazla hedeflenmeleri konusundaki endişesini belirterek, ” “Kadınların çatışmaların önlenmesi, çözümlenmesi ve barışın tesisindeki önemli rollerini yineleyerek ve barış ve güvenliğin korunması ve ilerletilmesine yönelik çabalara kadınların dahil edilmelerinin ve eşit katılımlarının önemini ve de çatışmaların önlenmesi ve çözümlenmesiyle ilgili kararların alınmasında rollerinin arttırılmasının gerekliliğini vurgulayarak, ” “Kadın ve kızların çatışmalar süresince ve sonrasındaki haklarını koruyan uluslararası insancıl hukuk ve insan hakları hukukunun tamamen uygulanmasının gerekliliğini yeniden belirterek, ” Kaynak: http: //www. peacewomen. org/assets/file/Translation. Initiative/1325 turkish. pdf

BARIŞ SÜREÇLERİNDE KADINLAR (UNWOMEN) 1990 -2000 arası süreçte kadınlara en az bir referans veren barış anlaşması oranı %11 (664 anlaşmadan 17 si--- yüzde 2, 5 aslında). BM 1325 in imzalanmasından bu yana yapılan 504 anlaşmanın sadece yüzde 27 si (138 i) kadınlara bir referansta bulunuyor. 1992 -2011 arasında barış masalarındaki imzacıların yüzde 4ü, müzakerecilerin ise yüzde 10 undan az bir kısmını kadınlar oluşturuyordu.

WOMEN AT THE PEACE TABLES

KADINLAR BARIŞ MASASINA NE GETİRİYOR? Kadınların barış süreçlerine katılımı sosyal ve insani konuların müzakerelere taşınmasını sağlayarak müzakerelerin sadece orduların hareketi, güç ve varlık dağılımı konularının ötesine taşıyor. Gene kadın katılımı yarışmacı olmayan ve müzakere tarafları arasında köprüler kuran bir stil geliştirilmesini sağlıyor. (The Institute for Inclusive Security, 2009). Kadınların liderliği ve barış masalarına katılımı topluluklarının ihtiyaçlarının karşılanması, insani yardımların geliştirilmesi, barış süreçlerinin sonlandırılması ve çatışma sonrası ekonomik güçlenmeye katkıda bulunuyor. (UN Women, 2015).

SİVİL TOPLUM VE BM 1325 DÜNYA ÖRNEKLERİ 2 çalışma alanı: 1) Liderlere yönelik, 2) Barışın toplumsal sahiplenilmesini sağlamak Liberya’da kadınlar, kendilerinin dahil edilmediği barış sürecinde liderler konuşmaları kestiğinde bile beraber barış istemeye devam ediyorlar. “Soyunma” tehdidi. Burundi 2011 de imzaladığı planından önce başını İnsan Hakları ve Toplumsal Cinsiyet bakanlığının çektiği bir süreçten geçmiş. Sonra kurullar kurmuşlar. Kadınlar, Arusha Barış Anlaşması görüşmelerine çağırılmadıkları halde çağrılmış gibi üst düzey siyaset yapabilmeye çalışmışlar. Kadınlar Barış Konferansı düzenleniyor. Ve sonuçta imzalanan Arusha Barış Anlaşması, Kadınlar Barış Konferansının kabul ettiği maddelerin yarısını kabul ediyor. İsrail’de mesela, diğer ülkelerden farklı olarak ulusla eylem planı farklı kesimlerden kadınların bir araya gelerek üzerine çalışmasıyla olmuş.

DÜNYA ÖRNEKLERI- DEVAM Rwanda’da önce 35 kadın kuruluşundan oluşan bir koalisyon oluşuyor ve hükümet de kadınları sürece katacağına dair söz veriyor. Koalisyon 8 ana başlıkta çalışıyor: sosyal güvenlik, adalet, güç ve karar alma mekanizmaları, kültür, sağlık, medya, araştırma ve eğitim. Rwanda’da yeniden kurulan bir ülke vardı. Kongo’daki süreçte de kadınlar Ulusal Barış Komitesi kurup çalışıyorlar. Fakat çok ataerkil bir toplum olduğundan kadınların çalışmaları sadece barış yürüyüşleri, ayinler ve deklerasyonlarla kalıyor. Sierra Leone’de kadınlar önce Beijing konferansına katılan kadın üniversite öğretim üyelerince bir “barış tartışmaları” süreci başlatıyorlar. Fakat bu kadınlar bunu siyasi zeminde yapmaya biraz çekiniyorlar. Bunu başka bir örgüt, Sierra Leone Kadın Barış Hareketi üstleniyor. Keskin hatlarla Katolik ve Protestan hayatların ayrıldığı Belfast’ta (Kuzey İrlanda) kadınlar kendi yerel örgütlerini kurduktan sonra cemaat sınırlarını aşan çalışmalara başlıyorlar. Bunlardan en uzun soluklu olanı olan Kadın Bilgilendirme Grubu (Women’s Information Group), 1980 den bu yana kesintisiz sürdürdükleri bilgi günleriyle Belfast’ta şehri ikiye bölen sınırın iki yakasındaki kadınları bir araya getirerek onların kadın olarak hayatlarına sahip çıkmalarına destek olmuştur. Toplantıları bir Protestan, bir Katolik bölgesinde yapmışlar. Bu bağlamda Kuzey İrlanda’da Kadın Destek Ağı kuruluyor.

SİVİL TOPLUMUN BARIŞ İNŞASI GÖREVLERİ sivilleri koruma, ihllaleri ya da anlaşmaları gözlemleme, savunuculuk, ayrı kimlik grupları içersinde demokrasi kültürünü yayma, gruplararası köprü oluşturma, kolaylaştırıcılık/arabuluculuk, hizmet götürme.

1325 EYLEM PLANLARI BM 1325 kararlarının eyleme geçirilmesi için idealinde devlet ve STKların birlikte yazacakları eylem planlarına ihtiyaç vardır. Eylem planları için en devletlerin bütçe ayırması, sosyal, ekonomil, s, yasi ve güvenlik odaklı konularda çalışan devlet birimleri arasında koordinasyon sağlamalı ve sorumluluk için mekanizmalar geliştirmelidir. Dünyadaki eylem planlarının çoğunn ya (yeterli) bütçesi yoktur ya da kadınların katılımlarındaki gelişmeyi ölçecek etkili araçları yoktur. (UN Women, 2015). Birçok ülkede hala kadınların barış süreçlerine katılımı önemsiz bir mesele olarak görülmektedir.

1325 OBJEKTİFLERİNE DIRENME VE ANLAMLI KATILIM ATAERKİL DÜŞÜNCE “Kadınların barış süreçlerinde yer almamaları onların müzakere ve diyalog süreçlerindeki tecrübesizliği iddiası ile değil, ” (UN Women, 2012), bu önemli insiyatiflere kadınları dahil etmeye dair isteğin önemli derecede eksik olmasıyla açıklanabilir. Anlamlı katılım, nicel olduğu kadar kadınların ve kadınlarla ilgili konuların nitel temsilinin sağlanması ile olur. Aslında sayılara bu kadar odaklanmak, hangi kadınların barış için nasıl bir katkı sağlayacağına dair tartışmalarının kısmen de olsa önün kapatmakta. Önemli Sorular: Sayı olmak dışında kadınlar barış masasına ne getirebilirler? Kadınlarınbarışa anlamlı katılımı ne demektir?

KADINLARIN ANLAMLI KATILIMI Barış süreçlerine yerel STKlarda çalışan kadınların katılımı önemlidir. Bu barışon kalıcılığını arttıran önemli bir faktördür (Stone, 2014 b). Barış anlaşmaları, sivil toplum katılımı sağlandığında %64 oranında daha az başarısız oluyor (Nilsson 2009). Başarılı barış süreçleri gösteriyor ki sadece devletlerin BM 1325 kararlarının uygulanmasını sağlamada değil aynı zamanda karar alma mekanizmalarında toplumsal cinsiyet eşitliğinin uygulanmasında da can alıcı rolü sivil toplum oynamakta (Jenkins, 2013). Kadınların barış masalarına dahil edilmesi önemli olmakla birlikte onların dğe barış inşası rollerinde de yer alması gerekmektedir. Kadınların katılımı, etkilerini DOĞRU STRATEJİ ile yerine getirdiklerinde en verimli olacaktır (Paffenholz, 2015). Bu doğru strateji şiddete bütünsel bir bakış açısı geliştirmek ve “kazanma” üzerine kurulu bir strateji yerine “öteki” olarak görülenin görüşünü anlamaya çalışmak üzerinde geliştirilmelidir.

DİKKAT EDİLMESİ GEREKLİ HUSUSLAR Bazı toplumsal farklılıkların önceden kabulü – Dil sorunu? (İsrail örneğinde: Batı Şeria ve Gazze- işgal vs. İsrail toprağı) Kolay giriş noktalarından başlanılması- Mülteci kadınlar, dış politika Tekrar bir barış süreci başlatılırsa odağı o noktaya çevirme Bu konuda çıkabilecek sorunları önceden öngörebilme EN ÖNEMLİSİ: ANALİZ ve SÜRECİN KAPSAYICILIĞI BM KADIN’a düşen görevler: Sivil toplumda kapasite arttırımı için maddi ve uzman yardımında bulunmak, devlet birimleri ve sivil toplum kurumları arasında arabulucu/kolaylaştırıcı rol oynamak, durum analizi ve dökümentasyon yapmada yardım (BM’nin devlet odaklı yaklaşımının yeniden sorgulanması gerekli)

TÜRKİYE’DE ZORLUKLAR VE İMKANLAR Daralan sivil toplum alanı Yükselen çatışma dönemi Kadın sorunlarının yok sayılması, kadına yönelik şiddetin artması ve kadınların kamusal alanının kısıtlanmaya çalışılması Devletin bu meseleleri kendi STK’ları (GONGO) ile yönetmek istemesi STK’ların BM 1325 ve özellikle Eylem Planı hakkında bilgi eksiklikleri Öncülük sorunu: kutuplaşmış sivil alan İmkanlar: Kadın STK’larının direncinin hala kırılmamış olması, OHAL döneminde bile sokakları kullanabilmeleri, kendi aralarında koalisyonları kuvvetlendiriyor olmaları