Bankarstvo 10 PLATNI PROMET q Definicija platnog prometa

Bankarstvo 10

PLATNI PROMET

q. Definicija platnog prometa q. Karakteristike platnog prometa q. Klasifikacija platnog prometa q. Subjekti platnog prometa

q Unutrašnji platni promet q. Međunarodni platni promet q. Elektronski platni promet

DEFINICIJE PLATNOG PROMETA PLATNI PROMET (payments, payment operations, money transfers) q Zbir svih gotovinskih i bezgotovinskih plaćanja u jednom vremenskom periodu između domicilnih pravnih i fizičkih lica kao i između domicilnih i stranih pravnih i fizičkih lica sa svim mogućim oblicima i instrumentima plaćanja. q. Osnovni subjekti pp - fizička i pravna lica koja stupaju u određene finansijske odnose izmirivnja obaveza i naplate potraživanja bez obzira na osnovu uspostavljanja tih odnosa

q Proces izvršenja tih transakcija obavljaju banke za sebe i za svoje klijente kako u zemlji tako i u inostranstvu. q Uslov za kvalitetno funkcionisanje funkcije pp jeste dobra organizacija, uz istovremeno poštovanje principa efikasnosti i ekonomičnosti kojom se omogućava društvena reprodukcija, povećava opšta likvidnost i smanjenje obima korišćenja kredita uopšte. ? ? ?

KARAKTERISTIKE PLATNOG PROMETA Cilj funkcije pp => brzo i efikasno izmirivanje obaveza brza i efikasna naplata potraživanja q. Pp važna karika u uspešnom funkcionisanju ne samo finansijskog nego i celokupnog ekonomskog sistema jedne zemlje što ima značajan uticaj i na finansijsku stabilnost zemlje q. Svaki poremećaj = Prekid pp? ? ? = Poremećaj u likvidnosti banke. . . Opšta blokada q. Kontaminacija FS => Modeli i tehnike sprečavanja => regulatori u bankarstvu, fin tržištima, sistemu pp => dosledna primena propisa, pravilan izbor oblika plaćanja

KLASIFIKACIJA PLATNOG PROMETA q Prema mestu izvršenja: Unutrašnji i Međunarodni pp q Prema načinu izvršenja: Neposredni i Posredni pp ili (neutralni pp) q Prema vrsti plaćanja: Gotovinski i Bezgotovinski pp (10 : 90%) q Zemlje tržišne privrede: Polugotovinski pp ? ? ?

SUBJEKTI PLATNOG PROMETA Nosioci platnih transakcija Zainteresovani učesnici transakcija Nosioci Prema zakonu o pp: Narodna (centralna) banka Poslovne banke Ovlašćeni agenti PTT preduzeća Zainteresovani učesnici u pp Pravna lica Preduzetnici Fizička lica

PP obuhata: qotvaranje, vođenje i gašenje računa učesnika pp, qizradu i dostavljanje naloga za plaćanje, qprijem i kontrolu naloga za plaćanje, qizradu i evidentiranje podataka iz naloga za plaćanje, qpraćenje likvidnosti učesnika i nosilaca pp, qizveštavanje učesnika u pp, qmeđubankarski obračun i kliring plaćanja, qreklamacije i isporuke nastalih grešaka i qarhiviranje dokumenata pp

Uslovi za nosioce PP: qda imaju otvoren račun kod CB qda poslove vode u skladu sa propisima, qda uspešno posluju i da održavaju likvidnost, qda vode ažurno i uredno knjivodstvo računa svojih klijenata qda raspolažu sa savremenom IT i IS za obavljanje platnog prometa, qda o svom radu i IT i IS imaju pozitivno mišljenje eksterne revizije i qda raspolaže odgovrajućim kadrovskim potencijalom za obavljanje pp

Principi za nosioce pp: §BIS – (Bank for International Settlements) §poštovanje propisa, §primenu međunarodnih standarda, §sigurno i racionalno transferisanje novč sr između učesnika pp, §jedinstvenosti komunikacione mreže za prenos novč sredstava §primenu jedinstvenih instrumenata platnog prometa

Platni sistem svake zemlje mora da sadrži tri osnovna elementa: § Autorizacija i inicijalizacija plaćanja, § Razmena instrumenata plaćanja između banaka (kliring kod neto obračuna) § Plaćanje - poravnanje (setltlement) između banaka učesnica u prenosu

Ostali učesnici u pp podnose zahtev sa prilozima: § Rešenje o upisu kod Agencije za privredne registre § Obaveštenje organa za poslove statistike o razvrstavanju po delatnostima § Karton deponovanih potpisa, ažurnu listu o do sada otvorenim rn, § Overu potpisa lica ovlašćenih za zastupanje

CENTRALNA BANKA KAO NOSILAC PLATNOG PROMETA §Vodi račune poslovnih banaka §Obavlja međunarodni kliring §Upravlja tokovima gotovine §Vodi žiro račun države §Prati likvidnost banaka §Donosi propise o pp. . .

POSLOVNE BANKE KAO NOSIOCI PLATNOG PROMETA q. Međunarodni pp putem SWIFT sistema (preko rn banaka otvorenih u inokorespodentnim bankama) q. Međubankarski pp preko RTGS sistema i žirokliring sistema CB q. Interni pp između klijenata iste banke

PREDUZEĆA PTT SAOBRAĆAJA KAO NOSIOCI PLATNOG PROMETA Delokrug rada: § primanje uplata i vršenje isplata § primanje uplata dnevnih pazara § primanje, obračun i naplata čekova § obvaljanje drugih poslova § ovlašćeni agent banke § prednosti: razvijena mreža šaltera, kadrovi, telekomunikacije i ifotmatika

UNUTRAŠNJI PLATNI PROMET UPP - sva plaćanja koja se obavljaju u okviru granica jedne zemlje, sa nacionalnom ili domaćom valutom UPP u užem smislu (posrednici) širem smislu (sva plaćanja)

UNUTRAŠNJI PLATNI PROMET Sistem UPP-a uključuje: 1. Platni sistem kliringa (neto obračun) čekova izdatih po tekućim računima građana gde se poslovna banka javlja u ulozi nosioca pp 2. Platni sistem kliringa (neto obračun) izmirivanja obaveza u nacionalnoj valuti po osnovu izdatih platnih kartica gde se kao nosilac pp javlja centralna banka 3. Platni sistem kliringa (obračun) i trgovine hartijama od vrednosti gde se u ulozi nosioca pp javlja centralna banka i centralni registar hartija od vrednosti. 4. Prinudna naplata ( SWIFT porukom preko RTGS => Naredba svim bankama

Međubankarski pp Sve transakcije plaćanja koje se realizuju preko poslovnih banaka i njihovih klijenata posredstvom RTGS sistema i Žiro kliring sistema CB RTGS -Real Time Gross Settlement - sistem plaćanja - sva plaćanja koja se trenutno izvršavaju, u realnom vremenu, bez obzira da li su u pitanju velika ili mala plaćanja.

RTGS plaćanja se smatraju i velikim plaćanjima jer se izvode porukom SWIFT formata, mogu da budu u obliku: MT 103 (klijent I banke izmiruje obavezu klijentu d II banke), MT 202 (I banka izmiruje obavezu II banci) i MT 102 (limitirana plaćanja inicirana od klijenta I prema klijentu II Sva plaćanja do određenog limita (npr. do 200. 000, 00 dinara u Srbiji) koja se izvršavaju u procesu neto poravnanja u određenom odloženom vremenu

INSTRUMENTI PP (obrasci) Prema vrsti plaćanja: Gotovinske nalog za uplatu nalog za isplatu Bezgotovinske nalog za prenos nalog za naplatu

INSTRUMENTI PLAĆANJA Osnovni instrumenti plaćanja specifični instrumenti plaćanja Ček PL, FL-gotovina, trasant, trasat, remitent 1 primer, na ime, donosioca, po naredbi Prenos: cesija, indosament, predaja Aval, Plaćanje po viđenju ili po dospeću Ostali Menica Platne kartice Bezgotoinski, debitne, kreditne, Unapred plaćene ili Čip kartice PIN, sa magnte trakom, Smart Garancij a Akreditiv Običan, dokumentarni, Opozivi Neop