AZRBAYCAN RESPUBLKASI THSL NAZRLY GNC DVLT UNVERSTET TF

  • Slides: 36
Download presentation
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ GƏNCƏ DÖVLƏT UNİVERSİTETİ ÜTF VƏ TEXNOLOGİYA KAFEDRASI FƏNN: ƏMƏK MÜHAFİZƏSİ

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ GƏNCƏ DÖVLƏT UNİVERSİTETİ ÜTF VƏ TEXNOLOGİYA KAFEDRASI FƏNN: ƏMƏK MÜHAFİZƏSİ VƏ TƏHLÜKƏSİZLİYİ MÖVZU: ELEKTRİK CƏRƏYANININ İNSAN ORQANİZMİNƏ TƏSİRİ. ELEKTRİKDƏN ZƏDƏLƏNMƏLƏR ZAMANI İLK YARDIM MÜHAZİRƏÇİ: DOS. E. CAVADOV 21 DEKABR 2011 -Cİ İL

PLAN 1. Elektrik cərəyanı ilə zədələnmənin əsas səbəbləri 2. Elektrik cərəyanının canlı orqanizmə təsiri

PLAN 1. Elektrik cərəyanı ilə zədələnmənin əsas səbəbləri 2. Elektrik cərəyanının canlı orqanizmə təsiri 3. Elektrikdən yardım zədələnmələr zamanı ilk

Elektrik cərəyanı ilə zədələnmənin əsas xüsusiyyətləri 1. Elektrik cərəyanı ilə zədələnmə təhlükəsi yaradan xarici

Elektrik cərəyanı ilə zədələnmənin əsas xüsusiyyətləri 1. Elektrik cərəyanı ilə zədələnmə təhlükəsi yaradan xarici əlamətlər yoxdur. İnsan cərəyanla zədələnmə təhlükəsinin mümkünlüyünü görmür, eşitmir , iyləyə, yaxud vaxtndan əvvəl aşkar edə bilmir. n 2. Elektrikdə travmalar zamanı əmək qabiliyyyətinin itirilməsi uzunmüddətli olur, hətta ölümlə nəticələnə bilər. n 3. Sənaye tezlikli 10. . . 25 m. A cərəyanlar əzələlərin intensiv qıcolmasına səbəb ola bilir ki, nəticədə cərəyan aparan hissələrə “yapışma” hadisəsi baş verir. Bu zaman adam elektrik cərəyanının təsirindən özü xilas ola bilmir. n 4. Elektrik cərəyanı ilə zədələnmə nəticəsində mexaniki travma almaq mümkündür n

Elektrik cərəyanı ilə zədələnmənin əsas səbəbləri 1. Gərginlik altında olan cərəyan aparan hissələrə toxunma

Elektrik cərəyanı ilə zədələnmənin əsas səbəbləri 1. Gərginlik altında olan cərəyan aparan hissələrə toxunma n 2. İzolyasiyanın və ya qoruyucu qurğuların nasazlığı üzündən gərginlik altına düşmüş elektrik avadanlığının cərəyan keçirən hissələrinə toxunmaq n 3. Addım gərginliyinin təsiri altına düşmək n 4. Elektrik qurğularının texniki istismar qaydalarınlın və təhlükəsizlik texnikası tələblərinin pozulması n

Elektrik cərəyanının insan orqanizminə təsir növləri Cərəyanın termiki təsiri – bədəndə yanıqların, isitmənin əmələ

Elektrik cərəyanının insan orqanizminə təsir növləri Cərəyanın termiki təsiri – bədəndə yanıqların, isitmənin əmələ gəlməsi, qan damarlarının zədələnməsi, ürəyin, beyinin və cərəyanın axını yolunda yerləşən başqa orqanların həddindən artıq qızmasına səbəb olur, bunlar da həmin orqanlarda funksional pozğunluqlar yaradır

Cərəyanın elektrolitik təsiri – üzvi mayenin, o cümlədən qanın parçalanmasına səbəb olur, nəticədə qanın

Cərəyanın elektrolitik təsiri – üzvi mayenin, o cümlədən qanın parçalanmasına səbəb olur, nəticədə qanın fiziki-kimyəvi tərkibi dəyişir, habelə bütövlükdə toxumanın xeyli dərəcədə pozulmasına gətirib çıxarır

Cərəyanın mexaniki təsiri – elektrodinamiki effektin nəticəsi olaraq orqanizmin müxtəlif toxumalarının, o cümlədən qan

Cərəyanın mexaniki təsiri – elektrodinamiki effektin nəticəsi olaraq orqanizmin müxtəlif toxumalarının, o cümlədən qan damarlarının divarlarının və əzələ toxumalarının parçalanması və digər müvafiq zədələnmələrin baş verməsi ilə müşayiət olunur

Cərəyanın bioloji təsiri – normal fəaliyyət göstərən orqanizmə xas olan və onun həyati funksiyaları

Cərəyanın bioloji təsiri – normal fəaliyyət göstərən orqanizmə xas olan və onun həyati funksiyaları ilə sıx bağlı daxili bioenergetik proseslərin pozulmasına səbəb olur. Belə təsir nəticəsində orqanizmdə hüceyrələr qıcıqlanır, əzələlər iflic olur

Cərəyanın insan orqanizminə təsiri Cərəyan m. A 0, 6… 1, 5 Təsirin xarakteri Dəyişən

Cərəyanın insan orqanizminə təsiri Cərəyan m. A 0, 6… 1, 5 Təsirin xarakteri Dəyişən cərəyan Hissetmə başlayır, əl barmaq ları yüngül əsir Sabit cərəyan Hiss olunmur 2… 3 Əl barmaqları güclü əsir 5… 7 Əllər qıc olur Hiss olunmur Göynəmə, qızışma hiss olunur 8… 10 Əlləri elektrodlardan çətinliklə ayırmaq olur. Güclü qızışma Barmaqlarda və biləklərdə güclü ağrılar olur. 20… 25 Əllər qıc olur, onları elektrodlardan ayırmaq mümkün deyil. Olduqca güclü ağrılar olur. Olduqca güclü qızışma. Əl əzələ ləri cüzi yığılır. Nəfəs almaq çətinləşir. Əl əzələləri yığılır, qıcolmalar olur, tənəffüs çətinləşir 50… 80 Tənəffüs dayanır. Ürəyin fibrilyasiyası baş layır 90… 100 Tənffüs dayanır. 3 saniyə və daha çox müddətdə Tənəffüs dayanır.

Elektrik cərəyanı ilə zədələnmənin növləri Elektrik cərəyanı ilə zədələnmələr Ümumi elektrik zədələri Yerli elektrik

Elektrik cərəyanı ilə zədələnmənin növləri Elektrik cərəyanı ilə zədələnmələr Ümumi elektrik zədələri Yerli elektrik zədələri Elektrik şoku Elektrik zərbəsi

Yerli elektrik zədələnməsi Elektrik cərəyanının təsiri səbəbindən bədənin toxumalarında aydın müşahidə olunan lokal zədələr

Yerli elektrik zədələnməsi Elektrik cərəyanının təsiri səbəbindən bədənin toxumalarında aydın müşahidə olunan lokal zədələr əmələ gəlir

Elektrik yanıqları Elektrik yanığı – bədənin səthinin və ya daxili orqanların elektrik qövsünün və

Elektrik yanıqları Elektrik yanığı – bədənin səthinin və ya daxili orqanların elektrik qövsünün və yaxud insanın bədənindən keçən böyük cərəyanların təsiri ilə zədələnməsidir. Elektrik yanıqları 4 dərəcədə olur: n I dərəcə – dərinin qızarması; n II dərəcə – suluqların əmələ gəlməsi; n III dərəcə – dərinin keyləşməsi; n IV dərəcə – toxumaların yanması

Elektrik yanığı

Elektrik yanığı

Elektrik nişanı – elektrik cərəyanının təsirinə məruz qalmış insanın bədən səthində kəskin qaralmış və

Elektrik nişanı – elektrik cərəyanının təsirinə məruz qalmış insanın bədən səthində kəskin qaralmış və ya sarımtıl rəngli qabarıq ləkələrin əmələ gəlməsinə səbəb olur. Elektrik nişanları adətən dairəvi və yaxud oval formaya malik olur.

Tipik elektrik nişanı %

Tipik elektrik nişanı %

Dərinin metallaşması – elektrik cərəyanının təsirindən sıçrayan və buxarlanan (qaynaq zamanı və s. )

Dərinin metallaşması – elektrik cərəyanının təsirindən sıçrayan və buxarlanan (qaynaq zamanı və s. ) hissəciklərin dərinin səthinə nüfuz etməsi nəticəsində əmələ gələn ləkələrdir.

Dərinin metallaşması

Dərinin metallaşması

Elektrooftalmiya (“oftalmiya” - yunanca göz) – elektrik qövsü şüaları nəticəsində gözün aldığı zədələrə deyilir.

Elektrooftalmiya (“oftalmiya” - yunanca göz) – elektrik qövsü şüaları nəticəsində gözün aldığı zədələrə deyilir. Belə zədələr elektrik qövsü (qısa qapanma) baş verdikdə mümkün ola bilər ki, bu da nəinki görünən işıqın, həm də görünməyən intensiv ultrabənövşəyi və infraqırmızı şüalarin orqanizmin hüceyrələri tərəfindən udulması nəticəsində baş verən kimyəvi təsirdən yaranır

Elektrik zərbəsi – orqanizmin canlı toxumalarından keçən elektrik cərəyanının təsiri nəticəsində onların qıcıqlanmasıdır. Elektrik

Elektrik zərbəsi – orqanizmin canlı toxumalarından keçən elektrik cərəyanının təsiri nəticəsində onların qıcıqlanmasıdır. Elektrik zərbəsi bədənin müxtəlif əzələlərinin qeyri-ixtiyari qıcolması şəklində özünü biruzə verir

Elektrik şoku – orqanizmin elektrik cərəyanı ilə həddən artıq qıcıqlanması səbəbindən baş verən ağır

Elektrik şoku – orqanizmin elektrik cərəyanı ilə həddən artıq qıcıqlanması səbəbindən baş verən ağır əsəb-reflektor reaksiyasıdır. Bu cür zədələnmə nəticəsində qan dövranı və orqanizmdəki maddələr mübadiləsi dərindən pozulur, tənəffüs orqanları, ürək, sinir sistemi, digər üzvlər tam və ya qismən iflic olur.

Elektrik cərəyanı ilə zədələnmə hallarının statistik göstəriciləri Zədələnmələrin növü Elektrik zədələnmələrinin ümumi sayına nisbətən

Elektrik cərəyanı ilə zədələnmə hallarının statistik göstəriciləri Zədələnmələrin növü Elektrik zədələnmələrinin ümumi sayına nisbətən miqdarı, % Elektrik yanığı 40 Elektrik nişanı 7 Dərinin metallaşması 3 Mexaniki zədələnmələr 0, 5 Elektrooftalmiya 1, 5 Qarışıq zədələnmələr – eyni zamanda yanıq və digər yerli zədələnmələr 48 Cəmi 100

Elektrik cərəyanı ilə zədələnmənin nəticəsinə təsir edən amillər İnsanın fərdi xüsusiyyətləri: n sağlamlıq durumu;

Elektrik cərəyanı ilə zədələnmənin nəticəsinə təsir edən amillər İnsanın fərdi xüsusiyyətləri: n sağlamlıq durumu; n Bədənin müqaviməti; n psixofizioloji vəziyyəti; n diqqət amili; n səriştəliliyi;

Elektrik şəbəkəsinin parametrləri: n gərginliyin qiyməti; n cərəyanın növü və tezliyi; n cərəyanın təsir

Elektrik şəbəkəsinin parametrləri: n gərginliyin qiyməti; n cərəyanın növü və tezliyi; n cərəyanın təsir müddəti; n Cərəyanın orqanizmdən keçmə yolu Ətraf mühit şəraiti: n atmosfer şəraiti; n havada cərəyan keçirən maddələrin konsentrasiyası;

Elektrik cərəyanından zədələnmələr zamanı ilk yardım Elektrik cərəyanından zədələnmiş insana ilk yardım dedikdə zərərçəkənin

Elektrik cərəyanından zədələnmələr zamanı ilk yardım Elektrik cərəyanından zədələnmiş insana ilk yardım dedikdə zərərçəkənin həyatının və sağlamlığının onun özü və yaxud yaxınlıqda olan adamlar tərəfindən xilas edilməsinə yönəlmiş tədbirlər kompleksi nəzərdə tutulur. Bu yardım aşağıda qeyd olunan mərhələlərdən ibarətdir:

1. Zədələnmiş şəxsin cərəyanın təsirindən azad edilməsi Elektrik naqillərinin kəsilməsi Zərərçəkənin paltarından tutmaqla elektrik

1. Zədələnmiş şəxsin cərəyanın təsirindən azad edilməsi Elektrik naqillərinin kəsilməsi Zərərçəkənin paltarından tutmaqla elektrik cərəryanı daşıyıcılarınıın təsir zonasından uzaqlaşdırmaq

Zərərçəkənin paltarından tutmaqla elektrik cərəryanı daşıyıcılarınıın təsir zonasından uzaqlaşdırmaq Elektrik naqilini ağac və digər

Zərərçəkənin paltarından tutmaqla elektrik cərəryanı daşıyıcılarınıın təsir zonasından uzaqlaşdırmaq Elektrik naqilini ağac və digər elektrik keçirməyən vasitələrin köməyilə kənarlaşdıraraq zərərçəkəni cərəyanın təsirindən azad etmək

Elektrik cərəyanı altında olan naqillərə qaçaraq yaxınlaşmaq olmaz Naqilin toxunma nöqtəsi Zədələnmiş və baxımsız

Elektrik cərəyanı altında olan naqillərə qaçaraq yaxınlaşmaq olmaz Naqilin toxunma nöqtəsi Zədələnmiş və baxımsız qalmış naqillərə ehtiyatsız yaxınlaşmaq ölümlə nəticələnə bilər! Əgər elektrik daşıyıcısı sınaraq yerə düşmüşdürsə ondan 10 m məsafəyədək aralı durmaq lazımdır. 10 m

Addım gərginliyi zonasında hərəkət qaydaları n Elektrik naqilinin yerə toxunduğu nöqtədən 10 metr radiusda

Addım gərginliyi zonasında hərəkət qaydaları n Elektrik naqilinin yerə toxunduğu nöqtədən 10 metr radiusda “addım gərginliyi”nin təsiri altina düşmək təhlükəsi yaranır. n Belə ərazilərdə hərəkət etmək üçün dielektrik çəkmələr geyinmək və ya qısa addımlarla ayağını yerdən ayırmadan “qaz yerişi” ilə yerimək lazımdır. Bundan başqa tək ayaqla atıla-atıla ərazidən kənarlaşmaq olar.

Fəaliyyət göstərən elektrik qurğularının üzərində mütləq qadağanedici və ya xəbərdarlıq nişanları olmalıdır

Fəaliyyət göstərən elektrik qurğularının üzərində mütləq qadağanedici və ya xəbərdarlıq nişanları olmalıdır

2. Zərər çəkmiş şəxsi dərhal arxası üstə uzatmalı, onun paltarının yaxasını, kəmərini, sinəsini açmalı

2. Zərər çəkmiş şəxsi dərhal arxası üstə uzatmalı, onun paltarının yaxasını, kəmərini, sinəsini açmalı

3. Zərər çəkmiş şəxsin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi. Sizə və zərər çəkmişə qarşı heç bir təhlükə

3. Zərər çəkmiş şəxsin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi. Sizə və zərər çəkmişə qarşı heç bir təhlükə olmadığına əmin olduqdan sonra onun şüurunu yoxlayın. 4. Zərərçəkmişin normal tənəffüs alması üçün şərait yaradın. Bunun üçün ehtiyatla zərərçəkən şəxsin başını arxaya doğru açın və çənəsini bir qədər yuxarıya qaldırın, iki barmağınızı zərərçəkmişin çənəsinin altına yerləşdirin və qaldırın. Eyni zamanda əlinizi zərərçəkmişin alnına qoyun və başını tam arxaya doğru əyin.

5. Tənəffüsü yoxlayın – bunun üçün: Bax - döş qəfəsinin hərəkətinə Qulaq as –

5. Tənəffüsü yoxlayın – bunun üçün: Bax - döş qəfəsinin hərəkətinə Qulaq as – tənəffüsün səsinə Hiss et – zərərçəkmişin nəfəsinin yanağınıza təsirini 10 saniyə ərzində baxın, qulaq asın və tənəffüsü hiss etməyə çalışın. Əgər zərərçəkmiş şəxs nəfəs alırsa onu yan tərəfə çevirin, nəfəs almırsa ağız boşluğunda ola bilən maneəni kənar etdikdən sonra ağızdan ağıza olmaqla iki nəfəsvermə icra edin.

6. Süni tənəffüs Zərərçəkmişi arxası üstə uzadın, havanın daxil olmasına şərait yaratmaq məqsədilə başını

6. Süni tənəffüs Zərərçəkmişi arxası üstə uzadın, havanın daxil olmasına şərait yaratmaq məqsədilə başını arxaya döğru əyin, iki barmağınızı zərəçəkmişin çənəsinin altlna yerləşdirin, eyni zamanda əlinizi zərərçəkmişin alnına qoyun və başını tam arxaya doğru əyin.

Burun pərlərini sıxmaqla burnunu qapayın. Tam nəfəs alın və qapalı şəkildə dodaqlarınızı onun ağzına

Burun pərlərini sıxmaqla burnunu qapayın. Tam nəfəs alın və qapalı şəkildə dodaqlarınızı onun ağzına yerləşdirin. İki dərin və eyni zamanda yavaş sürətli nəfəsvermə icra edin. Nəfəsvermələr zamanı zərərçəkimişin döş qəfəsinin hərəkət etməsinə nəzarət edin.

Havanı hər 5 – 6 saniyədən bir üfürməli. Belə üfürmə dəqiqədə 10 – 12

Havanı hər 5 – 6 saniyədən bir üfürməli. Belə üfürmə dəqiqədə 10 – 12 dəfəyə bərabər olan tənəffüs tezliyinə müvafiqdir. Hər dəfə hava üfürmədən sonra cərəyan vurmuş adamın ağız və burnunu açırlar ki, onun ağ ciyərlərindəki hava özbaşına xaric olsun, yəni adam nəfəs versin. Əgər zədələnmiş adam pis nəfəs alırsa, onda süni tənəffüslə yanaşı onun ürəyini də masaj etmək lazımdır. Bunun üçün xəstənin sinəsinin aşağı 1/3 hissəsini müəyyən edib ovucla döş qəfəsini ritmik sürətlə aşağı basırlar. Döş qəfəsini kəskin təkanla basmaq lazımdır, bu zaman döş qəfəsi 3 – 5 sm aşağı əyilir, ürəyin üzərinə düşən təzyiq nəticəsində qan ürəkdən qan damarlarına verilir. Döş qəfəsini saniyədə 1 dəfə olmaqla 4 – 6 dəfə basmaq, sonra fasilə etməklə süni trənəffüs vermək lazımdır.

Zərbə nöqtəsi Cərəyandan zərər çəkmiş adamı özünə gətirmək üçün onu torpağa basdırmaq cəhdləri qəti

Zərbə nöqtəsi Cərəyandan zərər çəkmiş adamı özünə gətirmək üçün onu torpağa basdırmaq cəhdləri qəti qadağandır