Aydnlatma Ne ie yarar Doru pozlama iin gerekli

Aydınlatma

Ne işe yarar? • Doğru pozlama için gerekli ışığı sağlar. • İki boyutlu perdede üç boyutluluk izlenimi yaratılmasına yardımcı olur. • Saat ve hava durumu hakkında bilgi verir. • Atmosfer ve dramatik etki yaratır, psikolojik durumu yansıtır. • İzleyicinin ilgisini çerçeve içinde belirli bir yere yönlendirir. (Aydınlık yerler daha önce fark edilir. )

Nelere dikkat etmeliyiz? • Sahnenin aydınlatmasını tasarlamadan önce ışığın o sahnedeki amacını belirlemelisiniz. • Amacınıza uygun ışık kaynakları ve filtreler kullanmalısınız. • Objektifinizin ve sensörünüzün ışık duyarlılığını göz önünde bulundurmalısınız. • Konuya yönelttiğiniz ışığın yanı sıra ışığın yansımasını ve gölgeleri de yönetebilmelisiniz.

• Sahne boyunca ışık devamlılığına özen göstermelisiniz. • Işığın, nesnelerin rengini etkilediğini unutmamalısınız. • Mekânın ışık durumunu göz önünde bulundurmalısınız: Ana ışık kaynağınız, o mekânda gerçekte mevcut ana ışık kaynağıyla aynı yönden gelmelidir. Ve seyircinin gördüğü kaç ışık kaynağı (lamba, pencerelerden gelen ışık vb. ) varsa o kadar gölge olmalıdır; daha fazla ya da daha az değil.

Sahnenin ışığını tasarlarken… … şunlara karar vermelisiniz: • • • Işığın niteliği (sert/yumuşak) Işığın yönü Işığın aydınlattığı alan Işığın yoğunluğu Renk

Işığın niteliği Sert ışık (Harsh Light) Tek bir ışık kaynağından gelen ve etkisi yoğun olan ışıktır. Parlak güneş, güçlü bir spot ışık ya da karanlıkta bir mum ışığı sert ışık yaratır. • Nesnelerin şeklini ve dokusunu vurgular. • Sahnede sınırlı bir alanı ön plana çıkartarak izleyicinin ilgisini oraya yönlendirir. • Güçlü gölgeler yaratır. Kontrast yüksektir.

Işığın niteliği Yumuşak ışık (Soft Light) Yayılan ışığın oluşturduğu dağınık, gölgesiz aydınlatmadır. Bulutlu bir gün, geniş alana yayılan ve difüzyon filtresi, reflektör vb. kullanılarak dağıtılmış ışık yumuşak ışık yaratır. • Mekânı tek ve hafif bir gölge yaratarak aydınlatır. Kontrast düşüktür. • Yeni gölgeler yaratmadan gölgede kalan ayrıntıları aydınlatır.

Aydınlatma Çeşitleri 1. Güçlerine Göre 2. Açılarına Göre

Güçlerine Göre Aydınlatma Çeşitleri 1. Toplu Işık: Belirli bir alanı aydınlatmak üzere kullanılan ışık. Işık kaynaklarıyla belirli bir alan aydınlatılır. Bu aydınlatmada keskin ışık nedeniyle sert hatlar ortaya çıkar. Gölgeler yoğun, keskinlik fazladır. Burada kullanılan ışık sert ışıktır. 2. Dağınık Işık: Bir sahnenin aydınlatılmasında sahneye eşit ölçüde yayılan, sahnenin genel aydınlanmasını sağlayan ışık. Işık-gölge ayrımları keskin değildir, genel bir aydınlatma sağlar. Burada kullanılan ışık yumuşak ışıktır.

Açılarına Göre Aydınlatma Çeşitleri • • • Önden Aydınlatma Geriden Aydınlatma Alttan Aydınlatma Üstten Aydınlatma Çapraz Aydınlatma Yandan Aydınlatma

Işığın yönü • Nesnelerin iki ya da üç boyutlu görünmesini etkiler. • Atmosfer yaratılmasına katkıda bulunur. • İzleyicinin dikkatini yönlendirir. • Saat ve mevsim hakkında bilgi verir. Deneme Nesneyi tek bir ana ışıkla aydınlattıktan sonra kamerayla etrafında dolaşıp ana ışığın cepheden, yandan, tersten (kontur) gelmesi halinde neler olabileceğini görün.

Üç Noktadan Aydınlatma Temel aydınlatma yöntemidir. Elbette amacınıza göre başka bir yöntem de belirleyebilirsiniz. Üç ışık kaynağı kullanılarak yapılır.

Üç Noktadan Aydınlatma 1. Ana (Anahtar) Işık (Key Light): Kamera ile konunun birleştiği çizgiden 45°lik açıyla kameranın yakınına yerleştirilir. Genellikle sert ışık kaynağı kullanılır. • • • Işığın yönünü belirler. Temel gölgeleri oluşturur. Şekli, yüzey yapısını ve dokuyu ortaya çıkarır. Pozlamayı büyük oranda belirler. Kişinin gözlerinde parıltı ve canlılık yaratan göz ışığını oluşturur.

Üç Noktadan Aydınlatma 2. Dolgu Işığı (Fill Light): Ana ışığın tam tersi tarafa ve yine 45°lik açıyla ya da kameranın tam yanına yerleştirilir. Ana ışıkla hemen aynı yüksekliktedir. Genellikle yumuşak ve ana ışığın yarısı ya da üçte biri oranda ışık yoğunluğuna sahip bir ışık kaynağı kullanılır. • Gölgeleri hafif aydınlatır. • Genel ton kontrastını yumuşatır.

Üç Noktadan Aydınlatma 3. Arka Işık (Back Light): Konunun arkasına, genellikle konuya arkadan ve yukarıdan bakacak şekilde yerleştirilen sert ışık kaynağı. • Konunun üstünü ve kenarlarını bir çizgi halinde aydınlatarak onun arka fonla karışmasını engeller.

Dört noktadan aydınlatma: Fon Işığı Eğer gerek varsa, konunun arkasında kalan fonu aydınlatmak için kullanılır. Bu durumda buna “Dört noktadan aydınlatma” denir. Çoğu zaman fon, anahtar ışıkla aydınlatır; ayrı bir ışık kaynağı kullanılmaz.

İnsan yüzünü aydınlatırken burun, çene ve varsa uzun saçların yarattığı gölgelere; göz çukurlarının karanlıkta kalmamasına dikkat edilmelidir. Elbette dramatik etki yaratmak için farklı tercihler yapılabilir. Deneme Karanlık bir odada ayna karşısında bir el fenerini başınızın etrafında gezdirerek yarattığı etkileri izleyin.

Tek Işık Kaynağı ile Aydınlatma Tek ışık kaynağı kullanılacaksa, o ışığı (ana ışık) kameraya olabildiğince yakın tutmak gerekir. Böylece gölgeler daha kısa ve hafif olacaktır. Örnek: Haber çekimlerinde kullanılan kamera üstü ışık.

Aydınlatma Yöntemleri İki temel aydınlatma yöntemi vardır: 1. Düz (Notan) Aydınlatma 2. Işık-Gölge Aydınlatması (Chiaroscuro)

Düz (Notan) Aydınlatma Mekân olabildiğince geniş biçimde aydınlatılır. Hiçbir dramatik etki gözetilmez. Genellikle yumuşak ışık kaynağı/kaynakları kullanılır.

Işık-Gölge Aydınlatması (Chiaroscuro) Konunun belirli bölümleri aydınlatılırken bazı bölümleri karanlıkta bırakılır. • Dramatik etki yaratmak ve izleyicinin ilgisini yönlendirmek amacıyla kullanılır. • Üç boyutluluğu vurgular.

Işık-Gölge Aydınlatması (Chiaroscuro) Rönesans döneminden başlayarak Caravaggio, Rembrandt gibi bazı ressamların tercih ettiği bir ışık kullanım biçimidir. Karanlık ve aydınlığın oluşturduğu zıtlık için kullanılır. İtalyancada “chiaro” aydınlık/ışık, “oscuro” ise karanlık anlamına gelir.

Gölge (Ombra) : Işığın çarptığı yüzeyin arkasına geçememesi nedeniyle, bu yüzeyin arkasında kalan aydınlanmamış bölgedir. Gündelik hayatta gölgeler vardır. Demek ki sinema ve televizyonda da gölge görmeliyiz. Ancak ışıklı ve gölgeli alanların kontrollü biçimde belirlenmesi gerekir.

Gölge Türleri • Karanlık Bölüm (Penombra) • Yarı Gölge (Mezombra)

Gölge Leonardo da Vinci iki tür gölgeden söz eder: • Bağlı Gölge • Atılan Gölge (Buna Düşen Gölge (Shattimento) da denebilir. )

Gölge Bağlı Gölge: Nesnenin kendi üzerindeki girinti-çıkıntıların yine nesnenin kendi üzerinde oluşturduğu gölge. Atılan Gölge: Nesnenin bütününün başka bir nesne üzerine düşen gölgesi.

Işık-Gölge Aydınlatması (Chiaroscuro) Işık-gölge aydınlatmasında kontrast çok belirgindir. Işık-gölge aydınlanması, kontrastlığın derecesine göre üç ana türe ayrılır: 1. Rembrandt aydınlatması. 2. Cameo aydınlatması. 3. Siluet aydınlatması.

Rembrandt Aydınlatması Konunun bazı yerleri aydınlık, bazı yerleri karanlıktır.

Cameo Aydınlatması Konunun bir bölümü bir tek ışık kaynağı ile aydınlatılır. Konunun arkasındaki ya da aydınlatılmayan bölümündeki detaylar önemli değildir. İzleyicinin ilgisi aydınlatılan yöne yoğun olarak çekilir.

Siluet Aydınlatma Arka fon aydınlıktır, konu ise karanlıkta kalır ve siluet olarak görülür. Siluet aydınlatmayla gizem ve merak yaratılabilir. Sözgelimi bir kişinin kim olduğunu göstermek istemediğinizde, izleyicide merak uyandırmak amacıyla onu siluet olarak gösterebilirsiniz. Dilerseniz konunun önüne de gücü çok düşük bir ışık kaynağı koyarak ön tarafını tam seçilemeyecek ama tahmin yürütülebilecek kadar belli belirsiz aydınlatabilirsiniz.

Renk Isısı Beyaz, bütün renklerin karışımıdır. Ancak beyaz ışık kaynaklarının renk kompozisyonu farklılıklar gösterir. İnsan beyni bu farklılıkları telafi etmek için kendi ayarlama mekanizmasına sahiptir; ancak kamera, bu konuda insan kadar iyi değildir. Işığın Kaynaklarına Göre Renk Oranları Işık Kaynağı Gün Işığı Flaş Işığı Foto-Floot Ampül Elektrik Ampül Mavi% %33 %26 %21 %11 Yeşil% %33 %34 %34 Kırmızı% %33 %40 %45 %50

Renk Isısı Lord Kelvin, bu farklılıkları ölçen bir skala geliştirmiştir. Onun skalasına göre 3200 Kelvinlik renk ısı derecesi, standart beyaz ışık olarak iç mekan ışığının renk sıcaklığı olarak kabul edilir. Gün ışığı ise yapay ışıktan daha mavidir. Onun Kelvin derecesi 5600 olarak kabul edilir. Ancak, bu standart değerler her iç mekân ışığı ve her gün ışığı için tam olarak geçerli değildir. Bu nedenle beyaz ayarını elle yapmak daha doğrudur.

Işık Kaynakları ve Renk Dereceleri • • • Kızgın Demir Mum Işığı 60 W Ampül 100 W Ampül 200 W Ampül 300 W Projeksiyon Ampülü 500 W Projeksiyon Ampülü Florasan Ampül (Daylight) Elektronik Flaş Gün Işığı (Öğleden Sonra) Bulutlu Hava 800 -1200 K 1300 -1900 K 2700 K 2800 K 2900 K 3000 K 3100 K 3700 K 4800 K 6000 -7000 K 5000 -6000 K 6000 -7000 K

Işık Kaynakları İki temel ışık kaynağı vardır: 1. Sinema/Tv için özel olarak üretilen projektörler 2. Gündelik hayatta kullandığımız ışık kaynakları.

Projektör Türleri Farklı projektörler farklı renk ısısındadırlar. Günışığı projektörler (daylight): 5600 -5700 Kelvin ışık veren lambalar kullanırlar. Farklı güçlerde üretilirler: 200 w - 575 w - 1200 w - 2500 w - 4000 w - 6000 w - 12000 w - 18000 w - 20000 w.

Projektör Türleri Camlı projektörler (fresnel): Lambaları 3200 Kelvin ışık verir. Güçleri: 200 w - 300 w - 650 w - 800 w - 1000 w - 2000 w - 5000 w - 10000 w - 20000 w. Günlerce hiç kapanmadan çalışabilecek şekilde dizayn edilmişlerdir. Bir çok lamba tipi, kullanım süreleri uzadıkça radyoaktif yarılanma problemini yaşarlar ve renk ısıları değişir. Oysa fresnel projektörlerin kullandığı tungsten lamba tipinde akkor flaman kullanılır ve renk ısıları kullanım süreleri sonunda bile değişmez. Fakat dimmer’e bağlanarak, lambaya uygulanan gerilim düşürüldüğünde, renk ısısının da düşeceği unutulmamalıdır.

Camsız projektörler (quartz): Halojen lambaları 3200 Kelvin ışık verir. Güçleri: 200 w - 650 w - 800 w - 1000 w - 2000 w. Par Projektörler: 3200ºK ve 5200ºK modelleri vardır. Güçleri: 15 v / 50 w - 24 v / 250 w - 110 v / 650 w - 110 v / 1000 w - 220 v / 1000 w. Araba farına benzerler. Bu lambaların flamanları enerjinin değişimine rağmen çok dayanıklı oldukları için saatlerce yakıp söndürerek kullanabiliriz. Bu nedenden müzik, eğlence programlarında ve konser ışığı hazırlanırken en çok bu tip projektörler kullanılır. Gövdeleri ve lambaları çok hafiftir. Bir kaç Par 36 tipi lambanın bir gövde üzerinde toplanması ile değişik bir projektör türü ortaya çıkarılmıştır.

Kanal Projektörler: Soft Lights Ülkemizde kanal projektör olarak bilinirler. Bu ismin verilmesinin nedeni projektör gövdesinde bulunan kanala monte edilen lamba veya lambalar doğrudan değil, reflektörden yansıyarak ışık vermeleridir. Doğal olarak bu yansıma sonucunda dağılan ışık yumuşar. Yumuşak ışık sınıfına girerler. Led ışıklar: Evlerde kullanılan led ışıkların yanı sıra sinema/tv için de led ışık üretilmektedir. Kelvin dereceleri ve güçleri çok çeşitlidir.

Floresan: Evlerde ya da işyerlerinde kullanılırlar. 20 w - 40 w güçleri vardır. Renk ısısı 4400 - 4800°K civarındadır ancak 3800°K floresan lambalar da üretilmiştir. Mavi ve yeşil rengin hâkim olması nedeniyle sıcak renkleri iyi yansıtmazlar ve soğuk bir etki verirler. Lambaların camları genelde buzlu cam seklindedir ve ışığı dağıtarak yayarlar. Floresan ışık içinde yeşil renk oranı çok olduğu için filmlerde yeşil olarak pozlanır. Bu durumu düzeltmek amacıyla mutlaka floresan filtreleri kullanılmalıdır. Film çekimlerinde kullanılmak üzere özel olarak floresan lambalar üretilmiştir. Bu lambalarda yeşil renk problemi çözülmüştür.

Gündelik hayatta kullandığımız ışık kaynakları Güneş, Ay, Mum (2300 Kelvin), Gaz Lambası, Şömine (2800 Kelvin), Kamp Ateşi, Akkor Lambalar, Floresan Lambalar, Sokak Lambaları, El Feneri, Kask Feneri, Şimşek, Akvaryum, Araba Farı, Sinema Perdesi, Projeksiyon, Monitör, TV…

Akkor Flamanlı Lambalar: Evlerde kullanılan lamba türüdür. 5 w - 20000 w arası değişik amaçlar ile ve değişik modellerde akkor flamanlı lambalar üretilmektedir. Flamanın harcadığı enerji gücüne göre ışık şiddetleri değişir. Evlerde genelde 40 w - 60 w - 75 w - 100 w lambalar kullanılmaktadır. Akkor flamanlı lambaların camlarını boyayarak renklerini değiştirebiliriz. Bu camlar şeffaf veya buzlu üretilir. Şeffaf cam ışığı direk olarak yayarken buzlu cam ışığı dağıtır ve gölgelere neden olmaz.

Tasarruflu lambalar (CFL lamba): Şu sıralar evlerde tasarruflu CFL lambalar ve Led lambalar da kullanılabilmektedir. CFL lambalar farklı renk ısılarında üretilebilmektedir:

Sokak Lambaları: Sokaklarda kullanılan lambaların renk sıcaklıkları çok farklıdır ve bu lambalar altında geçen çekimlerde mutlaka Kelvin metre ile ölçüm yapılmalıdır. Genelde köylerde ve sokaklarda 2500 w, caddelerde 5000 w, meydanlarda ise 10000 w gücünde sokak lambaları vardır. Bu ışık gücünün yüksekte oluşu ve tozlu - kirli olması şiddetini ciddi ölçülerde etkiler. Mümkünse sokak lambası yerine profesyonel projektörler kullanılmalıdır.

Araba Farı: Araba farı Kelvin derecesi düşük bir ışık kaynağıdır. Mercek yapısına göre değişse de 2500 - 2800°K civarındadır. Genellikle çekimlerde aydınlatma kaynağı olarak kullanılmaz; onun yerine sinemaya/televizyona özel projektörler tercih edilir. Ancak gece çekimlerinde arabayı göreceksek araba farının yanık olması gerekir ve onun etkilerini göz ardı edemeyiz. Sadece arabayı göreceksek objektife ışık girebilir ve filmi yakabilir, istenmeyen etkilere neden olabilir. Bu durumda araba farının önüne bir filtre koyarak ya da lamba gücünü düşürerek diyaframa etkisini azaltabiliriz. Araba yaklaşırken far ışığından aydınlanan bölgeleri de çekeceksek, genel ışığın şiddeti zaten araba farının şiddetinden yüksek olacağından sorun olmaz. Araba farı bir çok yönetmen tarafından sis ile birlikte kullanılmıştır ve normalden daha etkili bir efekt verir. Araba içinden yapılan çekimlerde araba farı yerine bir projektör kullanılarak ışık şiddetini ayarlayabiliriz.

Renk Isısı Farklı renk ısısına sahip ışık kaynakları kullanılıyorsa, ışık kaynaklarının renk ısısını birbirine yaklaştırmak gerekir. Bu amaçla, ışığın önüne renk düzeltme filtreleri konmalıdır.

Işık Kaynağı Önüne Konan Filtreler Işığa etkisine göre: • Renk Düzeltme Filtreleri • Nötr Yoğunluk (Neutral Density – ND) Filtreler • Dağıtıcı Filtreler (Difüzyon Filtresi) • Kombine Filtreler • UV filtreler • Renk filtreleri

Renk Düzeltme Filtreleri Işık kaynaklarının Kelvin derecesini birbirine uydurmak için kullanılır. Türleri: 1. Mavi renk düzeltme filtreleri (daylight filtre) 2. Turuncu renk düzeltme filtreleri (tungsten filtre) 3. Floresan renk düzeltme filtreleri

Mavi renk düzeltme filtreleri: Tungsten ışık projektörleri 3200 Kelvin ışık verirler. Bu filtreler ışığın ısısını 5600 Kelvin’e çıkarırlar. Böylece tungsten ışık kaynağını, gündüz vakti perdeler açıkken içeri giren ışığa uydururlar.

Mavi renk düzeltme filtreleri türleri: Filtre cinsi Uluslararası karşılığı Işık geçirme oranı 3200’ü neye dönüştürür Tam mavi CTB % 36 5500 K° 3/4 mavi 3/4 CTB % 41 4700 K° 1/2 mavi 1/2 CTB % 52 4100 K° 1/3 mavi 1/3 CTB % 64 3800 K° 1/4 mavi 1/4 CTB % 74 3500 K° 1/8 mavi 1/8 CTB % 81 3300 K° 2 mavi 2 x CTB % 10 10000 K° NOT: ışık geçirme oranları ve 3200’ü dönüştürdüğü ışık ısısı üretici firmaya göre küçük değişiklikler gösterebilir.

Turuncu renk düzeltme filtreleri: 5600 Kelvin ışık veren gün ışığı projektörleri kullanıyorsanız bu filtreleri taktığınızda projektörden gelen ışığın ısısı 3200 Kelvin’e düşer.

Turuncu renk düzeltme filtreleri türleri: Filtre cinsi Uluslararası karşılığı Işık geçirme oranı 5600’ü neye dönüştürür Tam turuncu CTO % 36 3200 K° 3/4 turuncu 3/4 CTO % 47 3300 K° 1/2 turuncu 1/2 CTO % 58 3500 K° 1/3 turuncu 1/3 CTO % 73 4100 K° 1/4 turuncu 1/4 CTO % 81 4700 K° 1/8 turuncu 1/8 CTO % 92 5000 K° 2 turuncu 2 x CTO % 23 1250 K° NOT: ışık geçirme oranları ve 5600’ü dönüştürdüğü ışık ısısı üretici firmaya göre küçük değişiklikler gösterebilir.

Nötr Yoğunluk (Neutral Density – ND) Filtreler Işığın şiddetini (lüks değerini), renk ısısını değiştirmeden azaltmak için kullanılır. ND filtre çeşitleri: Filtre cinsi Işık geçirme oranı Diyaframa etkisi ND 1, 5 %70 ½ stop ND 3 %50 1 stop ND 6 %25 2 stop ND 9 %12 3 stop Yukarıda yazılı değerler dışında da ND filtreler bulunabilir.

Dağıtıcı Filtreler (Difüzyon Filtresi) Yine renk ısısını değiştirmeden mevcut ışığı yumuşatmak, dağılarak yayılmasını sağlamak amacıyla kullanılır.

Kombine Filtreler Işık kurma süresini azaltmak amacıyla renk düzeltme, nötr yoğunluk ya da difüzyon filtrelerinden ikisinin ya da üçünün özelliğini taşıyan filtrelerdir. Çok çeşitlidirler.

UV Filtreleri Uzun süre projektör ışığı altında çalışan insanları zararlı UV ışınlarından korumak amacıyla üretilmişlerdir.

Renk Filtreleri Dramatik etki yaratmak amacıyla mekâna belirli bir rengin hakim olmasını sağlamak amacıyla kullanılırlar. Çok çeşitli renklerde üretilirler. Sözgelimi tüm mekânın kırmızı görünmesini istiyorsak, ışıkların önüne kırmızı filtreler koyarız.

Üretildikleri hammaddelere göre filtre çeşitleri: • Cam filtre (Kepenk ile projeksiyon arasına takılırlar) • Jelatin filtre (Polykarbondan üretilirler; rulo olarak satıldıkları için hem projeksiyonda hem de pencerelere kaplanarak kullanılabilirler) • Akrilik filtreler (Islanmaya, rüzgara jelatin filtreden daha dayanıklı oldukları için dış ortamlarda tercih edilebilirler. ) • Tel filtreler (Sadece difüzyon filtresi olarak kullanılırlar. Isınmaya dayanıklıdırlar. ) • Tül filtreler (Ucuzdurlar ve çok büyük olarak kullanılabilirler. Bu nedenle dış mekânlarda güneş ışığının şiddetini azaltmak, yumuşatmak amacıyla geniş bir çerçeveye çekilerek kullanılabilirler. )

GÖLGE YARATAN AKSESUARLAR Kepenk, Gobolar, Efekt Goboları, Karton, Maket, Flicker, Doğal Malzemeler gibi aksesuarlar ışığın önüne konarak farklı şekillerde gölgeler yaratılabilir.

GÖLGE YARATAN AKSESUARLAR Kepenk; Projektörün en önemli parçalarından biridir. Işığın istenilen bölgelere verilerek istenilmeyen bölgelere verilmemesi için genelde iki uzun iki kısa olmak üzere dört adet kanattan oluşan hafif metallerden üretilen parçadır. Taşıma sırasında birbiri üzerine kapanarak az yer kaplayan kepenk, projektör çalışırken istenilen ölçülerde açılarak ışığı kontrol etmemize olanak sağlar. Kepenk özel karbon boya ile siyah renge boyanır. Böylece kepenk ışığı yutar, yansıtmaz ve istenilmeyen gölgelere yol açmaz. Kepenk gövde kapağı üzerindeki kepenk kızağına yerleştirilir ve kilitlenir. Böylece kızak içerisinde dönebilir ve kanatların çeşitli açılarda hareket etmesini sağlar.

Projektör çalışırken kepenk kapalı kalırsa veya çok kapalı olduğu durumlarda aşırı ısıdan boyası yanabilir, eriyebilir. Bu durumda kötü bir koku çıkarır. Cam ve lamba iç ısının artmasından patlayabilir. Kepenk, gerek olmadığı durumlarda tamamen sökülerek projektör kullanılabilir. Kepenk aynı zamanda taşımalar sırasında camı korur. Kanatlar vida veya perçinle tutturulmuştur. Bu vida veya perçinlerin gevşediği durumlarda sıkıştırılmalıdır aksi takdirde kepenk ayarladığımız açıda durmaz düşer. Dış mekânlarda çalışırken rüzgarlı havalarda kepenk, rüzgara karşı direnç oluşturacağından projektörün devrilmesine neden olabilir. Bu durumda küçük kanatlı kepenkler kullanılmalı veya kepenk çıkarılmalıdır.

GÖLGE YARATAN AKSESUARLAR Gobolar: Işığı kontrol etmek amacıyla üretilen malzemelerdir. Projektörden görüntüye giren ancak loş veya tam karanlık kalmasını istediğimiz veya ışığın o bölgeye gitmesini istemediğimiz yerlere giden ışığı kesmek amacıyla kullanılır. Genelde hafif metallerden, plastik malzemeden, kartondan, kumaş kaplı çelik çerçeveden ve straforlardan üretilir veya bizim tarafımızdan yapılabilir. Bu malzemeler üzerine reflektör yapıştırarak veya hazır üretimlerden faydalanarak yansıtma işlemi de yapılan aksesuarlardır. Çeşitli şekillerde yarı geçirgen şekilde üretilmiş veya bizim mesela pencere şeklinde kestiğimiz goboları ışık kaynağının önüne koyarak efektler elde etmek için kullanılır. Cam veya jelatin filtreleri gobolar ile kullanarak zaman kazanırız. Genelde bir akrobat yardımıyla kullanıldıkları gibi ağır ve büyük yüzeyli gobolar tripod ile kullanılır. Kelepçelere takılabilir.

Işığı yansıtarak kullanmak Reflektör, ayna, metal düz bir plaka, strafor, açık renk duvar, beyaz tahta, deniz vb. güneş ışığını ya da projektör vb. kaynaklardan gelen ışığı yansıtarak kullanabiliriz. Bu ışık, dağınık ve yumuşak bir ışık olacaktır. Işık ışını bir cisme çarptığında aynı açıda yansır. Eğer ışığın çarptığı cisim renkli ise ışın, cismin renginde yansır. Işığın çarptığı cisim yüzeyi düz değilse bu yansıma açısı değişir.

Işığı yansıtarak kullanmak Reflektör Projektörden veya diğer ışık kaynaklarından yayılan ışığı yansıtmak için profesyonel reflektör malzemeleri üretilmiştir. Bu malzemeler alüminyum folyo veya rulo filtre gibi tabakalar şeklindedir. Bu tabakaları bir tahta çerçeve üzerine yapıştırarak veya üretici firmalar tarafından bu amaçla hazırlanan portatif metal çerçeveleri kullanarak büyük yüzeyler elde edilmektedir.

Işığı yansıtarak kullanmak Reflektörün bir başka kullanım alanı da projektörlerdir. Gövde içindeki ısının yüksek olması nedeniyle projektörlerde, reflektör olarak nikelaj kaplı parlak bir metal kullanılmıştır. Alüminyum gibi hafif metallerin üzerinin nikelaj kaplanması ile sert reflektör tabakaları elde edilmiştir. Tabaka yüzeyinin düz olması veya pürüzleştirilmesi ışığın yansımasını değiştirmekte ve bu şekilde yansıyan ışığın şiddeti kontrol edilmektedir.

Strafor Işığı yumuşatarak yansıtmak amacıyla kullanılmaktadır. Çok ucuz bir malzemedir. Hafif malzeme olduğu için her yere taşınabilir ve monte edilebilir. Straforları birbirine ekleyerek çok büyük yansıtıcı alanlar yaratılabilir.

Fazla/Gereksiz ışığı engellemek Doğal Engel Yoluyla Güneşin ışığı ile bulunduğumuz alan arasına giren sis, yağmur, kar, bulut gibi engeller doğal engellerdir ve güneş ışığı üzerinde değişik etkilerde bulunurlar. Yine doğal olarak ağaçlar ve yüksek nesneler örneğin binalar da doğal engel olarak kullanılabilir. Yapay ışık kaynakları kullanırken de önlerine bir nesneyi alarak ışığın belirli bir alana gitmesini engelleyebiliriz. Işık kaynağını bir ağacın arkasından uygulayarak ışığın parçalanarak yayılmasını sağlayabiliriz. Işık kaynağını bir pencereden uygulayarak pencere siluetinin konu üzerine düşmesini sağlayarak bir doğal engel oluşturabiliriz.

Yapay Engel Yoluyla Balkonlara, teraslara konulan şemsiyeler güneş ışığını yumuşatırlar, hatta rengini değiştirirler. Camların renkli ve doğal yoğunluk filtreli olması da ışığın şiddetini azaltmaktadır. En basit örneği ise evdeki perdelerdir. Bir filtre görevi gören perdelerin yoğunluğu değiştirilerek güneş ışığı parçalanır ve yumuşatılır. Bu profesyonel malzemelerle de yapılabilir. Kelebek (Butterfly ) bu amaçla üretilen ışık filtresidir. Güneşin önüne konularak ışığı yumuşatılır. Çeşitli yoğunlukta olanları vardır. Siyah tül perdeler çok geniş alanlarda ışığın yumuşatılmasını sağlar. İki apartman arasına gerilebilir.

IŞIK KULLANIMINDA DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR Doğal Işık Kullanımında Dikkat Edilecek Noktalar 1 - Güneşten doğrudan gelen ışıklar sert gölge ve patlamalara neden olur. 2 - Günün saatleri ve mevsime göre renk ısısı farklılık gösterir. 3 - Atmosferik etkiler ışığın niteliğini etkiler. Sis, pus, hava kirliliği, yağmur, vb. 4 - Güneşli havalarda ters ışık istenmeyen etkiler yaratabilir ya da tam tersi olabilir.

IŞIK KULLANIMINDA DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR Yapay Işık Kullanımında Dikkat Edilecek Noktalar 1 - Işığın yeri önceden iyi saptanmalı. Bunun için senaryo çalışması yapılmalı. 2 - Işığın aydınlattığı yerde seyircinin gördüğü ışık kaynağı sayısından fazla gölge olmamasına dikkat etmeli. 3 - Kablo ve diğer ışık aksesuarları iyi gizlenmeli. 4 - Çekime uzun süre ara veriliyorsa ışıklar kapatılmalı. 5 - Çıplak elle kablolara ve lambalara dokunulmamalı. 6 - Işıklar açıkken veya kapatıldıktan hemen sonra taşınmamalı, soğuması beklenmeli. 7 - Işığın şiddeti çerçeve (kadraj) içinde kalacak yerde ölçülmeli.

Güvenlik • Prize bağlamadan önce kabloların, bağlantı yerlerinin sağlamlığını kontrol edin. • Mümkünse ışık kaynaklarını farklı odalardaki prizlere bağlayın. Mutfak ve banyonun sigortaları daha güçlüdür. • Yan daireden, başka evden elektrik çekmeyin (fazlar karışabilir). • Topraklama olmasına dikkat edin.

Güvenlik • Uzun kabloları sarılı bırakmayın, yayın. Geniş bir 8 şeklinde toplayabilirsiniz. • Lamba ayaklarını en geniş biçimde açın. Geniş açamıyorsanız, başında mutlaka biri dursun ve ayağı tutsun. • Lamba kafasını ayaklardan birinin üzerine denk gelecek biçimde takın. • Ampullere asla çıplak elle dokunmayın. Eldeki yağ, ampulün patlamasına neden olabilir. • Sıcakken projeksiyona ya da kepenklere dokunmanız gerekiyorsa mutlaka çantadaki işçi eldivenini kullanın.

Güvenlik • Ampullerin balon yapıp yapmadığına, içindeki tellerin sarkmış olup olmadığına bakın. • Işıkları gereksiz yere açık bırakmayın. • Işıklar soğumadan asla başka yere taşımayın ya da çantaya kaldırmayın. İçlerindeki tel sıcakken taşıma sırasında kopabilir. • Kabloları ayak altından olabildiğince uzakta tutun ve maskeleme bandı ile yere sabitleyin. • Tüm elektrikli aletlerde olması gerektiği gibi su ve nemden uzak tutun.