AUTOMATYKA i ROBOTYKA wykad 6 Wykadowca dr in

AUTOMATYKA i ROBOTYKA (wykład 6) Wykładowca : dr inż. Iwona Oprzędkiewicz Nazwa wydziału: WIMi. R Nazwa katedry: Katedra Automatyzacji Procesów AGH

Wymagania stawiane układom regulacji • Sterowalność systemu • Obserwowalność systemu • Stabilność systemu

Sterowalność systemu dynamicznego Definicja System nazywamy sterowalnym, jeżeli stosując ograniczone, przedziałami ciągłe sterowanie można go przeprowadzić w skończonym czasie z dowolnego zadanego stanu początkowego x 0 do zadanego stanu końcowego xk. Warunek konieczny i dostateczny sterowalności 1. System liniowy stacjonarny jest sterowalny (para macierzy (A, B) jest sterowalna ) wtedy i tylko wtedy gdy rząd macierzy sterowalności S jest równy n p-rząd macierzy sterowań B

Sterowalność systemu dynamicznego Warunek konieczny i dostateczny sterowalności 2. System liniowy stacjonarny o jednym wejściu jest sterowalny wtedy i tylko wtedy, gdy:

Sterowalność systemu dynamicznego Przykład Sprawdzić sterowalność systemu dynamicznego opisanego następująco: W powyższym przykładzie:

Sterowalność systemu dynamicznego Czyli: Rząd macierzy sterowalności jest równy 3 ( wyznacznik 3 x 3 tej macierzy jest niezerowy), WNIOSEK: Rozważany układ jest sterowalny.

Obserwowalność systemu dynamicznego Definicja System dynamiczny jest obserwowalny, jeżeli istnieje taka skończona chwila tk że na podstawie znajomości sterowania u(t 0 , tk] oraz odpowiedzi y(t 0 , tk ] w przedziale (t 0 , tk ] można wyznaczyć stan początkowy x 0 w chwili t 0.

Obserwowalność systemu dynamicznego Warunek konieczny i dostateczny obserwowalności 1 System liniowy stacjonarny jest obserwowalny (para macierzy (C, A) jest obserwowalna ) wtedy i tylko wtedy, gdy rząd macierzy obserwowalności G jest równy n r- rząd macierzy C

Obserwowalność systemu dynamicznego Warunek konieczny i dostateczny obserwowalności 2 System liniowy stacjonarny o jednym wyjściu jest obserwowalny wtedy i tylko wtedy, gdy:

Obserwowalność systemu dynamicznego Przykład Zbadać obserwowalność następującego systemu dynamicznego: Rząd macierzy C równa się 2,

Obserwowalność systemu dynamicznego Macierz G z twierdzenia jest równa: Rząd macierzy G jest równy 3, układ jest zatem sterowalny.

Stabilność systemów dynamicznych Rozważmy autonomiczny układ nieliniowy: Definicja ( Punkt równowagi systemu) Punktem równowagi systemu nazywamy punkt x = xr dla którego: f(xr) = 0. Innymi słowy, trajektoria systemu osiąga punkt równowagi, jeśli wszystkie zmienne stanu osiągają wartość ustaloną. Uwaga: Układ nieliniowy może mieć więcej niż 1 punkt równowagi. Układ liniowy ma tylko 1 punkt równowagi.

Stabilność systemów dynamicznych Przykład: ( punkty równowagi systemu nieliniowego): Rozważmy następujący, autonomiczny układ nieliniowy: W punkcie równowagi pochodne ze zmiennych stanu się zerują, co można zapisać następująco: (*) Łatwo zauważyć, że równanie (*) jest spełnione dla: Czyli układ ma 2 punkty równowagi: P 1 (0, 0) oraz P 2(1, 0)

Stabilność systemów dynamicznych Definicja stabilności • Punkt równowagi xr nazywamy stabilnym, ( w sensie Lapunova ) jeżeli dla każdej liczby dodatniej można dobrać taką liczbę (zależną od ) że trajektoria systemu x(t) rozpoczynająca się w punkcie początkowym x 0 (nie będącym punktem równowagi) leżącym wewnątrz kuli o promieniu pozostaje wewnątrz kuli o promieniu dla dowolnej chwili czasu t >0 Oznacza to, że: • Układ dynamiczny uznajemy za stabilny, jeżeli jego odpowiedź na dowolne wymuszenie ograniczone pod względem amplitudy oraz czasu trwania również jest ograniczona.

Stabilność systemów dynamicznych Definicja (Stabilność asymptotyczna) Punkt równowagi xr nazywamy asymptotycznie, jeżeli: 1. Jest stabilny, 2. Spełniony jest następujący warunek: stabilnym Mówiąc prościej, rozwiązanie jest stabilne asymptotycznie, jeśli przy czasie rosnącym do nieskończoności zmierza do rozwiązania ustalonego, czyli wszystkie składowe przejściowe rozwiązania zanikają do zera.

Stabilność systemów dynamicznych Stabilnością_lokalną nazywamy stabilność dla warunków początkowych leżących w niewielkim otoczeniu punktu równowagi. Stabilnością_globalną nazywamy stabilność dowolnych warunków początkowych. dla Uwaga • W systemach nieliniowych można wyróżnić obszary stabilności i obszary niestabilności. • System liniowy jest stabilny lub niestabilny dla wszystkich warunków początkowych.

Stabilność systemów dynamicznych Przykłady odpowiedzi impulsowych układów stabilnych asymptotycznie:

Stabilność systemów dynamicznych Przykłady odpowiedzi skokowych układów stabilnych asymptotycznie:

Stabilność systemów dynamicznych Przykład odpowiedzi skokowej układu niestabilnego

Stabilność systemów dynamicznych Rozważmy system opisany transmitancją operatorową: Warunek konieczny i dostateczny ( Stabilność ) WK i D: System dynamiczny opisany transmitancją operatorową jest stabilny wtedy i tylko wtedy, gdy wszystkie pierwiastki mianownika transmitancji M(s) mają niedodatnie części rzeczywiste.

Stabilność systemów dynamicznych WKi. D ( Stabilność asymptotyczna) System dynamiczny opisany transmitancją operatorową jest stabilny asymptotycznie wtedy i tylko wtedy, gdy wszystkie pierwiastki mianownika transmitancji M(s) mają ujemne części rzeczywiste. UWAGA: O stabilności systemu decyduje lokalizacja pierwiastków mianownika transmitancji obiektu a nie wartość tych parametrów.

Kryteria stabilności systemów dynamicznych Kryteria stabilności służą do lokalizacji pierwiastków wielomianu charakterystycznego na płaszczyźnie zespolonej bez konieczności wyznaczania ich wartości. Warunek konieczny WK (stabilność) Warunkiem koniecznym stabilności systemu dynamicznego opisanego transmitancją operatorową jest, aby wszystkie współczynniki: a 0 , … , an mianownika transmitancji systemu M(s) były nieujemne ( niedodatnie ).

Stabilność systemów dynamicznych Warunek konieczny WK (stabilność asymptotyczna) Warunkiem koniecznym stabilności asymptotycznej systemu dynamicznego opisanego transmitancją operatorową jest, aby wszystkie współczynniki: a 0 , … , an mianownika transmitancji systemu M(s) były: 1. różne od zera, 2. tego samego znaku ( tzn. wszystkie dodatnie lub wszystkie ujemne ) UWAGI 1. Współczynniki wielomianu charakterystycznego równe zero generują pary pierwiastków czysto urojonych, które są stabilne, ale nie są stabilne asymptotycznie. 2. Współczynniki o różnych znakach generują pierwiastki o dodatnich częściach rzeczywistych , które są niestabilne.

Stabilność systemów dynamicznych Przykłady: Wielomian charakterystyczny stabilności asymptotycznej : spełniający WK Wielomian charakterystyczny spełniający stabilności (ale nie asymptotycznej ) : WK Wielomian charakterystyczny niestabilny spełniający WK stabilności asymptotycznej): ( nie

Stabilność systemów dynamicznych UWAGI: 1. Nie spełnienie WK oznacza, że układ jest niestabilny, 2. Spełnienie WK dla n = 1, 2 ( system 1 lub 2 rzędu ) oznacza, że system jest stabilny, czyli dla układów 1 i 2 rzędu Warunek Konieczny jest Warunkiem Koniecznym i Dostatecznym stabilności. 3. Spełnienie WK dla systemu 3 rzędu lub wyższego nie daje informacji o stabilności, należy zastosować dodatkowo kryterium stabilności.

Kryteria stabilności systemów liniowych • Ze względu na sposób postępowania podczas badania stabilności, kryteria stabilności systemów liniowych dzielimy na dwie zasadnicze grupy: kryteria algebraiczne – przy ich pomocy badamy lokalizację pierwiastków wielomianu charakterystycznego na podstawie znajomości jego współczynników. Należą do nich kryteria Hurwitza i Routha. kryteria częstotliwościowe – ich znaczenie polega na tym, że pozwalają one na badanie stabilności na podstawie doświadczalnie zdjętych charakterystyk częstotliwościowych. Pozwalają one na podstawie znajomości przebiegu charakterystyki częstotliwościowej dla układu otwartego wnioskować o stabilności układu zamkniętego. Najbardziej znane jest kryterium Nyquista.

Kryterium Hurwitz’a Rozważmy wielomian charakterystyczny M(s): Zakładamy, że jest spełniony WK stabilności. Dla wielomianu budujemy macierz Hurwitza o następującej postaci:

Kryterium Hurwitz’a Minory główne macierzy H mają postać:

Kryterium Hurwitz’a Twierdzenie ( Kryterium Hurwitza ) Założenia: 1. Rozważamy wielomian charakterystyczny M(s) 2. Zakładamy że jest spełniony WK stabilności asymptotycznej. (wszystkie współczynniki ai i =0. . . N tego wielomianu są różne od zera i są tego samego znaku, ) 3. Wielomian M(s) ma wszystkie pierwiastki w lewej półpłaszczyźnie zespolonej wtedy i tylko wtedy, gdy wszystkie minory główne H 1 … Hn macierzy Hurwitza H sa dodatnie.

Kryterium Hurwitz’a – przykład 1 Rozważmy następujący wielomian charakterystyczny: macierz Hurwitza H: Minory główne: Układ NIESTABILNY

Kryterium Hurwitz’a – przykład 2 Rozważmy następujący wielomian charakterystyczny: macierz Hurwitza H:

Kryterium Hurwitz’a – przykład 2 Minory główne:

Kryterium Hurwitz’a – przykład 2 UWAGA: Nie ma potrzeby badania wyznacznika H , gdyż jest on zawsze dodatni jeśli H 4 jest dodatni. Układ jest STABILNY

Kryterium Routha Rozważmy wielomian charakterystyczny M(s): Zakładamy, że jest spełniony WK stabilności. Dla systemu budujemy tablicę Routha o następującej postaci :

Kryterium Routha Gdzie:

Kryterium Routha Twierdzenie ( Kryterium Routha ) Założenia: 1. Rozważamy wielomian charakterystyczny M(s) 2. Zakładamy że jest spełniony WK stabilności asymptotycznej. 3. Liczba pierwiastków wielomianu M(s) leżąca w prawej półpłaszczyźnie zespolonej równa jest liczbie zmian znaku współczynników pierwszej kolumny tablicy Routha.

Kryterium Routha UWAGI 1. WKi. D stabilności układu wymaga, aby wszystkie pierwiastki wielomianu charakterystycznego leżały w lewej półpłaszczyźnie, czyli liczba zmian znaku wyrazów pierwszej kolumny tablicy dla układu stabilnego powinna być równa zero. 2. Tablica ma n+1 wierszy.

Kryterium Routha Interpretacja zmian znaku wyrazów kolumnie: 2 zmiany znaku: w pierwszej 1 zmiana znaku:

Kryterium Routha - przykład Rozważmy następujący wielomian charakterystyczny: Tablica Routha ( 6 wierszy ):

Kryterium Routha - przykład Gdzie:

Kryterium Routha - przykład

Kryterium Routha - przykład Ostatecznie tablica Routha ma postać następującą:

Kryterium Routha - przykład Wniosek: W pierwszej kolumnie tablicy Routha występują 3 zmiany znaku, co pozwala na sformułowanie wniosku, że wielomian jest niestabilny i ma 3 pierwiastki w prawej półpłaszczyźnie zespolonej.