Arndrma ve Arndrma Sistemleri Ayta Kabaklarl KBRN Uzman

Arındırma ve Arındırma Sistemleri Aytaç Kabaklarlı KBRN Uzmanı aytac. kabaklarli@turkafet. org 1 / 80

Arındırmada Amaç KBRN harp maddelerinin bulaşmasına kirlenme denir. HİZMETE ÖZEL KBRN HM 2/282 / 80

Niçin Arındırma v Öldürücü Etki § KHM dakikalar içinde öldürebilir / saf dışı edebilir, v İş görürlülüğü Azaltma § GGKD Kıyafetlerinin giyilmesi çok kolay değildir, v Teçhizat Kısıtları § Kirlilikten korunabilme imkanı sınırlıdır, v Taşınma ve Yayılma § Görevlilerin faaliyetleri sürdükçe devam edebilir. 33 / 80

Kimyasal Kirlilik Tehlikeleri v Taşıma (Bir kaynaktan başka temiz bir yere taşıma) v Yayma (Kirliliği başka bir yüzeye bulaştırma) v Buhar (toz, atomize sıvı ve gazlar şeklinde hava ile taşınma) v Desorpsiyon (sıvı kirlilik emilir ve sonra gaz olarak atılır) 44 / 80

Kirlilik Tehlikesi Taşıma v Sıvı veya katı harp maddeleriyle kirlenmiş bir yüzeye temas eden her şey, kirliliği kapmaya ve onu bir yüzeyden diğerine geçirmeye neden olacaktır. v Bu yüzden kirliliğin, temiz alanlara taşınmasına mani olunmalıdır. HİZMETE ÖZEL 5/285 / 80

Kirlilik Tehlikesi Yayılma v Sıvı kimyasal harp maddeleriyle kaplı bir yüzeye dokunmak, kirliliği aynı zemin üzerinde yayabilir ve kirlenmiş alanın ebadı büyür. v Bu da, temizlik için daha fazla ; HİZMETE ÖZEL § temizleyici malzeme, § emek, § zaman gerektirir. 6/286 / 80

Kirlilik Tehlikesi Yayma v Kimyasal sıvı kirlenmesi, süratle, gözenekli yüzeylerce emilir. Kirlenen yüzey gaz neşretmeye başlar ; çevreye yayılan gaz ya havaya karışır yada dokunan her yüzeye aktarılır. HİZMETE ÖZEL 7/287 / 80

Kirlilik Tehlikesi Buhar v Buhar tehlikesi, (havadaki toz, aeresol veya gerçek gazlar) nefes yolu ile alınabilecek her türlü kirliliktir. v Genel olarak, açık arazide gazlar çabuk dağılır ve temizlemeye gerek duyulmaz. v Ancak bazı harp maddesi buharları havadan yere inerler ve yüzeyleri kaplarlar. HİZMETE ÖZEL 8/288 / 80

Kirlilik Şekli ve Kaynağı HANGİ HARP HANGİ HALDE MADDELERİ BULUNUR KATI Kimyasal HANGİ ŞEKİLDE GÖRÜLÜRLER Donmuş sis, aerosol, İnce toz veya pudra, serpinti Biyolojik Radyolojik SIVI Sis, buhar ve damlacık Şurup veya jöle Kimyasal GAZ Gaz bulutu KALICI UÇUCU 10 Dk ve daha uzun Birkaç dakika HİZMETE ÖZEL 9/289 / 80

İhmal Edilebilir Kirlilik Riski Korunmamış personelin; kimyasal kirlilik için en fazla % 5 ’inde hafif maruziyet belirtilerinin/etkisizleşmenin görüldüğü durumlardır. CAM G H MAMCDET-06/02 HİZMETE ÖZEL 10/2810 / 80

Kirlilik Formları v Katı § İnce toz § Donmuş kimyasal sis § KHM kaplı pudra v Sıvı § Kirli sis veya yağmur § Kalınlaştırılmış KHM’leri v Buhar/Gaz § Bulut süreci hava durumuna bağlıdır v Aerosol § Havadaki çok ince katı/sıvı parçacıklar 11 11 / 80

Arındırmada Esas v v Mümkün olduğunca gecikmeksizin, Yalnız gerekli olanları, Mümkün olduğunca sıcak bölgeye yakın alanda, Olay yeri idarecisinin öncelikleri tayin etmesiyle arındırmalıyız. 1212 / 80

Arındırmada Esas v KHM’nin yapısını değiştirerek yıkmak, v İçine alarak fiziksel olarak yüzeyden uzaklaştırmak, v Yıkamak, v Buharlaştırmak ve/veya ajanları fiziksel olarak izole etmektir. v Bunu yaparken bir koruma kalkanı oluşturmak yada kirliliği hapsetmek suretiyle zararı önlemek önemlidir. v Eğer ilk müdahaleciler, kirlilik kaynağını teşhis edebilmişler ise, İlk gayretler kirlilik yayılımının durdurulması üzerine yoğunlaştırılmalıdır. 1313 / 80

Arındırma Seviyeleri Hemen Arındırma v v Zayiatı azaltır, Hayat kurtarır, Kirliliğin yayılmasınırlandırır, KHM’nin nüfuz etmesini durdurur. 1414 / 80

Arındırma Seviyeleri Faaliyete Devam Ederken Arındırma v Faaliyete devama ve mücadele gücünün muhafazasına imkan tanır, v Temas tehlikesini azaltır, v Sıvı yayılımını azaltır, v Maske çıkarma ve seviye düşürme işlemi nedeniyle ; GGKD-4 durumundan geçici olarak rahatlama sağlar. 1515 / 80

Arındırma Seviyeleri Tam Arındırma v v v v Hazırlıklı Personel/Araç Arındırması (TSK), Personel Arındırması, Yaralı Arındırması, Özel Teçhizat Arındırması, Hava Aracı Arındırması (TSK), Gemi Arındırması (TSK), Ülke Arındırması. 1616 / 80

Arındırma Maddeleri v Kirliliğin tipine ve harekat ortamına bağlı olarak seçilir. Olay Yeri Yöneticisinin komuta ekibince hazırlanan “Arındırma Planı”nda kullanılacak olan arındırma maddelerinin tipi ve miktarı belirtilmelidir. v Bir arındırma yöntemi olmasına rağmen havalandırma, olay bölgesinde zaman kısıtlamaları sebebiyle, arzu edilen bir yol değildir. 1717 / 80

Arındırma Planlaması v Arındırma faaliyeti kirliliğin sıcak bölgede ve arındırma koridorunda tahdit edilmesi üzerine yönelik olarak yönetilir ve koordine edilir. v Arındırma Planı geliştirilirken müdahale personeli üzerine etkileri dikkate alınır, yeterli çalışma/dinlenme periyotlarının uygulanması için tedbirler alınır. v Doğru arındırma teknikleri, tehlikeler ve risk değerlendirme talimatları daha olaylar gerçekleşmeden planlanmalıdır. v Uygun arındırma usulü tespit edilmeden ve yayımlanmadan sıcak bölgeye girişe müsaade edilmez. v Arındırma Planlaması esnasında, ne kadar personelin temizliğine ihtiyaç duyulduğu, gerekli destek teçhizatının tespiti ve harekat için tedariki önemlidir. 1818 / 80

Arındırma Planlaması Arındırma Planında ayrıca yer alması gerekenler; v Giysilerin arındırılması ve atılması, v Duş alma ( itfaiye aracıyla / su ve sabun ile ), v Kirliliğin izlenmesi/ölçümlenmesi ( ve tıbbi tedavi), v Triyajın uygulanması ve gerekenlere tedavi. 1919 / 80

Personel ve Yaralı Arındırma İstasyonu Kimyasal tehlikeli madde olay bölgesinde emniyet bölgelerinin oluşturulması 20 20 / 80

Personel ve Yaralı Arındırma İstasyonu Genel v Personel arındırması, tehlike bölgesinin analizi ve karşılan riskler esas alınarak adım yürütülür; v Personel ve yaralıların seviyelere indirilir, v Kirliliğin kontrol altına alınan bölgeden dışarı taşınmasına engel olunur. v Yanıcılık ve zehirlilik gibi genel tehlike bilgiler referans kaynaklardan incelenir, üzerindeki kirlilik güvenli 2121 / 80

Personel ve Yaralı Arındırma İstasyonu Genel v Sıvılara karşı buharlar, sinir gazına karşı yakıcı gazlar, kimyasallara ve/veya biyolojik ajanlara karşı radyoaktif maddeler vb. bağıl riskler kirleticilerle birlikte değerlendirilir, v Düzenli olarak arındırma işlemi ılık bölgede, kirlilik azaltma koridorunda başlatılır. v Sıcak ve soğuk bölgeye geçişler için kontrollü geçiş noktaları belirlenir. 22 22 / 80

Personel Arındırma İstasyonu Arındırma hattı ihtiyaca göre 2 -8 istasyondan oluşur. 23 / 80

Personel Arındırma İstasyonu v Personel, soğuk bölge hattını geçtiğinde, sağlık ekibi triyaj ve izleme/ölçme yaparlar, herhangi bir yaralanma varsa tedavi uygularlar, v Müteakiben, personel yeniden giyinir/örtünür, bekleme bölgesine geçer ve ajana maruziyet belirtilerinin olup olmadığı tetkik edilir/izlenir. v Triyaja göre, varsa yaraları tedavi edilir ve arındırıldıktan sonra bir sağlık kuruluşuna tahliye edilir. v Önemli olan güvenli ve uygun bir ortamda kirliliği zararsız hale getirmektir. v Her istasyonda, uygun koruyucu kıyafet giymiş konusunda eğitimli personel ile arındırmaya tabi tutulan personele nezaret edilir/yönlendirilir. 24 24 / 80

Personel Arındırma İstasyonu Kirliliği Azaltmada Düşünceler v Kirliliği azaltma = uzaklaştır-durula-seyrelt. v Tehlikenin tipi, hangi temizleme maddesinin ve arındırma usulünün kullanılması gerektiğini tayin eder. v Kirliliğin büyük kısmı ilk arındırmada uzaklaştırılır, ikinci arındırma daha özel kirliliğin uzaklaştırılmasına yöneliktir. v Ölçüm-gözlem noktasında dış giysilerden bütün kirliliğin uzaklaştırıldığı kontrol edilir. 25 25 / 80

Personel Arındırma İstasyonu Kirliliği Azaltmada Düşünceler v Bütün çalışmada dikkat arındırma ekibinin üzerinde olmalıdır. Bu ekip koruyucu giysiler ve kullandıkları teçhizatlar konusunda bilgili ve sertifikalı olmalıdır. v Sıcak bölgeden soğuk bölgeye doğru, A seviyeden D seviyeye kadar, giysilerde korunma seviyesi azaltılabilir. v Bütün arındırma personeli, kullandıkları teçhizat dahil, kirlilik azaltma koridorunu terk etmeden mutlaka arındırmaya tabi tutulur. 26 26 / 80

Personel Arındırma İstasyonu Arındırma İşlemi (Giriş Noktası) v Amaç; sıcak bölgeden çıkan tüm personelin arındırma hattına girişini ve kirliliğin yayılımının kontrol edilmesini sağlamaktır. v Acil arındırma ve acil kirli teçhizat bırakma istasyonlarından oluşur. İlk arındırma istasyonunda; ıslak arındırma ve (BHM ve RHM kirliliği varsa) kuru arındırma uygulanır. v Islak arındırmada; personelin üzerindeki kirlilik tazyikli suyla uzaklaştırılır yada seyreltilir. Kuru arındırmada kazıyıcılar ve fırçalar kullanılır. v Kirleticilerin suya reaksiyonu, suda çözünmesi vb. faktörler arındırma usulünün tayininde etkilidir. 27 27 / 80

Personel Arındırma İstasyonu Arındırma İşlemi (Giriş Noktası) v İlk arındırma istasyonunda acil kirli teçhizat bırakma yeri basit bir branda yada masa şeklindedir ve çift maksatlı olarak kullanılır; v İlki; potansiyel kirlilik içeren her teçhizat kirli bölgede kalır, bırakılır. v İkincisi; yeniden kullanılmak üzere arındırma postalarınca kirli teçhizat buradan alınır. Böylece daha az teçhizatın kirli kalması sağlanır, müteakiben arındırmanın yükü hafifletilir. 28 28 / 80

Personel Arındırma İstasyonu Arındırma İşlemi (Giriş Noktası) v İkinci arındırma istasyonunda uzman personelce yardım ve nezaret edilir. İhtiyaca göre istasyon miktarı artırılabilir. v Personelin dış giysilerinin tepeden çıkarılmasına yardım ve nezaret edilir. ayağa doğru v Kirliliğin yayılımının asgari seviyede tutulması için düşük tazyikli su kullanılır ve etrafa sıçratılmaz. v Arındırma istasyonlarından sonra personelin, giysilerinin ve teçhizatının üzerinde, varsa tespit cihazlarıyla, kirlilik ölçümü/izlemesi yapılır. v Atık kirli sular mutlaka toplanır ve enterne edilir. 29 29 / 80

Personel Arındırma İstasyonu Arındırma İşlemi (Giriş Noktası) v Kirlilik tespit gönderilir. edilirse yeniden, geriye, arındırmaya v Bilinmeyen bir kirletici ile karşılaşılmış yada tespit cihazı mevcut değilse, gözlem yolu kullanılır. v Koruyucu giysilerdeki her türlü leke veya renk değişikliği, personelde kirleticiye maruz kalındığını gösteren her türlü belirti not edilir. v Kirlilik hala mevcutsa daha spesifik olarak tanımlanan bölgenin arındırmasının yapılması için personel geriye sevk edilir. v Çıplak elle koruyucu elbisenin dışına temas edilmez. 30 30 / 80

Personel Arındırma İstasyonu Arındırma İşlemi (SCBA Çıkarma/Değiştirme) v Arındırma ekibince; personelin koruyucu giysilerinin fermuarları açılır ve üzerinde SCBA kalacak şekilde soyundurulur, v Elbise içlerine kirli ellerle dokunulmamasına dikkat edilerek içten dışa doğru katlanarak giysi çıkartılır. v Hava tüpü değişimi burada yaptırılır ve personel tekrar sıcak bölgeye gönderilir. v Eğer tespit cihazları mevcut değilse yada tehlike bilinmiyorsa, solunum sisteminin korunması maksadıyla koruyucu maske/solunum cihazı son istasyona kadar takılı bulundurulmalıdır. 3131 / 80

Personel Arındırma İstasyonu Arındırma İşlemi (SCBA Çıkarma/Değiştirme) v Kirliliğe maruziyet ölçüsünde, burada görev yeni bir ekip tarafından teslim alınırsa, SCBA’lar temiz ve faal olanlarla değiştirilir, v Personelin elbiselerinin yeniden geçirmezliği sağlandıktan sonra sıcak bölgeye gönderilir. v Kirli teçhizatlar, müteakip muhafazalara konulur. arındırma için özel 32 32 / 80

Personel Arındırma İstasyonu Arındırma İşlemi (Duşlar) v Giysilerin kirlendiği şüphesi olan tehlike ortamında, mahallinde kurulabilen taşınabilir kapalı tesislerdir. v Giysilerin çıkarıldığı, duşların alındığı ve temiz kıyafetlerin giyildiği üç ayrı bölümden oluşur. v Çıkarılan giysiler kişiye özel olarak etiketlenir ve torbalanır. Kirli olmayan giysiler arındırılarak yeniden kullandırılabilir. v Duşlarda bol su ve sabun, “tepeden tırnağa” sertçe fırçalamak suretiyle kullanılır. v Hava sıcaklığına uyumlu ısıtma/korunma yapılmalıdır. Çıkışta temiz giysiler tedarik edilmelidir. 33 33 / 80

Personel Arındırma İstasyonu Arındırma İşlemi (Tıbbi Değerlendirme) v Tam arındırma tamamlandığında yapılır. v Personelin yaşamsal değerleri alınır, kaydedilir ve sıcak bölgeye girmeden önceki değerleriyle karşılaştırılır. v Herhangi bir maruziyet/yaralanma emaresi tespit edilenler, mümkün olduğunca tüm vücutları arındırıldıktan sonra, uygun tedavinin alınması için bir hastaneye sevk edilirler. v Uygun evrak kaydı (personelin adı, tatbik edilen arındırma usulü, maruziyeti, yaraları) arındırma koridorundan geçen her personel için yapılır. kayıtlandırılır. 34 34 / 80