Arhitektura centralnog Balkana od 4 do 7 veka

Arhitektura centralnog Balkana od 4. do 7. veka: drugi deo – Gradina na Jelici, Caričin grad

Gradina na Jelici, plan lokaliteta sa rasporedom crkava, 6. vek

Na lokalitetu Gradina na planini Jelici kod Čačka otkriveno je veliko naselje i u njemu 5 crkava. Sve su datovane u 6. vek. Preovlađuju jednobrodne crkve i bazilike. Relikvijar iz Bazilike D bio je povod za prva iskopavanja lokaliteta. Ne mestu na kome je otkriven pronađena je bazilika D. Bazilika C, rekonstrukcija: u severozapadnom aneksu ove crkve otkrivena je piscina, što znači da je taj prostor imao funkciju krstionice. Zidovi krstionice bili su oslikani imitacijom mermerne oplate.

Trobrodna bazilika i memorija, situacioni plan, Ras – Trgovište, 6. vek Memorija, današnji izgled Trobrodna bazilika, rekonstrukcija, aksonometrija

PRVA JUSTINIJANA/IUSTINIANA PRIMA Zadužbina Justinijana I (527 -565), sagrađena u blizini mesta njegovog rođenja identifikuje se danas sa lokalitetom Caričin grad kod Lebana. Tu je otkriveno veliko naselje sa brojnim javnim i privatnim građevinama: principija, 8 otkrivenih crkava i još 3 konstatovane novim neinvazivnim arheološkim tehnikama, ulice sa porticima, kružni forum, akvadukt, cisterne. . Grad je bio arhiepiskopsko središte. Sastoji se od Akropolja, Gornjeg i Donjeg grada, kao i podgrađa. Podatke o njemu nalazimo u Jutinijanovim Novelama, ali i kod Prokopija: Negde u pokrajini evropskih Dardanaca koji žive iza granice Dračana, u neposrednoj blizini kastela zvanog Bederijana, beše selo po imenu Taurisijum. Tu je rođen car Justinijan, osnivač svetskog carstva. Opasavši na brzu ruku ovo selo zidom u obliku četvorougla i podigavši na svakom uglu po jednu kulu, načini kastel sa četiri kule, pa ga tako i nazva (Τετραπυργίαν). A pored samog tog mesta sagradi divnu varoš i nazva je Justinijana Prima. . . odužujući se na taj način svojoj roditeljki. . . Sazidavši tamo i vodovod, postiže da grad neprekidno obiluje nepresušnom vodom. I mnogo drugih znatnih i pomena dostojnih građevina sazidao je osnivač grada. Nije lako pobrojati sve hramove božje, nemoguće je opisati sve zgrade za nadleštva, veličinu tremova, lepotu trgova, česme, ulice, kupatila, prodavnice. Beše to prosto naprosto grad velik i mnogoljudan i u svakom drugom pogledu napredan i dostojan da bude metropola čitave oblasti. . . Pored toga, odabran je i za arhiepiskopsko sedište Ilirika, pošto su ostali gradovi izostajali za njim kao prvim gradom po veličini. Na taj način on je caru uzvratio slavu. Jer on se ponosi što je rodio cara i obratno, ovaj se diči što je sagradio grad. . Procop. De aedif. IV, 1.

Caričin grad, plan lokaliteta

Arhiepiskopska bazilika sa krstionicom, Akropolj, današnji izgled, pogled sa severo-istoka Caričin grad – Akropolj, idealna rekonstrukcija

Crkve Gornjeg grada Bazilika sa kriptom, rekonstrukcija preseka Krstoobrazna crkva, rekonstrukcija Bazilika u podnožju Akropolja Dvojna bazilika

Bazilika sa transeptom, Donji grad Građevina sa dobro očuvanim podnim mozaicima u glavnom brodu crkve. Ulaz u naos čini tribelon sa 2 stuba. Na kapitel jednog stuba uklesan je Justinijanov monogram.

Trikonhalna crkva izvan bedema Jednobrodna crkva izvan bedema, aksonometrijski prikaz