ALT BLM BASIDIOMYCOTINA Funguslarn en byk alt blmlerinden

ALT BÖLÜM: BASIDIOMYCOTINA Fungusların en büyük alt bölümlerinden biridir. Yaklaşık 25. 000 tür bulunur. Bazıları tahıllarda pas, rastık, sürme hastalıklarını oluşturular. Şapkalı kültür Mantarları veya doğadaki zehirli veya zehirsiz şapkalı mantarlar bu alt bölümde yer alır. Bazıları ise odun dokularında, veya ahşap binalarda çürüklük etmenleridirler. İyi gelişmiş septumlu hif yapısı vardır. Bazılarında rizomorf yapısı oluşur. (Rhizomorf: Hiflerin bir araya gelerek oluşturduğu halat benzeri yapıdır. ) Burada 3 tip hif yapısı bulunur. Primer, sekonder ve tersiyer hif yapıları vardır. Primer hif basidiosporun çimlenmesi ile oluşur. Sekonder hif tek çekirdekli hif hücrelerinin birleşmesi ile oluşur. Yani sekonder hifin her hücresinde iki çekirdek bulunur. Bu sebeple bu hife sekonder hif veya dikaryotik hif denir.

Dikaryotik hif Bu alt bölümdeki fungusların en önemli yapılarından birisi BASİDİUM’dur. Basidium iki çekirdekli sekonder hifin ucunda oluşur. Basidiumun tepesinde sterigma adı verilen çıkıntıların ucunda 4 adet basidiospor oluşur. Basidiosporlar eşeyli üreme sonucunda meydana gelen sporlardır.

EŞEYLİ ÜREME SONRASINDA DİKARYOTİK HİFİN EN UÇ KISMINA BASİDİUM VE BASİOSPOR OLUŞUMU

Basidium Bazı funguslarda basidium ve basidiosporlar çıplak oarak değil, bir muhafaza Yapısı içerisinde oluşurlar. Buna basidiokarp denir. Örneğin şapkalı funguslarda Şapka Yapısı bir basidiokarp’ dır.

Şapkalı Funguslarda Basidiokarp ve Basidium Oluşumu Basidiokarp Basidium Basidiospor

Basidiomycotina bölümünde eşeysiz dönemde üreme, ya tomurcuklanma, ya miselyumların parçalanması ya da konidi oluşumu ile gerçekleşir. Bu alt bölümde 3 ayrı sınıf bulunur. 1. SINIF: Teliomycetes TAKIM: USTILAGINALES Bu sınıfta tahıllarda görülen sürme ve rastık fungusları bulunur. Başak ve gövde üzerinde siyah toz şeklinde spor kümeleri ile tanınır. Bu takımdaki funguslarda 4 tip enfeksiyon şekli vardır. Bu enfeksiyon şekillerinin bilinmesi mücadelede alınacak önlemler bakımından önemlidir.

1. ÇİM ENFEKSİYONU Bu enfeksiyon şeklinde fungus bitkiyi tohumun çimlenmesi sırasında enfekte eder. Örnek Sürme (Tilletia spp. ) ve yulaf rastığı (Ustilago avenae) etmenleri. 2. ÇİÇEK ENFEKSİYONU Burada fungus sporları bitkinin çiçeklenmesi sırasında çiçekten giriş yapar. Tohuma yerleşir. Tohum olgunlsaştığı zaman tohumun enfekteli olduğu dışardan anlaşılmaz. Fungusun miselleri tohumun içindedir. Örnek: Buğday rastığı (Ustilago tritici) 3. LOKAL ENFEKSİYON Bu tip enfeksiyonda fungus sporları bitkinin hangi kısmına temas ederse orada Enfeksiyon başlar. Örnek: Mısır rastığı (Ustilago maydis)

4. SÜRGÜN ENFEKSİYONU Bazı bitkilerin gövdesinden fungus giriş yapar. Örnek; çavdar gövdesinde Urocystis occulta enfeksiyonu FAMİLYA: Tilletiaceae Bu familyada yer alan etmenler sürme hastalığı etmenleridir. Tilletia foetida, Tilletia caries…………………Buğday Sürmesi Tilletia indica…………………………Hint Sürmesi Tilletia secalis…………………………. . Çavdar Sürmesi Tilletia contraversa…………………Buğdayda Cüce Sürme Urocystis occulta……………………Çavdar Sap Sürmesi Urocystis cepulae………………………Soğan Sürmesi

Buğday Adi Sürmesi Etmenlerinden Tilletia caries’in Teliosporları

Buğday Adi Sürmesi Etmenlerinden Tilletia foetida’nın teliosporları

Diğer bir sürme etmeni Hint sürmesidir. Bu sürme hastalığı Türkiye’de dış karantinaya tabi bir hastalıktır. Tilletia indica (Hint Sürmesi)’ nın teliosporları

En üst: Sağlıklı dane Sol alt: Tilletia foetida ile Bulaşık daneler Orta Alt: T. caries ile bulaşık dane Sağ Alt: Buğday Gal Nematodu zararı

Buğdayda Sürme Hastalığı Hastalığa yakalanmış buğday bitkileri, başaklar süt olum dönemine gelinceye kadar sağlamlardan ayırt edilemezler. Tarlada hasta bitkiler, sağlamlara nazaran biraz kısa boyludur ve daha uzun süre yeşil kalırlar. Hastalıklı başakların renkleri mavimtırakyeşil olup sağlamlara nazaran daha hafif olduklarından dik dururlar

Çeşitli bölgelerde yapılan inceleme ve sayımlara göre, mücadele yapılmadığı takdirde ortalama % 10 -20 ürün kaybı ortaya çıkmaktadır. Bu kayıp çevre koşullarına ve buğdayın çeşidine göre yaklaşık olarak % 70 -95'e kadar yükselebilmektedir. Hastalığın bu nicel kaybı yanında birde tohumluğun kalitesini düşürerek nitel zarara neden olmaktadır. Kör danelerin ezilmesi, parçalanması sonucu sağlam danelere bulaşan sporlar onların, rengini ve kokusunu değiştirerek un kalitesini etkilemektedir. Esmer renk alan unlarla beslenen insanlarda ve bulaşık dane ve saman yiyen inek, koyun, domuz ve kümes hayvanlarında sindirim sistemi bozukluklarının oluştuğu bildirilmektedir.

Mücadelesi: 1. Temiz tohumluk kullanılması 2. Hastalıklı başaklar olgunlaşmadan önce toplanmalı imha edilmeli 3. Tohum ilaçlaması

SÜRME HASTALIĞI MÜCADELESİNDE KULLANILAN ETKEN MADDELER ETKEN MADDE FOR. (100 kg) tohum Carbendazim 50 % WP 150 gr Carboxin 75 % WP 150 gr Carboxin+Thiram 205+205 g/l FS 300 ml Diniconazole 1 % DS 150 gr Diniconazole 2% DS 100 gr Manep 80 % WP 150 gr Mancozeb 60 % TOZ 150 gr PCNB 18 % TOZ 200 gr Tebuconazole 2 % WS 150 gr Tebuconazole 2 % DS 150 gr Tebuconazole 120 g/l Tebuconazole 60 g/l FS FS 25 ml 50 ml

FAMİLYA: Ustilaginaceae Bu familyadaki funguslar rastık hastalığı etmenleridir. Ustilago tritici…………. . Buğday rastığı Ustilago nuda…………. . Arpa Açık rastığı Ustilago hordei…………Arpa Kapalı rastığı Ustilago nigra…………. Arpa siyah rastığı Ustilago avenae…………………. Yulaf açık rastığı Ustilago levis (kolleri)……………. Yulaf kapalı rastığı Ustilago maydis…………………. . Mısır rastığı

Buğday Rastığı (Ustilago tritici)

Buğday Rastığı (açık tip rastıktır). Açık tip rastıklarda teliosporların etrafını çevreleyen zar erken dönemde parçalandığı için sporlar dağılmış görünümdedir.

Buğday Rastığı (Ustilago tritici) Ustilago tritici teliosporları

Buğday Rastığında Hastalığın Gelişimi (En sağdaki sağlıklı başak)

Arpa Açık Rastığı (Ustilago nuda) Yulaf Açık Rastığı (Ustilago avenae) Teliosporlar, her iki etmende de teliosporların etrafını çevreleyen zarımsı yapı parçalandığı için dağılmış durumda……

Mısır Rastığı (Ustilago maydis)

Mısır rastığı (Ustilago maydis) teliosporları

TAKIM: UREDİNALES Bu takımda pas fungusları bulunur. Pas funguslarının yaşam devreleri karışıktır. 3 veya 5 spor dönemi bulunur. Hayat dönemlerinde bazılarında ana konukçu ve ara konukçu olmak üzere 2 tip konukçu bulunur. Fungus, ana konukçunun olmadığı dönemleri ara konukçuda (örnek: kara pasta Berberis çalısı ara konukçudur) geçirir. Buğday ana konukçudur. Buğdayda en yaygın görülen pas hastalıkları; 1. Kara Pas (Puccinia graminis) 2. Sarı Pas (Puccinia striformis) 3. Kahverengi Pas (Puccinia recondita ve Puccinia triticina)

BERBERİS BİTKİSİ (kara pas hastalığında ara konukçu)

Berberis yaprağının üst ve altında oluşan spor yapıları Aecium ve aeciosporlar

Berberis yaprağının alt yüzünde Aecium Spor yatakları

BERBERİS ÇALISININ FARKLI FENOLOJİK DÖNEMDEKİ YAPILARI

BERBERİS ÇALISININ MEYVELERİ

Buğday gövde ve yapraklarında kara pas hastalığının belirtileri

Kara Pas etmeninin tek hücreli Ürediosporları

Teliospor Yapısı Mevsim sonuna doğru yaprak ve saplardaki turuncu renkli sporların (ürediospor) oluştuğu yerlerde koyu renkli iki hücreli sporlar (teliospor) oluşur.

PAS HASTALIKLARI İLE MÜCADELE Pas hastalıkları ile en etkili ve ekonomik mücadele şekli dayanıklı buğday çeşitlerinin kullanılmasıdır. Bunun dışında, buğday kara pas etmeni obligat parazit özelliktedir. Yani çoğalabilmesi için canlı dokuya ihtiyaç duymaktadır. Bu sebeple buğdayın olmadığı dönemleri kara pas etmeni (Puccinia graminis) Berberis çalısı üzerinde geçirir. Etraftaki Berberis bitkilerinin imha edilmesi patojenin enfeksiyon kaynağını ortadan kaldırabilir. Ancak pas hastalığı sporları rüzgarlarla çok uzun mesafelere taşınabildiği için Berberis bitkilerinin çok geniş alanlarda imhası gereklidir. Pas etmenleri eşeyli üreme sonucunda yeni pas ırkları oluşturabilmektedir. Bir süre sonra belli pas ırklarına karşı geliştirilen dayanıklı çeşitler, yeni bir ırkın oluşması durumunda etkisini kaybedebilmektedir. Böyle durumlarda pas hastalıkları ile kimyasal mücadele yapmak gerekebilir. Ancak kimyasal mücadele ekonomik olup olmadığı değerlendirildikten sonra uygulanmalıdır. Pas hastalıklarında yeşil aksam ilaçlaması yapılır. Uygun fungisitler ile

Türkiye’de kara pas hastalığı dışında buğdayda iki pas türü daha Enfeksiyon oluşturmaktadır. Bunlar Buğday Sarı Pası (Puccinia striformis) ve Kahverengi pas (Puccinia recondita)’dır.

İnternet Haber: Tarım il müdürlüğü kara pas hastalığına karşı uyardı 5 Mart 2011 Cumartesi 14: 16 SAMSUN - Samsun Tarım İl Müdürlüğü, Türkiye'de görülmeyen fakat komşu ülkelerde buğday alanlarında görülmeye başlayan kara pas hastalığının Ug 99 adlı yeni ırkına karşı üreticileri uyardı. Tarım müdürlüğünün internet sitesinden yaptığı uyarıya göre buğdayda kara pas hastalığının Ug 99 adlı yeni bir ırkının ortaya çıktığı belirtildi. Henüz Türkiye'de bu hastalığın tespit edilmediği fakat, komşu ülkelere kadar bu hastalığın yayıldığı kaydedildi. Türkiye'de buğday üretiminin stratejik öneme sahip bir ürün olup komşu ülkelerde görülen hastalığın buğday üretimini ciddi anlamda tehdit ettiğine değinilerek, söz konusu hastalığın ülkemize yayılacağı varsayılarak 2009 yılında Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı'nca acil eylem planı hazırlandığı ve 4 ayrı çalışma grubunun oluşturulduğu açıklandı. Alınan önlemler kapsamında, bu grup hastalığın izlenmesi, hastalığa dayanıklı çeşitlerin sertifikalandırılması, çiftçiye dağıtılması ve çiftçileri bu hastalıkla ilgili bilgilendirilmesi çalışmaları başlatıldı. Tarım İl Müdürlüğü yetkilileri, hastalığa neden olan bu patojenin yayılmasının hava ve rüzgar yoluyla olduğunu ve yüzde 60'ın üzerindeki nemin ise hastalığın gelişmesinde önemli bir etken olduğu ifade edildi. Yetkililer, hastalıkla mücadelede en etkili yönteminin ise "Dayanıklı çeşitlerin tohumluk olarak ekilmesi, sertifikalı tohum kullanılması, kültürel tedbirlerin ve hastalığın tespit edildiği yerlerde ilaçlı mücadelenin yapılması. " olduğu belirtildi.

Puccinia recondita KAHVERENGİ PAS

Kahverengi Pas (Puccinia recondita’nın) Ürediosporları

SARI PAS (Puccinia striformis)

SARI PAS ile BULAŞIK BUĞDAY TARLASI

Sarı pas: En erken görülen pas türüdür. Tahılların yaprak, sap ve başaklarında görülebilirse de, esas görüldüğü yer yapraklardır. Yaprakların üst yüzeyinde makina dikişi şeklinde ve sarı renkte püstüller oluşur. Bu püstüllerin dizilişi bir çizgiyi andırdığı için bu pasa çizgi pası da denilir. Püstüller yazlık sporların üretildiği yerlerdir. Mevsim sonuna doğru yazlık sporların yerini siyah renkli kışlık sporlar alır. Hastalığın şiddetli olduğu yıllarda sporlar başakların kavuz ve kılçıkları üzerinde de görülebilir. Kahverengi pas: Genellikle yapraklarda görülür ve bu nedenle yaprak pası olarak da isimlendirilir. Yazlık sporların içinde bulunduğu püstüller yaprak yüzeyine gelişi güzel dağılmış noktacıklar şeklindedir. Bunlar portakal sarısı veya yanık kahverengindedir. Hastalığın ilerlemesi ile püstüller üzerindeki epidermis parçalanır, ancak bu durum kara pas'taki kadar belirgin değildir. Bazan bu pas'ta bir esas püstül etrafında çepeçevre bir veya iki daire halinde daha küçük püstüller oluşur ki bu belirti özellikle kahverengi pas'ın tanımında önemlidir. Bu pas genellikle bitkilerde sarı pas'tan sonra karapas'tan önce görülür.