ALG SSTEMAT Algler imdiye kadar ok eitli ekillerde

ALG SİSTEMATİĞİ

Ø Algler şimdiye kadar çok çeşitli şekillerde sınıflandırılmışlardır. Ø Başlıca sınıflandırma kriteri olarak morfolojik ve anatomik özelliklere göre yapılmaktadır. Ø Bu sınıflandırma adlandırılmaktadır. «klasik Gönülol, 2019 sistem» olarak 2

Ø Cyanobacteria (mavi-yeşil algler), hücre yapısı ve kolonilerinin organizasyonu bakımından diğer alglere göre ilkel olmakla beraber, mavi-yeşil alglerin ilk gelişen algler olduğunu söylemek zordur. Ø En gelişmiş algler olarak kabul edilen Rhodophyta (kırmızı algler) ve Phaeophyceae (kahverengi algler)’nin ise oldukça karışık morfolojileri vardır. Gönülol, 2019 3

Ø Alglerin klasik sistemde sınıflandırılmalarında göz önünde bulundurulan bazı özellikleri şunlardır: 1. Plastidlerinde içerdikleri pigmentler 2. Fotosentez sonucu meydana gelen ürünler 3. Hareketli üreme hücrelerinin flagellaları 4. Hücre çeperlerinin kimyasal yapısı ve çeperin içerdiği maddeler 5. Gerçek çekirdeğin olup olmaması 6. Alglerin hayat devreleri, çoğalma organları ve çoğalma yolları Gönülol, 2019 4

Ø Bir çok alg sistematikçisi klasik sistemi kullanarak algleri sınıflandırmıştır. Ø Bunlardan Round (1973), alglerin klasik sistemle sınıflandırılmasında en son sistemi vermeye çalışmıştır. Ø Round sisteminde, algler önce nukleus durumlarına göre ikiye ayrılmaktadır: Gönülol, 2019 5

1. Prokaryota: Nukleus ve plastidleri bir zarla çevrilmemiş, hücre içerisinde dağılmış materyal olarak bulunur. Gerçek nukleus ve plastidleri yoktur. Divisio: Cyanophyta (Cyanobacteria) Gönülol, 2019 6

2. Eukaryota: Gerçek nukleusları ve plastidleri olan organizmalardır. İçerdikleri pigmentlere göre 4 gruba ayrılır. Gönülol, 2019 7

1. Yeşil Pigmentliler • • Divisio: Charophyta Divisio: Chlorophyta Divisio: Euglenophyta Divisio: Eumastigophyta Divisio: Prasinophyta Divisio: Prochlorophyta Divisio: Xantophyta Gönülol, 2019 8

2. Kahverengi Pigmentliler Divisio: Pyrrophyta (Dinophyta) Divisio: Bacillariophyta Divisio: Chrysophyta Divisio: Phaeophyta Divisio: Prymnesiophyta (Haptophyta) Gönülol, 2019 9

3. Kırmızı Pigmentliler Divisio: Rhodophyta 4. Yeşil, Mavi, Kırmızı Pigmentliler Divisio: Cryptophyta Gönülol, 2019 10

Smith (1953) Divisio: Chlorophyta Class: Chlorophyceae Class: Charophyceae Divisio: Euglenophyta Class: Euglenophyceae Divisio: Pyrrophyta Class: Desmophyceae Class: Dinophyceae Chapmann (1960) Presscott (1963) Divisio: Chrysophyta Class: Chrysophyceae Class: Xanthophyceae Divisio: Euphycophyta Class: Charophyceae Class: Chlorophyceae Class: Paeophyceae Class: Euglenophyceae Class: Rhodophyceae Divisio: Myxophycophyta Class: Myxophyceae (Cyanophyceae) Divisio: Chrysophycophyta Class: Chrysophyceae Class: Xanthophyceae Class: Bacillariophyceae Divisio: Phaeophyta Class: Bacillariophyceae Divisio: Pyrrophycophyta Divisio: Cyanophyta Divisio: Cryptophyta Divisio: Chloromonadophyt a Divisio: Bacillariophta Grup: Isogeneratae Class: Cryptophyceae Grup: Heterogeneratae Grup: Cyclosporae Divsio: Cyanophyta Class: Cyanophyceae Divisio: Rhodophyta Class: Rhodophyceae Şüpheli Gruplar Class: Cryptophyceae Ordo: Chloromonadales Class: Dinophyceae Round (1973) Divisio: Chlorophyta Class: Chlorophyceae Class: Charophyceae Divisio: Euglenophyta Divisio: Chrysophyta Divisio: Pyrrophyta Divisio: Phaeophyta Divisio: Rhodophyta Divisio: Cyanophyta Divisio: Euglenophyta Divisio: Chlorophyta Divisio: Chrysophyta Divisio: Pyrrophyta Divisio: Phaeophyta Divisio: Cryptophyta Divisio: Bacillariophta Divisio: Charophyta Divisio: Rhodophyta Divisio: Prochlorophyta Divisio: Prymnesiophya (Haptophyta) Divisio: Xanthophyta Gönülol, 2019 Divisio: Prasinophyta Divisio: Eumastigophyta 11

Ø Klasik sistemde morfolojik karakterlerin kullanılması ve aynı organizmanın mikroskop altındaki görüntü ve ölçümü kişilere ve araştırmacıya bağlı olarak değiştiğinden sistematikte çok sayıda yanlış tanımlamalara neden olmaktadır. Gönülol, 2019 12

Ø Son yıllarda, alglerin DNA ekstraktlarının elde edilmesi, PCR'da çoğaltılması, gen dizilerinin elde edilmesi ve elde edilen verilerin, gen bankası verileri ile karşılaştırılması sonucu alglerin teşhisi yapılmaktadır. Ø Moleküler analizlere dayanan bu sınıflandırma sistemine “Moleküler sistem” denir. Gönülol, 2019 13

Ø Moleküler sistemin kullanılmasıyla son birkaç yılda alg sistematiğinde köklü değişiklikler olmuştur. Ø Moleküler sisteme göre alglerin sınıflandırılması devamlı güncellenerek en geçerli şekliyle www. algaebase. org internet sitesinde verilmektedir (Guiry ve Guiry, 2017). Gönülol, 2019 14

Tablo 2. Guiry ve Guiry (2017) alg sistematiği Divsio: CYANOBACTERIA Divsio: EUGLENOPHYTA Divsio: OCHROPHYTA (= Cyanophyta) (= Euglenozoa) Class: Cyanophyceae Class: Diplonema Class: Bolidophyceae Divsio: CHLOROPHYTA Class: Euglenophyceae Class: Chrysomerophyceae Divsio: CRYYPTOPHYTA Class: Cryptophyceae İncertae sedis Divsio: RHODOPHYTA Class: Bangiophyceae Class: Compsopogonophyceae Class: Chlorodendrophyceae Class: Chlorophyta incertae sedis Class: Mamiellophyceae Class: Nephrophyceae Class: Palmophyllophyceae Class: Pedinophyceae Class: Pyramimonadophyceae Class: Kinetoplastea Class: Peranema Class: Postgaardea Class: Chrysophyceae Class: Dictyochophyceae Class: Eustigmatophyceae Divsio: MIOZOA Class: Apicomonadea Class: Calponema Class: Dinophyceae Class: Ellobiophyceae Class: Pelagophyceae Class: Phaeothamniophyceae Class: Picophagophyceae Class: Pinguiphyceae Class: Trebouxiophyceae Class: Ulvophyceae Divsio: CHAROROPHYTA Class: Charophyceae Class: Noctilocaphyceae Class: Oxyrrhidophyceae Class: Perkinsea Class: Sporozoa Class: Placidophyceae Class: Raphidophyceae Class: Schizocladiophyceae Class: Synchromophyceae Class: Cyanidophyceae Class: Florideophyceae Class: Porphyridiophyceae Class: Rhodellophyceae Class: Rhodophyta classis incertae sedis Class: Stylonematophyceae Divsio: HAPTOPHYTA Class: Coccolithophyceae Class: Haptophyta incertae sedis Class: Chlorokybophyceae Class: Coelochaetophyceae Class: Syndiniophyceae Divsio: BACILLARIOPHYTA Class: Synurophyceae Class: Xanthophyceae Class: Pavlovophyceae Class: Conjugatophycea (=Zygnematophyceae) Class: Klebsormidiophyceae Class: Bacillariophyta classis incertae sedis Class: Bacillariophyceae Class: Mesostigmatophyceae Class: Coscinodiscophyceae Class: Mediophyceae Gönülol, 2019 15

Divisio : CYANOBACTERIA= CYANOPHYTA (Mavi Yeşil Algler) Gönülol, 2019

Empire: PROYARYOTA Kingdom: BACTERIA Subkingdom: EUBACTERIA Divisio: CYANOBACTERIA (=CYANOPHYTA) (Mavi-Yeşil Algler)

A. Genel Özellikleri • Hücre yapıları basittir. • Soliter (tek hücreler halinde) veya küre, yassı koloniler halinde de bulunabilirler. • Kolonilerin en yaygın şekli ise filamentlerdir. Kolonilerde musilaj bir kın içinde birkaç hücre veya birkaç bin hücre bulunabilir. 18

• Cyanophyta ipliklerine “trikom” adı verilir. İpliklerde hücreler arasında organizasyon ve iş bölümü yoktur. • Fakat bazı hücrelerin büyüyüp homojen bir görünüş aldığı ve “heterosist” adı verilen yapıların meydana geldiği görülür. 19

Bazı hücrelerin etrafı da kalın bir çeperle çevrilip, besin maddesince zenginleşerek “akinet” denilen ve uygun olmayan şartlara dayanıklı yapılar oluşur. 20

Bazı hücrelerde gerçek dallanma görüldüğü gibi bazı hücrelerde ise yalancı dallanma da görülür. Bazı türlerde trikomun alttan uca doğru inceldiği ve dip kısmında bir heterosistin bulunduğu görülür. Ekseriya hareketsizdirler. 21

Hücre Çeperi • Üç tabakadan meydana gelmiştir. • 1. tabaka selüloz ve kısmen hemiselülozdan yapılmıştır. • Bunun üstündeki 2. tabaka pektik maddelerden oluşmuştur. • Bunun üzerinde de çoğu zaman üzerinde parazitlerin tutunmasını ve çok kurak şartlarda kurumasını önleyen bir musilaj tabaka bulunur. 22

Sitoplazma: Kromoplazma ve sentroplazma olmak üzere iki farklı yapıdaki tabakadan ibarettir. a) Kromoplazma: Sentroplazmanın çevresinde sınırları belli olmayan renkli ve ağsı bir yapıdadır. Genellikle vakuolu bulunmaz ve hareketsizdir. Kimyasal yapı olarak RNA dağınık halde ve asimilasyon pigmentleri lamelli bir yapıda bulunur. Ancak bunlar gerçek bir zarla çevrilmiş plastidler halinde değil, homojen olarak dağılmıştır. 23

b) Sentroplazma: Renksiz olup merkezde yer alır. Kimyasal yapısı DNA’dan ibaret çubuk, ağ veya iplik şeklinde elementler içerir. Bunların hepsi çekirdeğe tekabül eder ve kromatin aygıtı adını alır. Gerçek çekirdek yoktur. 24

Özellikle planktonik türlerin sitoplazmasında gaz vakuolleri vardır. Bu gaz vakuolleri sayesinde su yüzeyinde durabilirler. 25

Renk Maddeleri • Klorofillerden sadece klorofil-a mevcuttur. • Karotenoidlerden ß-karoten, E-karoten, flavisin bulunur. • Ksantofillerin genellikle bütün çeşitleri ve lütein vardır. • Fikobilinlerden c-fukosiyanin ve allofukosiyanini içerir. Ø Cyanobacteria’nın rengi ekseriya mavimsi yeşil, zeytin yeşili ve sarı kahverengidir. Mavi-yeşil rengi fukosiyanin verir. Az miktarda fukoeritrin vardır. 26

Fotosentez Ürünleri • Kromoplazma içinde besin depo maddeleri: Ø glikojen, proteinlerden siyanofisin ve volutindir. Ø Bazı türlerde yağ ve lipitler de görülür. Ø Mavi-yeşil alglerin kuru ağırlığının % 8’ini azot oluşturur. 27

B. Üremeleri • Mavi-yeşil alglerde eşeysiz üreme görülür. • Bakterilerde olduğu gibi hücreler ikiye bölünerek çoğalır. • Koloni meydana getiren türlerde hücre bölünmesi ve fragmantasyon tarzında eşeysiz üreme görülür. 28

• Filamentli türlerin bazılarında aradaki hücrelerin ölmesiyle iplik birkaç hücreden ibaret parçalara ayrılır. Bu parçalara “hormogonium” denir. • Hormogoniumlar anormal şartlarda meydana gelir ve şartlar elverişli olduğu zaman gelişerek ipliği oluşturur. 29

• Anormal şartlara dayanıklı, spora benzeyen ipliksi türlerde görülen “akinet” ve “heterosist” adı verilen yapılar da vardır. • Akinet tek hücreden ibaret olup, vejetatif hücrenin metamorfize olmasıyla meydana gelir. • Vejetatif hücreden daha büyük, kalın çeperli ve yedek maddece zengin bir spordur. 30

• Heterosist de vejetatif hücrenin metamorfize olmasıyla oluşur. • Heterosistler gerçek üreme sporları değildir. • Gerçek sporlar aplanosporlar olup, meydana gelişlerine göre ekzospor veya endospor tipindedirler. • Endosporların etrafı bir zarla çevrili olduğu halde ekzosporların etrafında böyle bir zar yoktur. 31

C. Yaşama Ortamları • Yeryüzünün bütün bölgelerine yayılmışlardır. • Tatlı sularda ve denizlerde yaşarlar. • Bazı türleri planktoniktir. • Bazı türler ise bentik olup, akarsu, gölcük sularının ve bataklıkların zeminlerinde yaşarlar. 32

• Planktonik türlerin bazıları uygun mevsim ve şartlarda aşırı çoğalarak çıkardıkları toksinler (zehirli madde) balıkların ve suda yaşayan diğer hayvanların ölümüne neden olabilirler. 33

• Mavi-yeşil alglerin bazı türleri nemli topraklarda, su sızdıran kayaların üzerindeki siyahımsı müsilajlı bir örtü halinde bulunurlar. • Denizlerin kıyılarındaki çıplak kayaların üzerinde, ağaç kabuklarında ve arktik bölgelerde de yaşarlar. 34

• Toprak yüzeyi ve altında diyatomelerden sonra en bol bulunan alglerdir. • Işık şiddetine göre kromatik adaptasyon gösterdiklerinden karanlık mağara duvarlarında yaşayan türleri de vardır. • Bazı türleri sıcak su kaynaklarında 75 -85 °C sıcaklıkta yaşar. • Çöllerde, kutuplarda, kar içerisinde, nadiren tuzlu sularda ve okyanuslarda da yaşayan türler mevcuttur. 35

36

• Bazı mavi-yeşil alg cinslerine (Chroococcus, Gloeocapsa v. b. ) ait türler mantarlarla simbiyotik (ortak) yaşayarak likenleri meydana getirirler. • Anabaena ve Nostoc’ un bazı türleri de eğreltiler, Gymnosperm ve Angiospermlerden bazı türlerle simbiyotik olarak yaşamaktadır. 37

D. Azot Bağlama ve Hareket • Azotun bağlanması mavi-yeşil alglerin önemli bir özelliğidir. • Çeşitli türler fizyolojik olarak havanın serbest azotunu tespit edebilirler. • Mavi-yeşil algler bu yönleriyle bakterilere benzerler. • Bunların dışında, başka hiçbir alg grubunda bu özellik yoktur. • En az 50 tür azot bağlayabilmektedir. • Likenlerin yapısında bulunan ve azot bağlayan türler, tespit ettikleri azotu mantarlara verirler. 38

– Mavi-yeşil alglerin çoğu hareketsizdir. – Fakat filamentli olanların bazılarında hareket görülür. – Bu hareket salınan musilajın algin bulunduğu ortama değmesiyle olur. – Oscillatoria gibi bazı cinslerin türleri de trikom ucunun öne ve arkaya doğru salınması ile hareket edebilirler. 39

E. Sistematiği • Bir sınıfla temsil edilirler. Classis: CYANOPHYCEAE • Hücre yapısı, gerçek çekirdeğin bulunmayışı ve hücre bölünme tarzı gibi özellikleriyle bakterilere benzerlik gösterirler. • Önemli ordoları ve bunlara ait yaygın dağılım gösteren cinsleri şunlardır: 40

1. Ordo : Chroococcales • Hücreler küre veya elips şeklinde olup, tek veya basit koloniler halindedir. Kolonilerin etrafı musilajlı kalın bir zarla çevrilidir. Hücrelerinin içinde gaz vakuolu mevcuttur. 41

Genus : Chroococcus • Musilajla çevrili küçük küre şeklindeki hücreler halindedir. 42

Genus: Microcystis • Birçok hücre ortak bir musilaj matriks içinde bulunur. Kolonileri muntazam yuvarlak şekilli olabileceği gibi muntazam olmayan şekillerde de olabilir. Çoğu türleri planktoniktir. Bazı türleri durgun sularda aşırı çoğalarak çıkardıkları toksinlerle su hayvanlarına zararlı olabilirler. 43

Genus : Aphanotheca • Microcystis’e benzer, fakat matriks içerisindeki hücreler kısa çubuklar şeklindedir. 44

Genus: Gloeocapsa • Nemli kayalar üzerinde musilajlı, kaygan bir örtü meydana getirir. Bazı türleri kaplıca ve maden sularında yaşar. • Gloeocapsa türleri Japonya yerli halkı tarafından besin maddesi olarak da kullanılmaktadır. 45

2. Ordo: Oscillatoriales • Filamentli formlardır. Filament birbirine sıkıca tutunmuş hücrelerden meydana gelmiştir. Hücreler arasındaki ilişki plazmodezmler vasıtasıyla sağlanır. • Filamentler basit olmakla beraber, bazı cinslerde yalancı dallanma da görülür. • Bu takımda filamentli koloni, heterosist, akinet, hormogonium oluşumu vardır. Üreme kist (spor) oluşumu veya hormogoniumlarla olur. 46

Genus : Oscillatoria • Basit ipliksi yapıdadır. • Tek tek veya çoğunlukla bir arada bulunan iplikler, düz silindir veya kıvrık durumdadır. • Çamurlu sularda yaşarlar. Bulundukları ortamı bir örtü gibi kaplarlar. • Filamentlerin etrafında belli olmayan ince bir kın vardır. Trikom bazı durumlarda öne-arkaya salınım hareketi yapar. Üremesi hücre bölünmesi veya hormogoniumlarla olur. 47

Genus: Lyngbya • Oscillatoria’ya çok benzer, fakat flamentin etrafındaki musilaj kın çok belirgindir. Denizlerde ve tatlı sularda, bir yere bağlanır veya serbest olarak yaşar. 48

Genus: Phormidium • Bu ipliksi siyanofitler hareketsizdir ve her zaman kolayca görünmeyen ince bir kılıfa sahiptir. • Genellikle unialgal yoğun matlarda (yüzeyde birikmiş yoğun Kütleler), bazen de Oscillatoria gibi diğer türlere karışmış olarak bulunurlar. 49

3. Ordo: Pleurocapsales • Tallus heterotrik, yani sürünen bir taban kısmı ile dik olarak yükselen filament hücrelerinden meydana gelmiştir. • Bazı formlarında hücreler koloni oluşturur. • Spor oluşumu görülür. 50

Genus: Pleurocapsa • Deniz ortamında bulunabilen azot tespit edebilen, spor oluşturan siyanobakterilerdir. 51

Genus: Dermocarpa • Tatlı su ve denizlerde, çoğunlukla epifitik olarak yaşarlar. • Endospor oluşumu vardır. Sporların etrafı bir zarla çevrilidir. Olgunluk evresinde zarın tepeden açılmasıyla sporlar serbest hale geçerler. 52

4. Ordo: Spirulinales • Trikomu oluşturan hücreler spiral kıvrılmıştır. Genus: Spirulina • Mavi-yeşil renkli, mikroskobik ölçülerdeki filamentler spiral kıvrılmıştır. Alkali sularda serbest yığınlar halinde bulunur. 53

5. Ordo: Nostocales • Trikom küre, fıçı veya ince silindir şeklindeki hücrelerden oluşur, düz veya kıvrık olabilirler. • Heterosist ve akinet oluştururlar. • Hücrelerinde gaz vakuolu vardır. • Çoğu türleri planktoniktir. 54

Genus: Anabaena • Trikom küre veya fıçı şeklinde hücrelerden oluşur, düz veya kıvrık olabilir. • Heterosist ve akinet oluştururlar. • Hücrelerinde gaz vakuolu vardır. • Çoğu türleri planktoniktir. • Tatlı su ve denizlerde yaşarlar. • Nemli topraklarda, turbalıklarda ve termal sularda da yaşayan türleri vardır. 55

56

Genus: Nostoc • Anabaena’ya çok benzer. • Anabaena’dan ipliklerinin daima koloni içinde bulunmaları ve hücrelerinin küre şeklinde olmasıyla ayırt edilir. 57

Genus : Aphanizomenon • Ortak bir musilaj kın içinde, ekseriya paralel dizilmiş filamentler halindedir. • Hücre içeriği serbest hale geçerek suya hoş olmayan bir koku verir ve renk değişimine neden olur. • Ayrıca öldürücü zehir salan türleri vardır. • Heterosist ve akinet aynı filament üzerinde bulunur. 58

Genus: Rivularia • Kolonlar paralel düzenlenmiş filamentlerden oluşur. • Koloniler, mikroskopik veya birkaç mm kalınlığında, jelatinimsi veya kireç kaplanmıştır. • Filamentleri oluşturan hücreler fıçı veya silindir şeklinde olup uçlara doğru daralır. • Heterosistler küresel, hemisferik, bazal veya nadiren interkalardir. Hormogonyumlarla ile çoğalır. 59

Genus: Stigonema • • • Sarımsı kahverengi görülürler. Gerçek dallanma gösterirler. Heterosist oluşumu nadirdir. Hormogonium vardır. Hücre çeperinde delikler vardır. Bu deliklerden stoplazmik iplikler geçer. Ekseriya su sızdıran kayalarda bulunurlar. 60

6. Ordo: Pseudanabaelas • Çoğu filamentli mavi-yeşil alglerin bulunduğu bir takımdır. • Trikomları ince belirsiz veya belirgin bir musilaj kılıfla çevrilmiştir, basit düz veya yalancı dallanmıştır. 61

Genus: Schizothrix • Bir musilaj kılıf içindeki heteropolar siyanobakteri filamentlerdir. • Filament tabanı bir heterositten başlar. Bir heterosistten başlayan yalancı dallanma yaygındır. Hücreler arasındaki hafif daralmalar sık görülür. • Akinetler nadirdir. Oluşturdukları ince kümeler genellikle mavi veya mavi-yeşil renklidir. 62

7. Ordo: Synechococcales • Tek hücreler yuvarlak veya oval, koloniler ise ekseriya silindir şeklindedir. • Kolonin tepe ve taban kısmı farklılaşmıştır. Taban kısmı koloniyi bir yere tesbit etmeye yarar. Tepe kısmı ise spor meydana getirir. • Çoğunlukla bir ortama tutunarak yaşarlar. • Ekzospor ve endospor oluşumu görülür. 63

Genus : Chamaesiphon • Sularda, su bitkileri veya rutubetli ıslak kayalar üzerinde bir tabaka oluştururlar. • İncelmiş bir taban kısmı ile ortama tutunurlar. • Çok ince olan kınları tepe kısmından açılır. • Protoplast arda ekzospor oluşturur. Bu sporlar çimlenerek yeni bitkileri meydana getirir. 64

Genus: Coelosphaerium • Radyal filamentli olmayan küresel bir kolonidir. 65

Genus: Merismopedia • Koloniler, serbest yüzer, mikroskopik, nadiren makroskobiktir. • Koloniler, genellikle masa benzeri, düz ya da hafif dalgalı, gençken kare veya dikdörtgen, daha sonraki aşamalarda bazen düzensiz veya küçük, kümelenmiş kolonilerden oluşur. • Koloniler 4 -16 hücre ile birkaç türde yüz hücre ile 4000 hücreye kadar olabilir. • Kolonilerin musilaj zarfı renksiz ve genellikle ince ve kenarda yoğundur. 66

Genus: Synechococcus • Hücreler soliter veya gruplar halinde toplanırlar. • Ortak musilajları olmadan, oval, çubuk, bazen kıvrımlı veya sigmoid şekillerdedir. • Hücreler, uçları yuvarlak, homojen içerikli, birkaç dağılmış veya tek kutuplu granüller oluşturur. • Genellikle soluk mavi-yeşil, nadiren zeytin yeşili, parlak mavi-yeşil veya pembemsi renklerde görünürler. 67

Divisio: EUGLENOPHYTA 68

Empire: EUKARYOTA Kingdom: PROTOZOA Divisio: EUGLENOZOA (=EUGLONOPHYTA) Classis: EUGLENOPHYCEAE

A-Genel Özellikleri • Tek hücreli flagellalı alglerdir. • Pigmentli cinslerde genellikle bir tane, pigmentsizlerde 12 -3 tane olabilen uzun kamçı bulunur. • Genellikle göz lekesi ve kontraktil vakuol vardır. • Hücre çeperi görevini sitoplazmanın katılaşmış dış kısmı (periplast veya pelikula) görür 70

• Kamçıları vasıtasıyla serbest olarak hareket edebilen, • Hem bitki ve hem de hayvan karakteri gösteren ve • Bazen de bir yere tutunarak yaşayan küçük yapılı alglerdir. 71

• Türlere göre bir veya birden fazla olan kontraktil vakuollerden başka hücrenin ön uç tarafında esas vakuol mevcuttur. • Bir veya daha fazla çekirdek içeren tipik nükleusa sahiptirler. • Hücrelerinde ayrıca hayvan hücrelerindeki gibi sentrozom bulunur. 72

Renk Maddeleri: Kloroplastları disk, şerit veya yıldız şeklinde olurlar. Klorofillerden klorofil-a ve klorofil-b bulunur. Β-karoten ve eser miktarda α-karoten mevcuttur. Bir çok ksantofil çeşidi de bulunur. 73

Fotosentez Ürünleri: Hücre içerisinde tanecikler halinde bulunan ve bir polisakkarit olan besin depo maddesi “paramylum” ve yağlar (ergastrol) dır. 74

• Pigment içermeyen formlar, obligat heterotrofturlar ve su hayvanlarında endozoik saprofit veya nadiren parazit olarak yaşarlar. • Bazı formları fagotrof (katı besin maddelerini yutan) olabilir. 75

• Bazı formlarda selüloz ve pektin maddelerden yapılmış bir zar bulunmaktadır. • Bazılarında ise hücre dışında, silis ve kalsiyumca zengin, değişik şekiller gösteren sert bir kılıf bulunmaktadır. 76

B-Üremeleri Eşeysiz Üreme • Hücrelerin uzunlamasına ikiye bölünmesiyle olur. • Bu esnada hareket halindeki hücre flagellasını atar ve etrafını bir musilaj örtü sarar. • Sonra ön ucundan başlayarak uzunlamasına ikiye bölünür. • Sırası ile önce vakuol ve göz noktası, daha sonra nükleus ikiye ayrılır. 77

• Böylece ana hücreyi saran musilaj içinde iki yavru hücre meydana gelir. • Sonuçta musilajın erimesiyle serbest kalan yavru hücreler birer tane flagella oluşturur. 78

• Elverişsiz şartlarda kist teşekkülü vardır. • Şartlar normale dönünce bu kistten 4 yavru hücre meydana gelir. • Musilajın erimesiyle de yavru hücreler serbest hale geçerler. 79

C-Yaşama Ortamları • Genellikle tatlı sularda, pek azı denizlerde serbest veya koloniler halinde yaşarlar, • Genellikle planktoniktirler. Fitoplanktonik türler balıklar için iyi bir gıda olmakla beraber bazı türler zehirli madde salgıladıkları için balıkların ölümüne sebep olabilirler. • Bazı türler muhtelif hayvanlarda parazit olarak yaşayabilir. • Nadiren acı sularda yaşayanları da vardır. 80

D-Sistematiği n Altı sınıfı bulunmaktadır. n Bunlardan Euglenophyceae sınıfı kloroplastlı olup ototroftur ve bitki özellikleri taşımaktadır. n Diğer beş sınıf kloroplast içermemektedir. n Simbiyont veya parazitik yaşar. n Sadece Euglenophyceae sınıfı incelenecektir. 81

Sınıf: EUGLENOPHYCEAE Soliter, flagellalı, aktif olarak hareket eden alglerdir. Hücre duvarı yoktur. Pelikula veya periplast hücre zarı ödevini görür. Hücre çeperleri düz olup bazılarında hücre çeperlerinde çeşitli şekillerde noktalar ve süsler vardır. • Flagellanın yapısı ve uzunluğu türlere göre değişiklik gösterir. • Eşeyli üreme görülmez, eşeysiz olarak ikiye bölünme ile ürerler. • • 82

Ordo: Euglenales • Bütün hayat devrelerinde flagella ile hareket eden tek hücreli organizmalardır. • Hiç bir zaman koloni meydana getirmezler. • Uygun olmayan şartlarda flagella kaybolur ve kist haline geçerler. Bu aynı zamanda bir dinlenme safhasıdır. • Gerçek bir hücre zarına sahip olmayıp çıplaktırlar. • Tam gelişmiş vakuol ve heterokont flagella sistemi vardır 83

• Bazı türler klorofilini kaybederek renksiz hale geçebilir. • Işıkta bırakıldıkları zaman kloroplastları meydana gelir, fakat organik ortamlarda, karanlıkta yetiştirildiklerinde levkoplastlar haline geçmektedir. • Bu durumda metabolizmaları da saprofitik olmaktadır. • Bu tip organizmaya en güzel örnek Euglena gracilis verilebilir. 84

Genus: Anisonema • Genellikle ovoid, asimetrik, esnek veya katıdır. • Önde yarığa benzer bir oyuk bulunur. • Flagella ön uçtadır. Sitofarinks uzundur. • Kontraktil vakuol önde, nukleus arkadadır. 85

Genus: Euglena • İğ, oval veya çeşitli şekillerde olabilir. • Flagella, göz lekesi ve vakuolleri vardır. • Hücre çeperi çıplak olup periplast bulunur. 86

Genus: Phacus • Hücre tenis raketi şeklinde olup kısa veya uzun bir kuyruk bulunmaktadır. 87

Genus: Trachelomonas • Hücreler yuvarlak veya elips şeklindedir. • Hücre çeperi düz, delikli, çıkıntılı veya çeşitli şekillerde süslüdür. • Flagella üstteki taç şeklindeki kısımdan çıkar. 88