Alexander de Grote In de filmzalen januari 2005

Alexander de Grote

In de filmzalen januari 2005

Film van Oliver Stone Met. . .

“LITERALLY THE WORST MOVIE EVER MADE” Film Historische juistheid, Dialogen Details, . . . Acteurs. .

Alexander de Grote, kosmopoliet

Situering in tijd en ruimte • WAAR ? • Macedonië • In het noorden van Griekenland • Ten noorden en westen ervan steile bergketens • Vol met moerassen • « barbaars » landbouw- en herdersvolk

Situering in tijd en ruimte • WANNEER (4 de v. C) • Ruw landbouwers-en herdersvolk • Hadden de taal en gebruiken van de Grieken overgenomen (waren hellenen) • Namen NIET deel aan Olympische Spelen • Bestuurd door rijke families • Één rijke familie palmde heel het land in. • Philippus II (van deze familie) op 22 jaar koning (359 v. C)

Situering in tijd en ruimte GR. Pelop. Oorlog Sparta<-> Athene 431 -404 v. C Pelop. Oorlog Athene+Thebe<->Sparta (371) Athene+Sparta <-> Thebe (362) Één aristocratische Philippus familie aan de macht Koning 359 Ro.

Phillippus II van Macedonië

Philippus II van Macedonië • • • Goed vertrouwd met de Grieken Hield van paarden, jacht, wijn Ambitieus : wou rijk uitbreiden D. m. v. falanx* Oorlogen financieren d. m. v. – Verovering havensteden in Noorden (verbinding met zee) – Goudmijnen van Thracië • Militair talent (tacticus, vooruitziend, …)

Philippus verovert Griekenland • Eerst Zwarte Zee met Griekse kolonies lid van de Attische zeebond • Trok zich telkens terug als teveel Gr weerstand • Wachtte het geschikte moment af. • In Athene zag een partij hem als de redder van Griekenland • Versloeg Atheners en Thebanen Chaeronea 2 aug 338 = eind van de vrije Griekse polis.

Philippus en de Korinthische bond • Griekse staten (behalve Sparta) verenigen zich in de Korinthische Bond onder persoonlijk gezag van Philippus. • Griekse eenmaking (vroeger onmogelijk geacht) • 336 v C, Philippus vermoord (47 j)

Falanx • Zwaargewapenden in slagorde • Bij philips II : • 16 x 16 rijen • Lans (sarissa) 5 m 50 op schouder • Spiezen aan 4 kanten • Gedisciplineerd • Enkel op vlak terrein • Daarnaast : adelscavalerie der hetairoi (lijfwachten)

Falanx

falanx

moeder Moed en inzicht van vader Wispelturig karakter van moeder.

Moeder. . . • • Alexander. . . Zoon van Olympias en. . . Zeus Afkomst : barbaarse koningsdochter Rituele Dionysusdansen. . .

Alexander volgt vader op • 20 jaar • Macedonische opvoeding (paardrijden, vechten en drinken) • Verwend en bedorven • Duldde geen tegenspraak • Temperamentvol • Man van de daad • Les van Aristoteles (rede + Gr. beschaving-)

Paard bucephalus

opleiding • Aristoteles (384 -322) • Belangrijk Grieks denker • Leermeester Alexander

Alexander zet plannen vader verder • Grieken dachten snel weer vrij te zijn • Maar Alexander trad snel en stoutmoedig op • Zet oude plannen vader verder : Perzië veroveren.

Alexander stond steeds aan het hoofd van zijn ruiterij, in de spits van de strijd.

de Hellespont over • 334 : 30. 000 infanteristen, 5. 000 ruiters • Hellespont over • De Aziatische over reeds sinds Philips II in Griekse handen • De Perzische vloot bleef passief.

De vijanden • Griekse leger • Perzisch leger • Getrainde legers (falanx en ruiterij) • O. l. v. Alexander de Grote • Goede leiding en organisatie (land opp 50 x groter (inwoners 20 x meer) • Samenraapsel • Verschillende talen • Geen tactische eenheid • Minder getraind • Organisatie minder (o. a. bevoorrading…)

Perzische leiding • Begin Perzisch leger o. l. v. de Griek Memnon • stelde vast dat de Grieken weinig levensmiddelen hadden meegenomen • Stelde voor terug te trekken en het eigen land te verwoesten (verschroeide aarde) • Door Perzische satrapen van Klein-Azië afgewezen (inkomstenverlies) • Men zou Alexander de Grote opwachten bij Granicus, een kleine rivier

Alexander verovert • 334 : 30. 000 infanteristen, 5. 000 ruiters • • • Hellespont over GRANICUS : eerste treffen Door verrassende, snelle aanval : weinig verliezen Perzische leger vernietigd / uiteengeslagen Onderwerpt Klein-Azië (groot deel Grieken) Onthaald als bevrijder (democratie hersteld, geen schatting aan Perzische koning) • Laat plaatselijke bestuur

• 334 Gordium : winterkwartier in Phrygische hoofdstad. • Orakel : knoop in disselboom ontwarren =>heerser van Azië • De Knoop doorhakken. • Memnon (Griekse aanvoerder Perzen sterft)

Gordion

• Darius III brengt groot leger same • 333 ISSUS : tweede treffen, met Darius III persoonlijk • • • Bij havenstad Issus (zuidoosthoek Kl. Azië) Alexander met vleugel tot aanval – Darius vlucht Darius laat leger en gezin en familie achter Leger zonder leiding =>paniek Grote oorlogsbuit Darius biedt losgeld en grond aan. Alex weigert.

Let op ! Andere bronnen • Perzische bronnen geven een andere verhaal. . • Kleitabletten worden nog onderzocht en schetsen ander beeld o. a. over • Darius geen lafaard maar dappere generaal • Dood van Alexander. . .

Naar Egypte • • richting Egypte Kusten Middellandse Zee verder onderworpen Zodat de Perzische vloot machteloos wordt. Egypte zonder wapengeweld : los van Perzich juk • leert dat Egyptische en Perzische koningen goddelijk karakter hadden • Orakel : Alexander is zoon van Amon • =>goddelijke eer

Perzië verslagen • Naar Babylon • Naar Susa= grote rijkdommen – 50. 000 talenten (2 miljard BF) • Naar Persepolis – 120. 000 talenten – koninklijk paleis in brand (wraak verwoesting Griekse tempels) • Naar Ecbatane (vierde stad) • Achtervolging Darius • Darius vermoord door satraap Artaxerxes die zich tot koning liet uitroepen

persepolis

• Alexander tegen Ataxerxes strijd voor het eigenlijke Perzische rijk (Iran) • Guerilla-oorlog, harde vijand aangevoerd door Zoroastrische religie. • Alexander moet leger omvormen in kleinere en beweeglijker eenheden • Nieuw gedeelte van leger uit Perzen om Grieken en perzen te leren samenwerken • 3 jaar om Iran te onderwerpen • Wilde nu voornamelijk rust brengen en organiseren • Hij stichtte stededn met sterke Macedonische

• Hij gaat steeds meer als een oosters heerser optreden • Eerbewijzen • Hij leerde de Perzische taal • Steeds meer Perzen in zijn dienst

• • 327 : Alexander breidt rijk uit tot het rijke Indië. Edelmetalen, edelstenen Hij dacht de wereldzee te bereiken. Koning Porus en groot leger brengen weerstand. Leger paar honderd olifanten Flanken aangevallen door Alexander Paniek … overwinning

• Alexanders legert weigert verder naar het oosten te trekken. • Tropische regen (2 maanden) • Lang weg van huis. (8 jaar) • Bevel tot terugtocht • • Deel in schepen, rest langs oevers 10 maand later aan de monding van de Indus Terugmars door hete woestijn… honger, dorst, hitte eisen tol van mens en dier

• In 324 in Susa • Satrapen waren als heer en meester van hun gebied gaan optreden • Alexander herstelt met ijzeren hand de orde • Macedoniërs aangesteld als satraap

Inname van de Sogdiaanse rots

Alexander & Roxane

Roxane Alexander huwde de jonge Roxane, dochter van een koopman van Oxyartes

Alexander verovert verder • 331 : GAUGAMELA : derde treffen met Darius III persoonlijk Alexander 400. 000 soldaten Darius III : 1. 000 soldaten • Alexander bezet Babylon, Susa en Persepolis en verovert de koninklijke schatten. • Verovert verder tot aan de Indus …

kaart

Alexandrië • Stichtte overal steden : Alexandrië • Wilde Griekse en Oosterse cultuur samensmelten • Wilde vrij verkeer voor allen • Wilde één nieuwe kosmopolitische beschaving

Eén kosmopolitische beschaving • Door middel van – Stimuleren soldaten om met Perziche vrouwen te huwen – Trouwde zelf met inheemse prinses Rhoxane en met dochter van Darius – 100. 000 soldaten en 80 officieren huwen – Na dood Alexander meeste huwelijken afgebroken – Liet overal Grieken achter met belangrijke politieke en militaire bevoegdheid

Nieuwe plannen

Alexander sterft • • • Plannen voor zee-expeditie Koorts - ziek 33 jaar Geen opvolger Zijn veldheren (diadochen =opvolgers) maken zich meester van het rijk. • Hardnekkige onderlinge oorlogen, berekende vriendschappen, moorden… • 3 veldheren riepen zich uit tot koning

Kaart : voor en na Alexander

Diadochen • • Ptolemaeus : Egypte Seleucus : Azië Antigonus : Macedonië Gedurende 200 – 300 jaar : gespannen verhouding

Diadochen • Seleucus : verloor afgelegen delen, die onafhankelijk werden • Macedonië : onder Romeinse controle • 146 v C : Azië systematisch onder Romeinen • Egypte langst : tot Pompejus & Caesar…

Hellenisme • Kosmopolitische beschaving met instrument de Griekse taal moest de bestaande culturen vervangen • Samensmelting van alle positieve elementen van elke beschaving • Tegelijk politiek, maatschappelijk, economisch en cultureel

Hellenisme, politiek • Politieke macht goddelijke oorsprong (=oosters) • Goddelijke oorsprong van koning =>bron van macht en rijkdom =>alleenheerser • =>Liet zich in Egypte uitroepen tot zoon van God (opschudding bij volgelingen) • Polis => KOSMOPOLIS

Hellenisme, politiek • Alleenheerser • Met doeltreffend machtsapparaat (Perzisch model) met satrapieën met burgerlijke en militaire verantwoordelijken • Betere wegen =>beter contact

Hellenisme, economie • • • Grieken : talent voor zaken Geld : massaal aanwezig in Perzië Handel tussen oost en west Alexandrië (Eg) centrum handelsverkeer Nieuwe steden aan kruispunten handelsroutes Staatsmonopolie, uitbatingen eigendom van koning • Griekenland niet langer het centrum van de wereld, wel de steden op/aan eind handelsroutes

Kaart wereldrijk

Kaart landen

Hellenisme, godsdienst • Oosterse godsdiensten maakten diepe indruk op

Belang • Na hem keerde niets terug bij het oude • Eén wereldrijk dankzij militair talent, durf en politiek inzicht • Wilde oost en west verenigen • Na zijn dood bleven zijn opvolgers de wereld inrichten volgen het principe : • Één volk, één staat, één koning.

Polis (Athene) Bestuur Iedere polis, eigen bestuur Rechtstreekse democratie Autonomie per polis Kosmopolis (Alexandrië) Één rijk Vergoddelijkte koning Geen medezeggensch ap

Taal Polis kosmopolis Grieks. Verschillende dialecten, Overige volkeren : barbaroi Veel talen Het Grieks als officiële taal

Polis Volkeren kosmopolis De Atheense Vermenging van burgers : alle volkeren en dus belang ook van culturen Niet-burgers zijn minderwaardig

Godsdienst Polis Kosmopois Één godsdienst Olympische goden Griekse mythen en sagen Verschillende godsdiensten en goden – ook oosterse Koning vergoddelijkt

Polis Wetenschappen Uit eigen midden Kosmopolis Wetenschapsme nsen van overal

Kunst Polis kosmopolis Streven naar ideale vormen ten dienste van de goden Realistisch, pathetisch In dienst van de mens

Grootte van legers • Some probable army sizes • Macedonian invasion force of 334 BC - 36, 000 Macedonians at Issus - 30, 000 Macedonians at Gaugamela - 47, 000 Macedonians at the Hydaspes - 41, 000 Persians at the Granicus - 25, 000 Persians at Issus - 100, 000 Persians at Gaugamela - 90, 000 Indians at the Hydaspes - 30, 000

Bronnen. . • JONA Lenderings boek over Alexander de Grote is niet zomaar het zoveelste in een lange reeks, maar biedt een vernieuwend overzicht vanuit een bijzondere invalshoek. Wij waren immers gewend aan allerlei visies op Alexander vanuit een Grieks, Europees standpunt. Lendering stoelt zijn studie ook op Aziatische commentaren. Dat levert een heel ander beeld op De andere Alexander Van held tot dronkelap en psychopaat

Jona Lendering De ondergang van het Perzische rijk biedt ons een compleet nieuw beeld van de Macedonische heerser. Als geen ander weet Lendering door de traditionele Griekse propaganda heen te prikken, puttend uit de verrassende rijkdom van Babylonische en Iraanse bronnen.

Jona Lendering Aan de hand van talloze vertalingen uit authentieke verslagen, waaronder recent ontcijferde kleitabletten, neemt Lendering ons mee op reis met Alexander. We trekken door verre landen met indrukwekkende landschappen, langs vreemde volkeren met andere culturen en ontmoeten gevaarlijke tegenstanders. Lenderings Alexander is niet louter een held of meedogenloze veroveraar, maar vooral een jonge leider gevangen tussen verschillende culturen, die één wilde zijn met alle mensen voor wie hij verantwoordelijk was en tegelijkertijd gezag moest uitstralen. Ook Alexanders belang rijkste tegenstander, de Perzische koning Darius III, wordt in een nieuw licht gezet, niet als de traditionele lafaard uit de Griekse bronnen, maar als een capabel generaal, knap

• www. livius. org/aj-al/ alexander/indus. jpg • www. alexanderthegreat. gr/ images/sioua. jpg • http: //alexander-thegreat. co. uk/hephaestion. htm • http: //www. historyofmacedonia. org/Ancie nt. Macedonia/Alexanderthe. Great. html

hephaestion • http: //myweb. unomaha. edu/~jreameszimm erman/Hephaistion/history. html