Aile Yaklamlar erevesinde Bireye Mdahale Do Dr Blent

Aile Yaklaşımları Çerçevesinde Bireye Müdahale Doç. Dr. Bülent GÜNDÜZ Mersin Üniversitesi Aile Eğitimi ve Danışmanlığı Anabilim Dalı

• KURAMSAL-PARADİGMA • DANIŞMAN TUTUM VE BECERİLERİ • MÜDAHALE

Kuramsal Çerçeve/Paradigma “İntrapsişikten Kişilerarası Sistemli Düşünceye”

Kuramsal Çerçeve/Paradigma Psikolojik Danışma Yaklaşımlarında Ana Akımlar • • Dinamik Yaklaşımlar Davranışçı/Bilişsel Yaklaşımlar Varoluşçu/İnsancıl Yaklaşımlar Post Modern ve Aile Yaklaşımları

Kuramsal Çerçeve/Paradigma Aile Yaklaşımları • Post modern felsefe ve Sistem yaklaşımı • Sibernetik • Yapısalcılık • Kaotik düzen • Öz düzenleme • Değişim ve durağanlık ihtiyacı İnsana Bakış Açısı • Her birey büyük bir bütünün parçasıdır • Birinin davranış biçimi daima diğerinin davranış biçiminin aracılığıyla oluşur ve bu durum aynı zamanda davranışı besler • Birey kendi yaşamının uzmanıdır • Herkes kendi gerçeğini yaratır. Bunun nedenle “ilişki” sürekli çatışma çözme sürecidir. • İnsan doğası gelişime ve büyümeye yönelimlidir

Kuramsal Çerçeve/Paradigma Problemin Nedenleri • Sınırlar (katı, geçirgen, belirsiz) • Öznel kaynaklar (acılar, sıkıntılar-------kendi gerçekliğimizi oluşturma. algı ve öznel çıkarımlarımız) • Sistemin kuralları • Etkileşim kalıpları • Sistemin çevresi • Değerler ve normlar • Sistemin değişim ve gelişimleri (ölüm, doğum, iş değiştirme vs).

Danışman Tutum ve Becerileri Sağlıksız Aile Sağlıksız ailelerde: • Aile üyeleri kendilerini değerli bulmazlar • İletişim dolaylıdır, belirsizdir ve dürüst değildir. • Ailenin davranışlarını düzenleyen kurallar açık seçik ifade edilmemiştir, gizlidir. • İnsan ilişkileri korkuya dayalıdır. • Çatışmalarda çözümsüzlük vardır. Sağlıklı Aile Sağlıklı ailelerde: • Uyum düzeyleri yüksektir. • Bireylerin ailenin değer ve amaçlarına bağlılıkları yüksektir • İletişim dolaysız, açık, ayrıntılı ve dürüsttür. • Üyelerin desteklenmesi ve ait olma duyguları yüksektir. • Net ve esnek roller vardır. • Birlikte geçirilen zamanın hem niceliği hem niteliği önemlidir. • sosyal ağ bağlılığı yüksektir

Danışman Rolü, Tutum ve Becerileri

Danışman Tutum ve Becerileri • Danışan sürecini aktarırken danışmanın da süreci başlar. Sonrasında ortak süreç • Danışma bir ada değil toplumun yansımasıdır. • Danışmanın amacı danışanın mutlu ayrılması değil farklı ayrılmasıdır. • Terapötik denge; Güven ve huzursuzluk

Danışman Tutum ve Becerileri Danışmanın Tutum ve İşlevi • Merak Tutumu: Danışan gerçeklerini nasıl yapılandırıyor. • Nötr Olmak: Danışanın gerçeği karşısında tarafsız olmak • Döngüsel Sorular: Danışanların sorunları nasıl katı hale getirdiğini ortaya çıkarmak. • Mevcut ve yeni çözüm yolları üzerinde durmak • Güç kaynaklarını harekete geçirmek (Danışanlar kendi sorunlarını çözebilecek potansiyellere sahiptirler)

Danışman Tutum ve Becerileri Danışmanın Tutum ve İşlevi • Bilmeme Tutumu: Danışan hayatının uzmanıdır. Bu konuda danışanlara değer yüklenilmelidir. • Danışanın verdiği görevleri (somut ve gerçekçi) yerine getirme. • Sibernetik: Danışanların ilişki dinamikleri bir gözlemci (danışman) aracılığıyla betimlenir ve açıklanır. Bu çerçevede danışman tribünde değil oyunun içindedir.

Danışman Tutum ve Becerileri Satir’e göre danışman, aileye çare ya da kaynak olabilecek ve gücü sınırsız olmayan insan olarak tanımlanmaktadır. Danışmanın avantajı; aileyi dışardan gözleyebilmesi ve ailede güç yarışının içinde olmamasıdır. Danışman, aile üyelerinin farkına varmadıklarını fark edebilir ve amaçlar doğrultusunda ailenin iyileşmeye olan inancını yükseltir ve destekler. Satir, ailelerle çalışırken, içten bir terapötik ilişkinin yanı sıra insanları sorunlarına yakınmadan çözüm üretmeye yönlendirmeye ve her aile üyesinin kendine güvenini ve iyi niyetlerini desteklemeye özen gösterir. Davranış değişimi için anahtar koşulların ilgi ve kabullenme olduğunu ifade eder. Bu bağlamda, kabullenici ve güvenli bir ortam yaratarak, değişim sürecini ailenin başlatmasını hedef alır.

Danışman Tutum ve Becerileri Bu bağlamda, kabullenici ve güvenli bir ortam yaratarak, değişim sürecini ailenin başlatmasını hedef alır. Bu süreçte danışmanın kendini aktif bir biçimde ortaya koyduğu, amaç yönelimli bir yaklaşım izlenmektedir. Örneğin, “ailede sorunun odaklandığı kişinin” tedavi edilmesi gerekçesiyle öne çıkan diğer aile bireylerinin terapiyi sabote ettiği durumlarda danışmanin uyanık olması önemlidir. Satir, modelinde bireyin benliği iletişiminin önemli olduğunu vurgular; ancak danışman ve danışan arasında kurulan iletişimin daha da önemli olduğunu belirtir.

Müdahale/Danışma Süreci

Müdahale Bu sistemler kendi içerisinde birbirine komşu, birbirini etkiler ama denetleyemezler. Danışan ve danışman bir araya geldiklerinde sosyal sistemler etkileşir. Danışman, danışanın sosyal sistemine müdahale ederek onun biyolojik ve psikolojik sistemini değiştirir.

Müdahale • • Terapötik İlişki Kurma/Joining Hedef Belirleme/Hipotez Kurma Hipotezleri Test etme Sonlandırma

Müdahale 1. Terapötik İlişki Kurma/Joining

Müdahale Psikolojik Danışman “Yargılamaz, rekabete girmez ve problemi üstlenmez”

Müdahale/Terapötik İlişki Kurma/Joining • Problemi tanımlama • Yönlendiren konteks • Zaman boyutu (problem ilk defa ne zaman görüldü) • Sosyal konteks (danışmaya geldiğini kimler biliyor) • İstisnalar (problemin görülmediği durumlarda ne farklıydı? ) • Hedef • Teknik detaylar (Görüşmenin yeri, zamanı, süresi, ücret vs. )

Müdahale Danışan Rolleri Müşteri: • Çözüme yönelik girişimlerden kaçınılmalıdır. Çünkü müşteriler hemen çözüme gitmek isterler. • Muhtemelen gelmeden birçok çözüm denemesi olmuştur. Bunlara bakılmalıdır. Ne oldu da bu girişimler başarılı olamadı? • Ayrıca alternatiflere de bakılmalıdır.

Müdahale Danışan Rolleri Ziyaretçi: • Muhtemelen başka şikayetçiler (eş, arkadaş, öğretmen) tarafından gönderilmişlerdir. • Yönlendiren ancak danışanın yanında bulunmayan (yönlendirici) konteksine bakılmalıdır. • Danışmanın anlamı, amacı, işe yararlılığı vurgulanmalı ve danışanlar örselenmemelidir. • Bazı ziyaretçiler gizli müşteri olabilirler (Neden buradasınız, benden ne istiyorsunuz? )

Müdahale Danışan Rolleri Şikayetçi: • Katlanılması zor danışanlardır. • Problemlerin farkında değildir ve danışmaya motivasyonlar yoktur. • Burada şikayet cümlelerini "istek" cümlelerine döndürmek gerekir. ("sizi anlıyorum, bu durumda ne istiyorsunuz"? ) • Mucize sorular etkili olabilir. "Şikayet ettiğiniz her şey düzeldi. Kendinizi ne yapıyorken bulurdunuz"?

Müdahale 2. Hedef Oluşturma

Müdahale Somut Danışanın Gücüne Uygun HEDEF Algılanabilir Olumlu

Müdahale Gözlem Hipotezi Testetme Yeni Hipotez

Müdahale/ Teknikler Süreçte Kullanılan Bazı Teknikler Danışman Soru Sorma Dışsallaştırma Yaşam Döngüsü Genogram Dizilim Görev Analizi Metafor Kullanımı Tetralemma

Müdahale/ Teknikler Danışman Dünya ile ilişkimiz her zaman, kendimizle olan ilişkimizin yansıması şeklindedir

Müdahale/ Teknikler Soru Sorma

Müdahale Soru Örnekleri Yönlendirme Konteksi Sorular • Bu iletişimi kurmak kimin fikriydi/ Danışmaya gelmek kimin fikriydi? • Doğrusu neden bu danışan, neden ben, neden şimdi? (danışmanın kendine sorması gereken sorular) Beklenti Soruları • Burada kimden ne istiyor, ne bekliyor? • Beklentileri yerine getirmek için ne yapmak zorundayım? • Başarısızlık olması için ne yapmak zorundayım?

Müdahale Soru Örnekleri Problem Konteksin Yönelik Sorular "Problem Paketini açmak" • Problem hangi davranış kalıplarından/biçimlerinden oluşmaktadır? • Problem davranış kime, nerede, ne zaman gösterilir? • Problemin çözüldüğünü nasıl anlarsınız/bilirsiniz?

Müdahale Soru Örnekleri "Problemi Betimlemeye Yönelik Sorular" • Bu durumu problem olarak kim ifade etti? • Burada bir problemin söz konusu olduğunu en çok kim ret ederdi?

Müdahale Soru Örnekleri "Problemi Açmaya Dönük Sorular" • Problemin nasıl ortaya çıktığını, nasıl devam ettiğini, nasıl göründüğünü daha sonra nelerin olduğunu kendinize nasıl açıklamaktasınız? • Problem hangi durumlarda ve zamanlarda ortaya çıkmaz?

Müdahale Soru Örnekleri Derecelendirme Soruları 1. Bu problem için 10 üzerinden (0 hiç problem yok ve 10 problem çok) kaç verirsiniz? 2. Diyelim ki 4 verdiniz, 3 e düşürmek için ne yapardınız? 3. Danışma sonunda kaç olmasını isterdin? Döngüsel Sorular 1. Babanıza sorsaydık eşinizin problem hakkındaki düşüncelerini nasıl açıklardı? 2. Kızınız durumunuz hakkındaki düşüncelerinizi nasıl açıklardı?

Müdahale Soru Örnekleri İstisna Soruları 1. Bu problem ne zaman ne kadar görülmedi? 2. Problemin oluşmasını, bazen görülmesini, bazen görülmemesini nasıl açıklıyorsunuz? 3. Bu zamanlarda siz ve diğerleri neyi farklı yaptınız? 4. Bu zamanda problemin görülmemesini nasıl sağladınız?

Müdahale Soru Örnekleri Çelişki (Paradoks) Soruları 1. Problemin devam etmesi için ne yapmak zorundasın? 2. Problemi daha da kötüleştirmek için ne yapmalısın? 4. Probleme bir süre daha sahip olmak ne için iyi olabilirdi? 5. Problem ortadan kalksaydı daha ne kötü olurdu?

Müdahale Soru Örnekleri Mucize soruları Problem aniden yok olsaydı; 1. Sabahleyin ilk olarak neyi fark ederdiniz? 2. Daha sonra ne yapardınız? 3. Bu durum en çok kimin için sürpriz olurdu? 4. Problem yok olsaydı en çok neyi özlerdiniz?

Müdahale/ Teknikler Dışsallaştırma

Müdahale/ Teknikler Yaşam Döngüsü Doğum O. Ö İLK ORTA LİSE

Müdahale/ Teknikler Genogram

Müdahale/ Teknikler • • • Anne babanın ilişkileri Anne babanın çocuklarla ilişkileri Ailede her bir üyenin diğerine verdiği görev-mesaj Her birey hangi temel duyguyu ortaya koyuyor (kaygı- korku, öfke) Her bir aile üyesinin algılanan kişilik özellikleri 3 nesil kıyaslanarak (kimler kime benziyor, ben kime benziyorum, hangi özelliklerimi kimden aldım, benzediğimi düşündüğüm kişilerden hangi kişilik özellikleri açısından farklılaşıyorum) Yine 3 nesle bakarak (Eşleri birbirine çeken faktörler-evliyse danışanı) Birbirine benzer olan insanlar zayıf ve güçlü yönleriyle nasıl başaçıkıyorlar Partneriniz aile üyelerinden kime benziyor Anne-babanızı düşündüğünüzde en çok sevdiğiniz ve hiç sevmediğiniz şeyler neler

Müdahale/ Teknikler • • Her üç jenerasyonu karakterize eden yaşam olayı nedir? 3 nesil açısından devam eden şeyler (isim, boşanma, hastalıklar) 3 nesilde baskın duygular (sevgi , aşk, sadakat vs) Ne tür açık ve gizli kurallar var? Aktarılan rol kalıpları Nesiller arası aktarılan mesajlar ya da görevler söz konusu mu? Bireysel gelişiminizi olumlu-olumsuz neler etkiledi (kimden neler öğrendiniz: cinsellik, kurallar, başaçıkma vs). • 3 nesildeki tabular.

Müdahale

Müdahale İletişim Stilleri – Yalvarıcı – Suçlayıcı – Hesapcı – Dağınık

Müdahale/ Teknikler Dizilim Görev Analizi

Müdahale/ Teknikler

Müdahale/ Teknikler