Adaptacje filmowe czyli gdzie literatura spotyka si z

Adaptacje filmowe, czyli gdzie literatura spotyka się z filmem Urszula (Ula) Chowaniec, prof. KA AFM u. chowaniec@gmail. com 1

ma na celu zbadanie relacji między literaturą a filmem od początku istnienia tego nowego medium. KURS: Ważna w naszych dyskusjach będzie: • • Konstrukcja narracyjna Tłumaczenia intersemiotyczne Teorie adaptacji Wybrane teksty literackie i ich adaptacje Historia literatury poprzez „arcydzieła” Historia adaptacji i jej techniki Interpretacja tekstów literackich / filmowych i wyrażanie opinii 2

Strona internetowa: https: //filmadaptationtalks. weebly. com/adaptacje -filmowe. html Wprowadzenie: Książka: • Literacka historia poprzez adaptacje • Analizy • Zadania domowe (przez eplatformę) 3

Edukacja / Emma Bovary jako bohaterka tragiczna czy śmieszna? Film: Madame Bovary, reż. Claude Chabrol (1991) Book. Gustave Flaubert, Pani Bovary, 1856 Kwestia kobiet / Rosja: Historia Anny Kareniny: Cudzołóstwo, macierzyństwo i prawdziwa miłość. Film: Anna Karenina, reż. Joe Wright (2012). Książka: Lew Tołstoj, Anna Karenina, 1878 Wojna / Niemcy: Katastrofa I wojny światowej. Film: Na Zachodzie bez zmian Delbert Mann (1979) Książka: Im Westen nichts Neues Ericha Marii Remarque (1929) Język / Dorastanie a dorastanie / Gombrowicz Niewyobrażalne / Włochy: Walka o ludzkość: prywatna historia Holokaustu. Film: La vitta e bella (Życie jest piękne), reż. Roberto Begnini (1997). Książka: The End, How I Beat Hitler Rubina Romeo Salmonì (1920 -2011) Taboo / Love / Hungary: Another Story of Communism. Film: Another Way (Egymásra nézve, 1982, reż. Karoly Makk). Książka: pół-autobiograficzna powieść „Inna miłość” (Törvényen belül) Erzsebet Galgoczi (1930– 1989). Morderstwo / Stany Zjednoczone: Morderstwo: Reprezentacja kinowa. . Youth culture/ Dorota Masłowska versus Xavery Żuławski 4

Na zaliczenie oraz egzamin: Warunki zaliczenia Pracę po zajęciach przez e-platfomę Obecność Spotkanie egzaminacyjne 5

The best overview…. book-to-film 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. adaptations, Great Expectations (Charles Dickens) Film: 1946 Director: David Lean The Age Of Innocence (Edith Wharton) Film: 1993 Director: Martin Scorsese To Kill A Mockingbird (Harper Lee) Film: 1962 Director: Robert Mulligan Doctor Zhivago (Boris Pasternak) Film: 1965 Director: David Lean The Godfather (Mario Puzo) Film: 1972 Director: Francis Ford Coppola American Psycho (Bret Easton Ellis) Film: 2000 Director: Mary Harron The Silence Of The Lambs (Thomas Harris) Film: 1991 Director: Jonathan Demme Trainspotting (Irvine Welsh) Film: 1996. Director: Danny Boyle https: //www. shortlist. com/entertainment/films/40 -best-film-adaptations/84766 6

• • Najlepsza polska adaptacja: Ziemia obiecana (1974, reż. Andrzej Wajda) Podobno, do czasu tego filmu Andrzej Wajda nie nakręcił sceny w której któryś z bohaterów by za coś płacił. Zbyszek Cybulski w „Popiele i diamencie” po prostu wypijał wódkę i odchodził. A w „Ziemi obiecanej” świat kręci się wokół zbijania majątku, kasa determinuje życie bohaterów, zaślepia ich, poszeptuje kolejne decyzje. Chęć pomnożenia dóbr jest ich jedynym drogowskazem. W 1974 roku ten film był jak zła przepowiednia. W Polsce nie narodził się jeszcze kapitalizm, a Wajda już wyczuł jego przyszłą rytmikę. Zastępy pracowników – mrówek co ranek ruszających do fabryk i możnych dorobkiewiczów o bezwzględnych duszach. W momencie powstania „Ziemi obiecanej” ten właśnie klasowy wątek wysuwał się na pierwszy plan. Ale gdy w 2000 roku film ponownie wprowadzono na ekrany kin oczywistym stało się, że realia przebudowały hierarchię wartości przy jego odbiorze. Oczywiście, „Ziemię obiecaną” lekko przyprószył kurz ogólności, kino w końcu zmierza w kierunku szczegółu i zniuansowania. Blisko cztery dekady nie odebrały jednak filmowi Wajdy emocjonalnej mocy i uchwycenia stanu umysłu człowieka w pogoni za bogactwem. Pierwszorzędne aktorstwo Wojciecha Pszoniaka, Daniela Olbrzychskiego i Andrzeja Seweryna i oprawa artystyczna filmu – od wystawnych scenografii, cudowną muzykę po mistrzowskie zdjęcia – sprawia, że obcujemy z dziełem totalnym. Rozmach „Ziemi obiecanej” bowiem pod wpływem nie utracił swojego kunsztu i spektakularności. Albo ten film świadczy o wielkości Wajdy albo o słabości polskiego kina. Albo o jednym i drugim. • Urszula Lipińska • https: //esensja. pl/film/publicystyka/tekst. html? id=12163&strona=5#strony https: //www. youtub e. com/watch? v=e 0 n 4 Rpao. Lx. U 7

The difference, inter-semiotic translation? Folwark zwierzęcy (1943/1945) Polskie wydanie 1947 Pan Jones, włas ciciel Folwarku Dworskiego, zamkna ł na noc drzwi kurniko w, wypił jednak zbyt wiele i dlatego zapomniał o deskach tarasuja cych szczeliny pod progiem. Trzymaja c niepewnie latarnie , kto rej s wiatło zataczało chybotliwe kre gi, przeszedł chwiejnym krokiem przez podwo rze, dotarł do tylnego wejs cia, strza sna ł buty, z beczułki w spiz ami utoczył sobie ostatnia szklanke piwa i poczłapał do ło z ka, ska d dochodziło chrapanie pani Jones. Gdy tylko w sypialni zgasło s wiatło, w budynkach folwarku oz ywiło sie , zewsza d słychac było szmery i trzepotanie skrzydeł. Tego dnia rozeszła sie wies c , z e stary Major, medalowy knur rasy angielska s rednia biała, miał poprzedniej nocy dziwny sen, kto ry pragnie wszystkim opowiedziec. Uradzono, z e skoro tylko pan Jones skon czy obrza dek i nie be dzie wie cej przeszkadzac , zwierze ta zejda sie w wielkiej stodole. Stary Major (tak go zwano, choc w wystawach brał udział jako "Pie knos c z Willingdon") cieszył sie tak ogromnym powaz aniem, z e kaz de zwierze che tnie było gotowe pos wie cic godzine snu, by usłyszec to, co miał do powiedzenia. W kon cu stodoły Major spoczywał na czyms w rodzaju podwyz szenia wygodnie wymoszczonego słoma ; os wietlała go latarnia wisza ca na go rnej belce. Miał dwanas cie lat i choc ostatnio sie roztył, wcia z wygla dał dostojnie, a jego ryj miał ma dry i dobrotliwy wyraz, mimo iz nigdy nie wycie to mu kło w. Wkro tce zacze ły przybywac inne zwierze ta, sadowia c sie jak najwygodniej. Najpierw weszły trzy psy, Bluebell, Jessie i Pincher, a za nimi s winie, kto re połoz yły sie na słomie naprzeciw Majora. Kurcze ta usiadły na parapetach, gołe bie podfrune ły ku krokwiom, owce i krowy zaje ły miejsce za s winiami i natychmiast pocze ły cos przez uwac. Dwa konie pocia gowe, Boxer i Clover, przyszły razem, sta paja c bardzo powoli i stawiaja c ostroz nie wielkie, włochate kopyta, z eby przypadkiem nie nadepna c na jakies małe zwierza tko ukryte w słomie. http: //magdalipiec. pl/wp-content/uploads/2013/09/Orwell-George-Folwark. Zwierzęcy. pdf George Orwell's Animal Farm ~ 1954 Animation https: //www. youtube. com/wat ch? v=2 b-CMt. Kh. Tl 0 (accessed 31. 02. 2020) 8

Ostatnia adaptacja filmowa, którą widziałeś? Nasze intuicje o adaptacjach? Czy ma dla Ciebie znaczenie to, że film jest adaptacją powieści, czy nie? Twoje największe rozczarowanie w relacji książka-film? 9

Adaptacje : • Dosłowna • Wierna • Luźna Definicja robocza: Przeniesienie pisemnej formy na film fabularny, część tekstów lub całą pracę. Teksty obejmują: powieści, sztuki teatralne, scenariusze, dialogi, wspomnienia, bajki, opowiadania i komiksy 1 0

Adaptacje filmowe…. „Adaptacja to powtarzanie, ale powtarzanie bez replikacji” (Linda Hutcheon 2013, 7) Adaptacja znaczy: dostosuj, zmień, dopasuj. Adaptacja wymaga odpowiedzi na pytanie o (poszukiwanie) wierność(i) Trzy ważne kwestie w analizie adaptacji: • Formalny byt lub produkt - transpozycja • Proces tworzenia: reinterpretacja i rekonstrukcja • Proces odbioru (forma intertekstualności: adaptację doświadczamy jako palimpsest poprzez naszą pamięć innych tekstów) 11

1). Uznane przeniesienie rozpoznawalnej innej pracy lub prac Linda Hutcheon mówi: 2). Akt tworzenia i interpretacji lub zawłaszczenia / czasami ratowania 3). Rozszerzone intertekstowe zaangażowanie w pracę adaptowania (Linda Hutcheon 2013, 8) 12

Pierwsze adaptacje? • Trilby and Little Bilee (1896) • Sherlock Holmes Baffled (1900) • Snow White (1902) • Alice in Wonderland (1903) https: //www. youtube. com/watch? v=Kmff. Crlg. Y-c 13

Sherlock Holmes? Znaczy, co zawsze się sprawdza? • Sherlock Holmes na podstawie serii Sir Arthura Conana Doyle'a na rok 2017 istniało około 25000 adaptacji kulturowych związanych z Holmesem (filmy, musicale, piosenki, sztuki itp. ) https: //www. youtube. com/watch? v=m. Sd. Tl 4 f. Yy. Lk 14

Popularność (Steven King, JK Rowling) Co i jak jest adaptowane? Dobra fabuła (powieści Agatha Christies) Unikalna historia (zwykle powszechnie rozpoznawane prace) Petycja od czytelników 15

Najlepsze adaptacje: Jasno zdefiniowana koncepcja; Szacunek dla materiału źródłowego; Umiejętność wyboru tego, co należy pominąć; Dokładne przedstawienie (zgodne z koncepcją) Równowaga w formie Możliwość odwołania się do odbiorców, którzy nie czytali książki (przykład negatywny: Anna Karenina, reż. Joe Wright 2012) 16

Czasami trzeba pozmieniać? Na przykład dwa zakończenia (europejskie oraz amerykańskie Dumy i uprzedzenia) American… European…. https: //www. youtube. com/watch? v=Zk. QP 19 Ebzhw https: //www. youtube. com/watch? v=5 Wrg. MUXlg. Mw 17

Zadanie 1: Olga Tokarczuk • Opowiadanie: Ariadne na Naksos Olgi Tokarczuk kim jest główna bohaterka? Jak jest zbudowana? Co o niej wiemy: cechy zewnętrzne I wewnętrzne? • Twoja ulubiona scena? (najbardziej filmowa) • (50 min) • Zobacz: Aria Diva Agnieszki Smoczyńskiej https: //ninateka. pl/film/aria-diva 30 -minut-studio-munka? fbclid=Iw. AR 3 a. Rl. GVw. ZZt 0 v_-Dv. LCXu 7 hy. CXg 2 S 4 m. ZW 2 Jm 5 x 7 w. SYq. Vue. RSzi-qq 87 a. Q • (50 min) 18

Zadanie 2: przeczytaj fragment Pani Bovary (rozdział 9, cz. 2) oraz zobacz jedną z adaptacji • Na przykład: • Madame Bovary Sophie Barthes • Z: Mia Wasikowska, Henry Lloyd. Hughes, Paul Giamatti, Ezra Miller. 19