Abbasilerde Divanlar Divnlar Abbsler Emevlerden daha ayrntl bir

Abbasilerde Divanlar

�Divânlar: Abbâsîler, Emevîlerden daha ayrıntılı bir idarî sistem oluşturmuşlardı. Emevîler döneminde merkezde yer alan Divânü’l-çeyş, Divânü’l-harâc, Divânü’rresâil, Divânü’l-hâtem, Divânü’l-berîd’in aynı şekilde Abbâsîler döneminde de varlığını devam ettirdiği ancak, bu dairelere ilave olarak, Divânü’l-ezimme, Divânü’l-mezâlim, Divânü’n-nafakât, Divânü’-diyâ, Divânü’t-tevki’yi kurmuşlardı.

�Divânü’l-ceyş, devletin askeri işlerine bakan daire idi. Bu divân, orduların idarî, malî ve diğer işlerinin yönetimi ile ilgilenirdi. En üst derece sorumlusu, “sâhibu divâni’l-ceyş” unvanı verilen kişiydi. Bu kişi vezire karşı sorumluydu. Teşkilâtın genel politikası bu ikili tarafından yürütülmekteydi. Sâhibu divâni’l-ceyş yürüttüğü görev nedeniyle büyük bir itibara sahipti. Bazı savaşlarda komutanlık görevi ona verilirdi

�Divânü’l-harâc, beytülmâlin ana kaynağı kabul edilen harâcın toplanması ve giderlerin kaydı ile ilgilenen bir daireydi. Divânü’r-resâil, devletin iç ve dış yazışmalarını yerine getirmek, devletin dış ilişkilerini düzenlemek, yurtdışına gidecek elçi seçimini yapmak, gelen elçileri ağırlamak ve onlara eşlik edecek, bilgilendirecek kişileri tespit etmekle ilgili daireydi.

�Divânü’l-hâtem, halifenin mektuplarının mühürlendiği bir kopyasının alıkonulduğu divândı. Divânü’l-berîd’in görevi ise resmi haberleşmeyi sağlamak, postacılıkla ilgili görevleri yerine getirmek, istihbarat ve gizli haber edinmekti. Sâhibu’l-berîd, berîd teşkilâtının en üst yetkilisidir. Halifenin yahut vezirin emirlerini taşradaki idarecilere, oradaki haberleri de merkeze ulaştırmakla görevlidir.

�Divânü’l-ezimme, devletin gelir ve giderlerinin kontrolü ve muhasebe işleri ile ilgili dairesiydi. Divânü’l-mezâlim, yüksek devlet görevlilerinin, etkili kişilerin ve harâc memurlarının devlet alehine veya halka karşı işledikleri suçlar ve onlarla ilgili şikayetlerle ilgilenen hukuk kurumu idi. Kadıların bakmaktan aciz kaldıkları her davaya mezâlim mahkemelerinde, bu kadılardan daha yetkili sâhibu’l-mezâlim denilen hâkimler

�Divânü’n-nafakât, saray harcamaları ile ilgili daireydi. Divânü’d-diyâ ise savâfi denilen devlet arazilerinden şahıslara ıktâ (işletilmek üzere verilen toprak parçası) edilen geçimlik olarak verilen arazilerin öşrünü toplama işlerini yürütürdü. Divânü’t-tevki, resmi yazıları çok öz ve veciz bir hale getirildiği daire idi. �