9 Ders Kullanmbilimsel lkeler ve Edinim Kullanmbilimsel lkeler

9. Ders Kullanımbilimsel İlkeler ve Edinim

Kullanımbilimsel İlkeler ve Edinim Uzlaşımsallık Çocuklar yetişkinlerin kullandığı sözcüklere odaklanır ve onları hafızalarında tutmaya başlarlar. Amaç; a) sözcük ve anlamı ilişkilendirmek, b) sadece anlamak değil aynı zamanda üretmektir. 2

Kullanımbilimsel İlkeler ve Edinim Sesletimde Uzlaşımsallık Çocukların ilk ürettikleri sözcüklere ilişkin sesletimsel farklılıklar vardır. Sesletim zamanla tekrar edilerek gelişir. 3

Kullanımbilimsel İlkeler ve Edinim ‘Fis/fish’ Olgusu Çocuklar kendi sesletimlerinin doğru olduğuna inanırlar. Üç yaşındaki bir çocuğa kendi sözcükleri dinletildiğinde ancak yüz sözcükten yarısını tanıyabilmiştir. 4

Kullanımbilimsel İlkeler ve Edinim Çocuklar öncelikle kendi üretimlerini düzeltirler. Öncelikle sesbilimsel ve biçimbilimsel yapılara hakimiyet söz dizimsel düzenlemeleri çocuğun zamanla doğal olarak yapması sağlar. 5

Kullanımbilimsel İlkeler ve Edinim 3 - 4 yaşlarında çocuklar özellikle kardeşlerinin hatalarını düzeltmeye başlar. Bu aşamada çocuklardaki dayanak noktası yetişkinlerin dili kullanış biçimidir. 6

Kullanımbilimsel İlkeler ve Edinim Doğru sözcüğü seçmek - Çocuk bir durumda duyduğu sözcüğün anlamını tahmin etmeye çalışır. - Tekrarlanan benzer durumlarda sözcüğün tutarlılığını değerlendirir (uzlaşımsallık ve karşıtlık). - Sözcüğü kullanım aşamasına geçer. 7

Kullanımbilimsel İlkeler ve Edinim 2 - 3. 5 yaş aralığındaki çocukların yaptıkları düzeltmelerin %40’ı doğru sözcüğün seçimine yöneliktir. 8

Kullanımbilimsel İlkeler ve Edinim Karşıtlık Çocuklar uzlaşımsallıkta olduğu gibi karşıtlıkta da yetişkinlerin kullandığı dilden hareket ederler. Örnek: 9 - 10 aylık çocukların X sözcüğü yerine yetişkinlerin Y sözcüğünü seçmesindeki amacın farkına varması (Yetişkin eylemlerinde amacın gözlenmesi) 9

Kullanımbilimsel İlkeler ve Edinim Karşıtlık Anlamda Karşıtlık Yerleşik Sözcüklerin Önceliği Bilinmeyen Sözcüklerin Sözcüksel Araları Doldurması Yeni Sözcüklerin Sözcüksel Araları Doldurması 10

Kullanımbilimsel İlkeler ve Edinim Anlamda Karşıtlık Çocuklar sözcüksel edinim sürecinde sözcüğü kavramla eşleştirirken anlamsal farklılıkları göz önüne alırlar (ayırıcı özellikler). Örnek: Köpek = köpek+kedi+koyun Köpek = köpek + kedi Koyun= koyun Köpek = Köpek Koyun = koyun Kedi = kedi 11

Kullanımbilimsel İlkeler ve Edinim Yerleşik Sözcüğün Önceliği Çocuklar uzlaşımsallık ilkesi uyarınca yetişkinlerin kullandığı sözcüğü doğru anlamı ile kavradığında ilgili sözcük yerine aynı anlamı işaret eden kendilerinin UYDURDUKLARI sözcükleri kullanmayı bırakırlar. 12

Kullanımbilimsel İlkeler ve Edinim 4 - 5 yaşlarına gelinceye kadar çocuk bu uzlaşımsallığa duyarlılık kazanmış olur. Bu aşamada temel unsur çocuğun kendi uydurduğu sözcük ile yetişkinlerin kullandığı sözcüğün aynı anlamı işaret ettiğinin farkına varmasıdır. 13

Kullanımbilimsel İlkeler ve Edinim Bilinmeyen Sözcüklerin Sözcüksel Araları Doldurması Çocuklar bir nesneye ilişkin bilmedikleri sözcükleri bildikleri sözcüklere ilişkin oluşturdukları sınıflandırmanın içine almazlar (bilinmeyen nesne ile bilinmeyen sözcüğün eşleştirilmesi). Örnek: 2 yaşındaki çocuktan nesneleri vermesi istenir. Kedi + Köpek + Koyun + Fil (nesneler) Kedi / Köpek / Koyun / Ta. Ta (Sözcük) 14

Kullanımbilimsel İlkeler ve Edinim Yeni Sözcüklerin Sözcüksel Araları Doldurması Çocuklar ihtiyaç duydukları anlamı karşılamak adına ilgili sözcüğü bilmedikleri durumda kendileri sözcük uydurarak sözcüksel boşluğu doldururlar. 15

Kullanımbilimsel İlkeler ve Edinim Biçimbirim ve Biçimbirimsel Değişke a) Çocuk sadece kök birimi kullanır ( go). b) Çoçuk kök birimi doğru çekimini kullanmaya başlar (went). c) Çocuk biçimbirimsel kuralı uygulamaya başlar (goed). d) Bir süre sonra çocuk hatalı kullanımı bırakarak doğru biçime döner (went). 16

Kullanımbilimsel İlkeler ve Edinim Olası iki neden; 1) Çocuk düzensiz fiilleri tek öğrenmesi gerektiğinden doğru biçimbirimi uygulayamıyor ve genel kurala dönüyor. 2) Çocuk ikinci aşamada (b) geçmiş zamanı işaret ederek sözcüğü kullanmıyor ancak üçüncü aşamada (c) geçmiş zamanı işaret etmek istiyor. 17

Kullanımbilimsel İlkeler ve Edinim Çoğul biçimbirim ‘-s’ kullanımını /z/ veya /s/ sesletiminde çocuk; a) iki sesletimi de aynı olarak aynı anlamı işaret eden iki yapı olarak kabul ediyor, b) iki sesletimin iki farklı biçimbirime ait olduğunu kabul ediyor. 18