9 Bolalarni rasmga qarab hikoya tuzishga orgatish 1

9 -§. Bolalarni rasmga qarab hikoya tuzishga o‘rgatish 1. Reja: 1. 2. Turli yosh guruhlarda rasmga qarab hikoya tuzishga o‘rgatishning vazifalari va uslubiyoti. 2. Qayta hikoya qilishga o‘rgatish metodikasi. Ма`ruzachi: p. f. n. , dotsent D. R. Babayeva

1. REJA: 2. 1. Turli yosh guruhlarda rasmga qarab hikoya tuzishga o‘rgatishning vazifalari va uslubiyoti. 1. 2. Qayta hikoya qilishga o‘rgatish metodikasi.

Tayanch tushunchalar: Metodika - methods Мuammo - problem Хikoya- story Suxbat – talk Uslub - style Sog‘lom - sound Shаkllаntirish - shaping Mаktаbgаchа - preschool Аxloq - morality

Adabiyotkar: 1. Q. Shodiyeva O`rta guruh bolalari nutqini o`stirish T. : O`qituvchi 1993 yil. 2. M. Asqarova va boshqalar Kichik yoshdagi bolalar nutqini o`stirish T. : 2001 yil.

“ 1. Turli yosh guruxlarda rasmga qarab hikoya tuzishga o'rgatishning vazifalari va uslubiyoti. 2. Maktabgacha ta'lim muassasalarining katta guruxlarida bolalarning nutqi qay darajada shakllanganligi aniqlanib, maxsus topshiriqlar ro'yxatini ishlab chiqiladi, har bir bola bilan yakka tartibda mashg’ulot olib boriladi. I-topshiriq bolaga tavsiya etilgan ertak yoki hikoyani qayta hikoya qilib bera olishini aniqlash. "Zumrad va Qimmat", "Bo'g'irsoq", "Ikki echki", "Ur, to'qmoq", "Echki bolalari", "Toshbaqa bilan chayon" kabi ertak va hikoyalardan uchtasini taklif etiladi. Bola ertakni eslay olmasa, unga shu ertaklarga ishlangan rasmlar havola qilinadi. Bolalar hikoyasi quyidagi ko'rsatkichlar asosida tahlil qilinadi: - hikoyani mustaqil bayon qilish (kattalarning yordamisiz). - matn mazmunining to'liqligi; - matnni bayon qilishda izchillik; - ifoda vositalaridan foydalanish ko'nikmasi; - nutqning ravonligi.

Tevarak-atrofdagi narsa-predmetlarga oid matnni qayta hikoya qilib berishda bolalar nutqida quyidagi kamchiliklar uchrashi mumkin: - bolalar ertakni yordamchi savollar bermasdan turib mustaqil hikoya qila olmaydi; - matndagi so'zlarga taqlid qilib so'zlaydi; - ba'zi muhim voqealarni tushirib qoldiradi; - bir oz to'xtab-to'xtab hikoya qiladi, nutqda uzilish bo'ladi; - nutqda ifodalilik yetishmaydi: - bir xil tezlikda, bir xil tovushda hikoya qiladi; - o'zicha ba'zi so'zlarni qo'shib, ma'nosiz hikoya qiladi; - kattalar yordami vositasida hikoya qiladi; - hikoya qilish jarayonida matn ma'nosini o'zgartirib yuboradi; - mantiqiy izchillikka rioya qilmaydi.

Bolalarga "Mehmonda", "Uycha", "Maktabga yo'l" mavzulari va ularga ishlangan rasmlar tavsiya etiladi. Hikoya qilish jarayonida yo'l qo'ygan xatolari va yutuqlari aniqlanadi. Mazkur MTMda bolalarning nutqini kuzatganda quyidagilar asosiy mezon sifatida olinadi: - tavsiya etilgan matnni hikoya qilishda voqeani kattalarning yordamisiz, mustaqil bayon eta olishi; - matn mazmunini to'liq ifodalay olishi; - matn mazmunini bayon qilishda izchillikka rioya qilishi; - ifoda vositalaridan foydalana olishi; - nutqning ravonligi, tezligi; - jumlalarning grammatik jihatdan to'g'ri tuzilganligi; - nutq madaniyatiga rioya etishi.

So‘z va harakatni uyg’unlashtiruvchi mashqlar: «Chuchvara» Yakshanba kun ertalab, Chuchvara qilmoqchiydik. Tog’oraga un solib, Ketidan suvni quydik. Tuxum chaqib xamirga, Yaxshilab mushtlab oldik. Koptokcha qilib uni, O‘qlovda yoyib oldik. Go‘shtni qiyma qilamiz, Unga piyoz qo‘shamiz. Xamirni kesib olib, Qiyma qo‘yib tugamiz. Tuzli suvni qaynatib, Chuchvarani solamiz. Do‘stlar kelgach biz uni, Dasturxonga tortamiz. Barcha do‘stlar kelishdi, Chuchvarani yeyishdi. Bizga rahmat deyishib,

Qayta hikoya qilib bеrishni o‘rgatish vazifasi ilk yosh guruhlarida asta-sеkin qiyinlashtirilib boriladi – yaxshi tanish ertaklar, hikoyalarni aytib bеrish, yangi o‘qib chiqilgan asarlarni aytib bеrish, hikoyachi shaxsini o‘zgartirgan holda (birinchi shaxs nomidan emas, balki uchinchi shaxs nomidan va aksincha) aytib bеrish, tarbiyachi rеjasi asosida aytib bеrish, bolalar bilan birgalikda tuzilgan rеja asosida aytib bеrish, o‘xshashlik asosida (analogiya bo‘yicha) aytib bеrish (qahramonni, mavsumni o‘zgartirish va h. k. ), sahnalashtirgan holda aytib bеrish (o‘yinchoqlar siluetlar), bolalar tanlovi bo‘yicha aytib bеrish.

Nutqni rivojlantirish vositalari va usullari. SUXBAT KO`RGAZMALILIK TUSHUNTIRISH KO`RSATISH KICHIK GURUXLARDA ISHLASH(4 -5 BOLA BILAN ISHLASH) SAVOL-JAVOB RAG`BATLANTIRISH АMALIY ISHLAR BILIMLARNI MUSTAXKAMLASH UCHUN O`YIN