3 1 3 Umetnost srednjeg veka Romanika umetnost

3 -1 -3 Umetnost srednjeg veka: Romanička umetnost Romanika, Romanička umetnost Romanička arhitektura: osnova, portal, unutrašnjost romaničke katedrale Problem i pokušaji rešenja Terminologija

Romanika, Romanička umetnost • U prvom razredu ste se upoznali sa umetnošću antičkog Rima. • Romanikom nazivamo stil u umetnosti XII veka, koja ima neke veze sa antičkom rimskom umetnošću, najčešće preko karolinške umetnosti. • Tako srednjevekovna pre-gotička arhitektura koristi polukružni luk i poluobličasti svod, te građevine zaista liče na antičke rimske, otuda naziv romanička arhitektura (romanicus=rimski).

Srednjevekovna pre-gotička arhitektura koristi polukružni luk i poluobličasti svod, te građevine zaista liče na antičke rimske, otuda naziv romanička arhitektura (romanicus=rimski). Rimska umetnost: Koloseum, Rim, oko 80. Romanička umetnost: Crkva Sveta Madlena u Vezleu, Francuska, posle 1120

Istorijske prilike u vreme romanike (XI i XII vek) • Hrišćanstvo trijumfuje u Evropi, većina « varvarskih » naroda je prihvatila hrišćanstvo. Feudalno društvo u zapadnoj Evropi je podeljeno (mali lokalni vlastelini) i jedino ga ujedinjuje hrišćanska vera. Crkva širi svoj uticaj nad društvom: grade se brojne crkve: « kao da se ceo svet. . . zaodenuo u beli plašt crkvi » , brojni su hodočasnici koji obilaze relikvije, a kulminacija su krstaški ratovi. • Razvijaju se trgovina i zanatstvo, i pojavljuje srednja građanska klasa: romaničke crkve nisu samo manastirske već i gradske, pravo srce gradova.

Romaničke crkve (XI i XII vek): karakteristike • Romanička umetnost se istovremeno pojavljuje širom Zapadne Evrope. Iako je raznovrsnost regionalnih stilova velika, postoje značajne zajedničke osobine. • Romaničke crkve su veće nego crkve građene u prethodnom periodu, pogotovo u velikim gradovima ili duž hodočasničkih puteva. • Danas ćemo videti koje su to zajedničke karakteristike ovog stila, šta je problem sa kojim se graditelji suočavaju i kako pokušavaju da ga reše. Uvešćemo i neke nove termine. . . Rečnik: transept, latinski krst, brod, bočni brodovi, apsida, kapele, deambulatorijum (ophodni brod), hor, hodočasnički hor. Portal. Svod, poluobličasti svod, krstasti, krstasto-rebrasti, prelomljeni svod.

Osnova romaničke crkve Osnova crkve se ustaljuje u ovom periodu: transept preseca glavni brod na istoku, i sa njim formira oblik latinskog krsta. Ulaz je na zapadu, apsida na istoku. Église romane: Saint Sernin de Toulouse, 1080 -1120, plan Transept (ukrsnica), deambulatorijum, hodočasnički hor

Da bi se olakšao nesmetani prolazak vernika i hodočasnika u pokloničkom obilasku ralikvija, bočni brodovi se nastavljaju duž kraka transepta i u apsidi: to je deambulatorijum, ophodni brod. Apsidijalne ili zrakaste kapele se zrakasto šire oko apside i istočne strane transepta, one sa deambulatorijumom čine hodočasnički hor. Église romane: Saint Sernin de Toulouse, 1080 -1120, plan Transept (ukrsnica), deambulatorijum, hodočasnički hor

Monumentalna zapadna fasada, portal sa dve kule, je ukrašena reljefima, statuama, stubićima… Notre-Dame-la-Grande, 1150, Poitiers

Pogotovo se ukrašava portal crkve, zbog njegove simbolike: to je mesto prelaza između ovozemaljskog sveta greha i onostranog raja koji crkva najavljuje. « Ja sam vrata. Ko kroz mene uđe, biće spašen. » (Jevanđelje po Svetom Jovanu) Skulptura romaničkog portala ima edukativnu i vaspitnu ulogu: teme su uvek u vezi Spasenja (Strašni sud, Hrist na prestolu itd. . . )

Skulptura romaničkog portala : teme su uvek u vezi spasenja (Strašni sud, Crkva Svetog Petra, Moasak, Francuska, XII)

Skulptura romaničkog portala : teme su uvek u vezi spasenja Strašni sud, Crkva Svete Madlene, Vezle, Francuska, XII

Trostruki portal monumentalne zapadne fasade preuzima formu rimske trijumfalne kapije: to je triumf Hrista i hrišćanske crkve. Bogorodičina crkva, Poatje, Francuska, XII

Unutrašnjost romaničke katedrale • Crkve ovog perioda se razlikuju od ranijih i svojom zasvođenom kamenom tavanicom umesto drvenog plafona. • Ti kameni svodovi su veoma teški, a poluobličasti svod pogotovo vrši jak bočni pritisak na zidove, koji moraju da budu debeli da bi izdržali. Poluobličasti kameni svod romaničkih crkvi Drveni plafon otonskih crkvi

Plafon (ravan)/ svod (poluobličasti) Otonska crkva: drveni plafon Romanička crkva: poluobličasti svod

Ali kameni svodovi su veoma teški, i prete da se uruše, pogotovu poluobličasti svodovi koji prave jak bočni pritisak na zidove. Zbog toga zidovi romaničkih crkava moraju biti masivni, i teško je u njima praviti otvore za prozore: romaničke crkve su tamne. Iz istog razloga je i visina gradnje ograničena.

To je osnovni izazov ovog perioda, kako graditi veće crkve, sa više prozora, a da se svod ne uruši i njegova težina ne sruši zidove. Graditelji isprobavaju različita rešenja, i otuda velika raznolikost romaničkih crkava. Romanički period je period arhitektonskog eksperimentisanja. . .

Graditelji isprobavaju različita rešenja: ovde je poluobličasti svod ojačan lukovima, koji prenose težinu na kolosalne stubove, to rešenje zovemo rebrasti svod. Sveta Madlena, Vezle, Francuska

U crkvi Svetog Ambrođa, u Italiji upotrebljena je kombinacija krstastog i rebrastog svoda: krstasto-rebrasti svod. krstasti svod: dva poluobličasta svoda koja se seku pod pravim uglom praveći krst

U ovoj crkvi kolosalni stubovi nose težinu teškog kamenog svoda, dok su bočni brodovi skoro iste visine kao i glavni brod (to zovemo “dvoranska crkva”), te tako i oni podupiru težak poluobličasti kameni svod.

Da bi napokon stigli do otkrića prelomljenog luka, koji se prvi put koristi u svodu i arkadama glavnog broda Katedrale u Otenu, u Francuskoj. Međutim, na prozorima i dalje vidimo polukružni luk. Upotreba prelomljenog luka će se generalizovati u Gotici, ali to je već tema našeg sledećeg predavanja. . . Kathedrala u Otenu, Francuska (1120 -1132)

Romanička umetnost: izdvojite najbitnije • Romanikom nazivamo stil u umetnosti XII veka, koja ima neke veze sa antičkom rimskom umetnošću, najčešće preko karolinške umetnosti. Pošto srednjevekovna pre-gotička arhitektura koristi polukružni luk i poluobličasti svod, te građevine zaista liče na antičke rimske, otuda naziv romanička arhitektura. • Tokom ovog perioda osnova crkve se ustaljuje, transept na istoku sa glavnim brodom čini oblik latinskog krsta. Ulaz je na zapadu, a zapadna fasada monumentalno građena i ukrašena statuama, reljefima, stubićima. Skulptura portala je tematikom vezana na pitanja spasenja, a forma ulaza (tri portala) podseća na trijumfalnu kapiju. • Teški kameni svodovi zamenjuju drveni plafon, pa zidovi moraju biti masivni, teško je graditi veće crkve i otvarati prozore u zidovima. Romanika je period eksperimentisanja, isprobavaju se raznolika rešenja da bi se na kraju došlo do otkrića prelomljenog luka. Tako stižemo do gotike. . .

Romanikom nazivamo stil u umetnosti XII veka, koja ima neke veze sa antičkom rimskom umetnošću. Pošto srednjevekovna pregotička arhitektura koristi polukružni luk i poluobličasti svod, građevine zaista liče na antičke rimske, otuda naziv romanička arhitektura (romanicus=rimski).

Romanička umetnost- najbitnije • Tokom ovog perioda osnova crkve se ustaljuje, transept na istoku sa glavnim brodom čini oblik latinskog krsta. Jedna apsida na istoku, a ulaz na zapadu. Forma ulaza (tri portala) podseća na trijumfalnu kapiju, uokvirenu dvema kulama. Cela zapadna fasada je monumentalno građena i ukrašena statuama, reljefima, stubićima (skulptura portala je temom vezana na pitanja spasenja) • Teški kameni poluobličasti svodovi zamenjuju drveni plafon, pa zidovi moraju biti masivni, teško je graditi veće crkve i otvarati prozore u zidovima. Romanika je period eksperimentisanja, isprobavaju se razna rešenja (rebrasti svod, krstasto-rebrasti svod)

Usvojite novu terminologiju: • Bazilika, bazilikalna osnova, brod, bočni brodovi, transept, latinski krst. • Apsida, apsidijalne (zrakaste) kapele, deambulatorijum (ophodni brod), hodočasnički hor. • Portal. • Polukružni luk, svod, poluobličasti svod, krstasti svod, rebrasti svod, krstasto-rebrasti svod, prelomljeni luk.

Mini test • Opišite jednu romaničku crkvu (po osnovi, načinu gradnje, unutrašnjosti (svod, zidovi), ulazu, ukrasnoj skulpturi ulaza)