27 11 2020 ETM PSKOLOJS 1 Do Dr

27. 11. 2020 EĞİTİM PSİKOLOJİSİ 1 Doç. Dr. Figen Akça Eğitim Fakültesi Psikolog

1. ÜNİTE GELIŞIM KONULARıNA GENEL BAKıŞ 27. 11. 2020 Eğitim Psikolojisi eğitim ortamlarında -öğrenme süreçlerini -öğrenmeyi etkileyen faktörleri -öğrencilerin gelişimsel özelliklerini -güdülenmeyi inceler 2

GELIŞIM PSIKOLOJISI VE ÖĞRENME 27. 11. 2020 Öğrencilerin farklı yaş dönemlerinde çeşitli gelişim alanlarında nasıl değişim gösterdiklerini öğrenmek için Gelişim Psikolojisi bilgileri gereklidir. -Gelişim Psikolojisi öğrencinin Ne zaman Neyi Nasıl öğrendiğine bakar. 3

Bir gün bizi anlayacak bir öğretmen girecek bu kapıdan içeri İşte o gün. . 27. 11. 2020 Öğrencinin psikolojisine inmek ne demektir? ve neden önemlidir? Etkili öğretmen olabilmek için GP ve ÖP’nin kuramsal bilgilerini bilmek şarttır 4

GELIŞIM PSIKOLOJISI 27. 11. 2020 Bireylerin yaşam boyunca geçirdiği değişimlerin; Betimlenmesi Açıklanması (değişimlerin nedenlerini açıklar) Bireyler arasındaki � Değişim � Benzerlik � Farklılıklarla uğraşır. GP’nin aynı zamanda Tahmin ve Değiştirme işlevi de vardır. GP sadece çocukluk ve ergenlikle dönemleri ile değil yetişkinlik ve yaşlılıkla da ilgilenir. 5

GELİŞİM İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR 27. 11. 2020 Genellikle herhangi bir konu alanının (dersin) ilk dersinde o alanla ilgili temel kavramlar ve ilkeler tartışılır, öğrenilir. Bu temel kavramlar bir bakıma o konu alanının dilidir. Bu nedenle öğrencilerin gelişimle ilgili temel kavramlar ve ilkeler konusunu yani bu üniteyi iyi anlamaları gerekmektedir. 6

GELİŞİM İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR 27. 11. 2020 Değişim/değişme Gelişim/gelişme Büyüme Olgunlaşma Hazırbulunuşluk Kritik dönem 7

27. 11. 2020 DEĞIŞIM/ DEĞIŞME: Değişim kavramı farklılaşmayı ifade eder. Bir durumdan diğer duruma geçmek bir değişimdir. Örneğin Alinin bisiklete binemiyor iken şimdi binebiliyor olması bir değişimdir. Ancak değişim kavramı örnekte olduğu gibi hep olumlu olmaz. Olumsuz da olabilir. Örneğin; Zehra’nın yalan söylemiyor iken yalan söylemeye başlaması, Mualla’nın ödevlerini yapıyor iken artık yapmıyor olması değişimin olumsuz da olabileceğini örnekler. Değişme kavramı ise bir süreç olan değişimin sonunda gelinen nokta olarak tanımlanabilir. Örneğin; Ali’nin bisiklete biniyor olması, Zehra’nın yalan söylemeye başlaması, Mualla’nın ödevlerini yapmıyor olması bir süreç olan değişimin somut 8 sonuçları/ürünleridir.

GELIŞIM/GELIŞME Gelişim, döllenme ile başlayıp ölümle son bulan süreç içerisinde meydana gelen düzenli değişikliklerdir. Gelişim kavramı düzenli, sürekli ve uyum sağlayan bir ilerlemeyi ifade eder ve bedende ya da davranışta ortaya çıkan yaşa bağlı değişimleri içerir. Gelişim, değişikliklerin niceliği (boy, kilo gibi miktar bildiren değişimler) kadar niteliğini de (bilişsel ya da ahlaki değerlendirmede meydana gelen değişimler) kapsar. Nicel ya da nitel, bu değişimler genellikle artarak ilerleyen ve birikimli bir yapıya sahiptir. Gelişme ise bir süreç olan gelişimin somut sonuçları, ürünleridir. 27. 11. 2020 9

BÜYÜME 27. 11. 2020 Boy ve ağırlık gibi bedence irileşmeyi ifade eden miktar bakımından meydana gelen değişimler, yani organizmann fiziksel gelişimindeki sayısal artışlar büyüme olarak tanımlanır. Büyüme, bedenin hem iç hem de dış organlarında meydana gelir. 10

Fatma Hanım seneye okula başlayacak olan yeğeni Bertuğ’a bir hediye vermek ister. Çocuk giysileri satan bir mağazadan Bertuğ’un yaşını söyleyerek bir pantolon satın alır. Hediyesini yeğenine verdiğinde, uzun süredir görüşmemelerine karşın, satın aldığı pantolonun yeğeninin bedenine tam olduğunu görür, çok sevinir. Yukarıdaki paragrafta gelişim psikolojisine özgü kavramlardan hangisine vurgu yapılmaktadır? A) Büyüme B) Olgunlaşma C) Öğrenme D) Hazırbulunuşluk E) Kritik dönem 27. 11. 2020 11

OLGUNLAŞMA 27. 11. 2020 Olgunlaşma, bireyin genetik olarak doğuştan getirdiği ve zamanı geldiğinde kendiliğinden meydana gelen biyolojik değişikliklerdir. Kişinin kalıtsal olarak sahip olduğu gizil gücü yavaş ortaya çıkarması ve biyolojik olarak bu işi yapabilecek düzeye gelmesidir. Olgunlaşma bazı becerilerin kazanılması için gerekli biyolojik bir süreçtir. Örneğin; bir çocuğun bisiklete binmeyi öğrenebilmesi için kaslarının belirli bir düzeyde olgunlaşmış olması gerekir. Olgunlaşma tamamlandığı anda öğrenme süreci başlamış olur 12

KPSS 2005 27. 11. 2020 Çevresel koşullardan etkilenmeden türe özgü olarak organizmada gerçekleşen biyolojik gelişim süreci hangi kavramla açıklanabilir? a. Doğuştan donanım b. olgunlaşma c. Hazır bulunuşluk d. gelişme e. Gelişim 13

KPSS 2006 27. 11. 2020 Gelişimde olgunlaşma kavramı aşağıdaki süreçlerden hangisini anlatmak için kullanılmaktadır? a. Sosyal normlara uygun davranışların öğrenilmesi ve sergilenmesi b. Genetik olarak belirlenmiş bir plan çerçevesinde yaşantılardan bağımsız olarak gerçekleşen biyolojik gelişmeler c. İlk ergenlik döneminde başlayan ve yetişkinlik çağına kadar süren fiziksel ve cinsel değişmeler d. Büyüme ve gelişmeye eşlik eden öğrenilmiş davranış örüntülerinin kazanılması e. İlerleyen yaşla birlikte aşırı davranışların yerlerini yavaş ağırbaşlı davranışların alması 14

(KPSS 2003) aylıktan beri lazımlığa alıştırılmak istenen çocuk, bu alışkanlığı bir buçuk yaşında kazanmıştır. Bu davranışın bir buçuk yaşında kazanılması, hareket gelişiminde aşağıdakilerden hangisinin önemini yansıtmaktadır? a. Geribildirimin b. zekanın c. Olgunlaşmanın d. çevrenin e. Devresel tepkinin 27. 11. 2020 Dokuz 15

(KPSS 2004) 27. 11. 2020 Bir anne daha önce küçük nesneleri ağzı dar bir şişenin içine sokmakta zorlanan, 1, 5 yaşındaki oğlu Çan'ın artık bu davranışı zorlanmadan yapabildiğini söylemektedir. Çan'ın bu davranışı zaman içinde kazanması ne ile açıklanabilir? A) Geribildirim C) Olgunlaşma B) Devresel tepki D) Çevre E) Kalıtım 16

Ergenlik dönemine giren erkeklerin ve kızların üreme yeteneğini kazanması aşağıdakilerden hangisi ile açıklanır? A) Olgunlaşma C) Büyüme B) Gelişme D) Kritik dönem E) Hazır olma 27. 11. 2020 17

HAZıRBULUNUŞLUK 27. 11. 2020 Bir şeyi öğrenebilmek için gerekli olan ön koşul davranışların kazanılmış olması anlamına gelir. Hazırbulunuşluk yeni bir öğrenme durumunda bireyin sahip olduğu özelliklerin tümü olarak tanımlamak da mümkündür. Herhangi bir etkinliği yapmaya; bilişsel, duyuşsal, sosyal ve psikomotor açıdan hazır olma halidir 18

27. 11. 2020 "Bir çocuğun müzik dersinde notaları öğrenebilmesi öncelikle seslen ayırt etmesine bağlıdır. " ifadesi aşağıdakilerden hangisinin önemini işaret eder? A) Gelişim B) Kritik dönem C) Büyüme D) Hazır olma E) Olgunlaşma 19

27. 11. 2020 KRITIK DÖNEM Organizma belli türden davranışları öğrenmeye belli dönemlerde daha açık, daha yatkın ve daha fazla hazırdır. Bu dönemlere kritik dönem denir. Örneğin, okuma-yazma öğrenmek için 67 yaşlar uygun bir zamandır. Ya da ergenlik dönemi bağımsız bir yetişkin kimliği geliştirmek için kritik bir dönemdir. 20

(KPSS 2005) Aşağıdakilerden hangisi kritik dönem kavramının temel belirleyici özelliğidir? A) Çevresel uyarıcı ve olayların çocuğun gelişim ve öğrenmesi üzerinde daha kuvvetli ve kalıcı etki göstermesi B) Akran gruplarının çocuğun tutum ve davranışlarını belirlemede önemli rol oynaması C) Bir gelişim dönemine ilişkin davranış örüntülerinin daha belirgin bir biçimde görülmeye başlanması D) Ana-baba ile çocuk arasında kuşak çatışması yaşanma olaylarının görülmesi E) Çocuğun toplumsal kural ve öğretilere daha sıkı bağlanması 27. 11. 2020 21

2007 KPSS 63. Gözlerinde kataraktla doğan ve 7 yaşına kadar tedavi olamayan çocuklar, daha sonra tedavi olsalar bile görme sorunlarıyla karşıya kalabilirler. Bu durumda, yaşamın ilk 7 yılı görme duyusu açı-sından aşağıdakilerin hangisiyle nitelendirilebilir? A) Duyusal-motor dönem B) Olgunlaşma düzeyi C) Hiyerarşik düzey D) Kritik dönem E) Gelişme dönemi 27. 11. 2020 22

KPSS 2005 27. 11. 2020 “ 0 -1 yaş arası, çocuğun temel güven duygusunu kazanması gerekir. Bu dönemde temel güven duygusu kazanmadığı taktirde, daha sonra kazanılması güçtür” demektir. Bu ifade hangi gelişim ilkesini vurgulamaktadır? a. Gelişim nöbetleşedir. b. Gelişim genelden özeledir. c. Gelişimde kritik dönemler vardır. d. Gelişim baştan yağadır. e. Gelişimin belli aşamaları vardır. 23

27. 11. 2020 İlköğretim okuluna yeni başlayan Mehmet önlüğünü kendisi giyebilmekte, ancak annesi defalarca göstermesine karşın, önlüğünün yakasını bir türlü ilikleyememektedir. Mehmet’in önlük yakasını bir türlü ilikleyememesi, aşağıdaki ifadelerden hangisiyle açıklanabilir? A) Yaka kullanmaya yeni başladığı için Mehmet deneyim eksikliği yaşamaktadır. B) Annesinin aşırı koruyucu tutumu nedeniyle Mehmet iliklemeyi öğrenememiştir. C) Mehmet yakasının düğmelerini ilikleyebileceği kritik döneme henüz ulaşmamıştır. D) Mehmet’in el kasları yakasını ilikleyebilecek olgunluğa erişmemiştir. E) Mehmet’in parmakları yakasını ilikleyebilecek kadar büyümemiştir 24

a. b. c. d. e. Aşağıdakilerden hangisi kritik dönemin belirleyici özelliğidir? Çevresel uyarıcı ve olayların çocuğun gelişim ve öğrenmesi üzerine daha kuvvetli ve kalıcı etki göstermesi Çocuğun toplumsal kural ve öğretilere daha sık baş kaldırması Bir gelişim dönemine ilişkin davranış örüntülerinin daha belirgin bir biçimde görünmeye başlaması Ana-baba ile çocuk arasında kuşak çatışması yaşanma olasılığının artması Akran ve arkadaşların çocuğun tutum ve davranışlarını belirlemede daha önemli bir rol oynamaya başlaması 27. 11. 2020 25

GELİŞİM ALANLARI 27. 11. 2020 Fiziksel Zihinsel Duygusal Sosyal Kişilik Ahlak 26

GELİŞİM DÖNEMLERİ 27. 11. 2020 Gelişim, döllenme ile başlayıp ölüm ile son bulan süre içerisinde bireyde meydana gelen düzenli ve uyum sağlamaya dönük değişikliklerdir. Gelişim psikologları gelişimi kendine özgü nitelikler gösteren bazı dönemlerden geçtiğini iddia ederler. 27

DÖNEMİN TEMEL ÖZELLİKLERİ Doğum öncesi dönem (döllenmedoğum) Organlar ve vücut gelişir. Fiziksel gelişimin en hızlı olduğu dönemdir. Yeni doğan ve oyun çocukluğu dönemi (0 -3 yaş) Fiziksel büyüme gerçekleşir. İnce ve kaba motor beceriler gelişir. Sosyal roller öğrenilmeye başlar. Sembolik düşünme ve dil gelişimi başlar ve hızla gelişir. Tuvalet eğitimi alabilir. Ana-babadan bağımsızlaşma görülür. İlk (erken) çocukluk dönemi Kendi başına hareket etme ve bağımsızlaşma artar. Oyun kurup oyunlar oynamaya başlar. Yaratıcılık artar, hayaller kurmaya başlar. Benmerkezci düşünce yapısı ortaya çıkar. Bilişsel gelişim özellikleri nedeniyle, canlıyla cansızı ayırt edememe, gerçekle gerçek olmayanı karıştırma ortaya çıkar. Okula hazırlık becerileri kazanır. (3 -6 yaş) 27. 11. 2020 GELİŞİM DÖNEMİ 28

Hızlı fiziksel değişimler meydana gelir (büyüme atılımı). Soyut düşünme becerisi gelişir. Karşı cinsle ilişkiler önem kazanır. Kimlik arayışı sürecine girilir. Üreme yeteneği kazanılır. Ergen benmerkezciliği ortaya çıkar. Genç yetişkinlik dönemi (20 -39 yaş) Aileden ayrılarak bağımsızlık kazanır. Yetişkin rollerini üstlenilerek, sorumluluk sahibi birey olunur. Meslek seçilerek, meslekle ilgili eğitim alınır. Ekonomik bağımsızlık kazanılır ve üreticilik duygusu yaşanır. Karşı cinsle yakın ilişkiler kurulur ve evlenilir. Kendi cinsi ile yakın ilişkiler kurulur. Çocuk sahibi olunur. Vatandaşlık sorumlulukları üstlenilir. Orta yetişkinlik dönemi Kariyerinde en üst noktaya gelir. Onlu yaşlarda çocuk sahibi olup, onları yetiştirir. Vatandaşlık sorumluluklarını yerine getirmeye devam eder. Azalan fiziksel güce uyum sağlamaya çalışır. Yaklaşan emekliliğe kendisini hazırlar. (40 -59 yaş) 27. 11. 2020 Ergenlik (12 -20 yaş) kızlarda 11/13 yaşlarında başlar erkeklerde 13/15 yaşlarında başlar 29

GELİŞİM GÖREVLERİ (ÖDEVLERI) Doğum öncesi (prenatal) dönem (düllenmedoğum): Temel vücut yapısının gelişmesi Organların oluşması Organların işlevlerini yerine getirecek kadar gelişmesi 27. 11. 2020 30

27. 11. 2020 Bebeklik-erken çocukluk dönemi (doğum-6 yaş): Sese ve gürültüye tepki verme Gözle bir nesneyi takip etme Reflekslerin olması Başını kaldırmayı ve tutmayı öğrenme Vücudunu kaldırmayı öğrenme Kaybolan bir oyuncağı arama Katı yiyecekleri yeme Yürümeyi öğrenme Sesleri taklit etme İki ya da üç sözcük kullanma Kısa komutları anlama Dışkısını kontrol edebilme Konuşarak kendini ifade edebilme Cinsiyet farklılıklarını ayırt edebilme Kavramlar oluşturma Fazla yardım görmeden giysilerini kendisi giyebilme Üç tekerlekli bisiklete binebilme Masal dinleme, kitabın sayfalarını çevirme Okumaya hazır hale gelme Kuralları öğrenmeye başlama Doğruyu yanlışı anlayacak düzeye gelme 31

Orta çocukluk (6 -12 yaş): 27. 11. 2020 Sosyalleşme Grup oyunlarına katılma Mantıklı düşünme Kendine karşı olumlu bir tutum geliştirme Kişisel bağımsızlığını kazanma Cinsiyet rollerine uyum Toplumsal kurallara uyma Başkalarının duygularını anlama ve paylaşma Temel okuma yazma becerileri kazanma Aritmetik beceri kazanma 32

Ergenlik (12 -18 yaş): 1. 2. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 27. 11. 2020 3. Üreme olgunluğu kazanma Değişen bedeni kabul etme Kendi yaş grubundan kız ve erkeklerle olgun ilişkiler geliştirme ve onlardan etkilenme Maskulen ve feminen sosyal rolleri başarıyla yerine getirme Ailesinden ve diğer yetişkinlerden duygusal açıdan bağımsızlaşma Bir mesleğe yönelme ve meslek seçme Evlilik ve aile kurmaya hazırlanma Davranışlarına rehberlik edecek bir dizi etik sistemi ve değerleri kazanma Bir ideoloji geliştirme Sosyal sorumlulukları üstlenmeyi isteme ve üstlenme 33

27. 11. 2020 Arkadaş gruplarının birey üzerindeki etkilerinin ve baskılarının en yoğun olduğu okul dönemi aşağıdakilerden hangisidir? a. Okulöncesi b. temel eğitim c. İlköğretim d. ortaöğretim e. yükseköğretim 34

2008 KPSS hangisi doğrudur? 27. 11. 2020 64. Gelişim psikolojisine ilişkin aşağıdaki ifadelerden A) Güvenli bağlanan çocuklar, anneleriyle aralarında kurulan sevgi bağı nedeniyle anaokuluna başlarken yaşıtlarına oranla daha yoğun ayrılık kaygısı yaşarlar. B) “Kimlik arayışı” statüsünde bulunan ve anne babalarıyla aralarında sorunlar olan gençler, olumlu bir kimlik statüsüne sahiptirler. C) Dili anlamak ve konuşmak bebeklik döneminde eş zamanlı ortaya çıkar. D) İlköğretim çağında gözlenen dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunun temelinde reddedici anne baba tutumu bulunmaktadır. E) İlk çocukluk döneminde ortaya çıkan döngüsel tepkiler oyun etkinliklerinin temelini oluşturur 35

2008 KPSS hangisi doğrudur? 27. 11. 2020 65. Ergenlik dönemine ilişkin aşağıdaki ifadelerden A) Kızlarda ilk adet kanaması, erinliğe geçişin de ilk işaretidir. B) İkincil cinsiyet özelliklerinin geç ortaya çıkması, bilişsel gelişimi olumsuz yönde etkiler. C) Ergenlik döneminde kızlarda östrojen, erkeklerde testosteron hormonlarının ilk kez salgılanmaya başlamasıyla, ikincil cinsiyet özellikleri kazanılır. D) Erkek çocuklar arasında çevrelerindeki kız arkadaşlarından daha önce ergenlik dönemine girenler bulunabilir. E) Geç olgunlaşma, ergenlik döneminde erkekleri olumlu, kızları ise olumsuz etkiler ancak bu etkinin yönü zaman içinde değişebilir 36

Genç yetişkinlik (19 -29 yaş): 27. 11. 2020 Meslek sahibi olma Ekonomik bağımsızlığını kazanma Eş seçme ve evlilik sorumluluğunu üstlenme Çocuk sahibi olma ve bir çocuğu yetiştirme sorumluluğunu üstlenme Vatandaşlık sorumluluklarını üstlenme Sosyal gruplara dahil olma 37

27. 11. 2020 Yetişkinlik (30 -60 yaş): İyi bir vatandaş olma, dünya ve ülke sorunları ile ilgilenme Gelecek nesilleri yetiştirme Orta yaşta ortaya çıkan bedensel değişiklikleri kabul etme ve onlara uyma Eşle ortak etkinlikler düzenleme ve uygulama Verimli ve üretici birey olarak topluma katkıda bulunma Boş zamanlarını değerlendirecek uğraşlar geliştirme Ekonomik bir yaşam standardı kurma ve koruma 38

27. 11. 2020 Yaşlılık (60 ve üzeri yaş): Azalan sağlığı ve fiziksel gücü kabul etme ve buna uyum sağlama Ölen eşin yokluğunu kabullenme ve uyum sağlama Emekliliğe alışma Emeklilikle birlikte azalan gelire uyum sağlama ve yaşamını buna göre yeniden düzenleme Emeklilikle birlikte artan boş zamanını uygun etkinliklerle değerlendirme Gittikçe azalan sosyal çevreyi yeni insanlarla zenginleştirme Vatandaşlık sorumluluklarını üstlenmeye devam etme 39

GELIŞIMIN TEMEL İLKELERI 2. 3. 4. 5. 6. Gelişim, hem kalıtımdan hem de çevreden etkilenir. Gelişim süreklidir Gelişimin hızı her zaman aynı değildir. Gelişimde bireysel farklılıklar vardır. Gelişim tüm alanları ile bir bütündür. Gelişim bir sıra izler. 1. 2. 3. Gelişim baştan ayağa doğrudur. Gelişim içten dışa doğrudur. Gelişim genelden özele doğrudur. 27. 11. 2020 1. 40

2006 KPSS üzerindeki etkisini inceleyen araştırma sonuçlarını 27. 11. 2020 2. Aşağıdakilerden hangisi kalıtım ve çevrenin zekâ en iyi özetlemektedir? A) Zekâ, tümüyle kalıtımsal etkenler tarafından belirlenir. B) Zekâ, tümüyle çevresel etkenler tarafından belirlenir. C) Zekâ üzerinde kalıtımsal etkenlerin payı olup olmadığı henüz tam olarak belirlenememiştir. D) Zekâ üzerinde çevresel etkenlerin payı olup olmadığı henüz tam olarak belirlenememiştir. E) Zekâ, kalıtsal ve çevresel etkenlerin ortak etkileriyle belirlenmektedir. 41

organlarına göre büyük olduğunu fark eder ve kaygılanarak 27. 11. 2020 4. Yeni doğum yapan Hatice, bebeğinin başının diğer bebeğini bir doktora götürür. Doktor korkulacak bir şey olmadığını belirtir. Bebeğin başının diğer organlarına göre büyük olması aşağıdaki gelişim ilkelerinden hangisiyle ilişkilidir? A) Gelişim baştan ayağa doğru olur. B) Gelişimde bireysel ayrılıklar vardır. C) Gelişim içten dışa doğru gerçekleşir. D) Gelişimde kritik dönemler vardır. E) Gelişim genelden özele doğrudur. 42

2010 KPSS 27. 11. 2020 63. Bebeklikten itibaren ayrı büyütülmüş bir grup yetişkin ikiz üzerinde boylamsal bir araştırma yapılmıştır. Bu araştırmada ilk çocuklukta tek yumurta ikizlerinin çift yumurta ikizlerine göre daha benzer davrandıkları ancak çocuklar büyüdükçe benzerliğin azaldığı görülmüştür. Bununla birlikte, yetişkinlikte bu benzerliğin ikizlerin dinsel, siyasal görüşlerinde, ilgi alanlarında ve eş seçimlerinde daha az; sayısal ve sözel yeteneklerinde, yürüyüşlerinde, gülüşlerinde ve ses tonlarında ise daha fazla olduğu gözlenmiştir. Bu araştırmaya göre aşağıdaki sonuçlardan hangisine varılamaz? A) Bazı davranışların gelişiminde çevre, bazılarında ise kalıtım baskındır. B) Davranış gelişiminde çevrenin etkisi yaşa bağlı olarak artmaktadır. C) Kalıtım ve çevrenin etkileri bireysel farklılıklara bağlı olarak değişir. D) Tek yumurta ikizlerinde gelişimin çeşitli alanlarındaki etkileşim, çift yumurta ikizlerinden daha fazladır. E) Erim genişliği (ranj) fazla olan özelliklerde çevrenin etkisi, dar olanlara göre daha fazladır. 43

(KPSS 2009) 27. 11. 2020 Aileler üzerinde yapılan bir araştırmada, anne babasından biri ya da her ikisi ressam olan çocukların resim yeteneklerinin, ailesinde ressam olmayan çocuklardan daha yüksek olduğu saptanmıştır. Bu araştırma sonucuna göre, resim yeteneğiyle ilgili aşağıdaki etkenlerden hangisinin daha önemli olduğu söylenebilir? A) Büyüme B) Öğrenme C) Kalıtım D) Duyarlı dönem E) Hazırbulunuşluk 44

2007 KPSS 27. 11. 2020 61. Gelişimin birbirini izleyen, ayırt edilebilir devreler hâlinde gerçekleştiğini öne süren kuramcılara gö-re, içinde yaşanılan çevrenin niteliği bu devreleri nasıl etkileyebilir? A) Hem hangi yaşta ortaya çıktıklarını etkiler hem de sıralarını değiştirebilir. B) Hangi yaşta ortaya çıktıklarını etkileyebilir ama sıralarını değiştiremez. C) Hangi yaşta ortaya çıktıklarını etkilemez, sıraları-nı kısmen değiştirebilir. D) Ne hangi yaşta ortaya çıktıklarını ne de sıralarını etkiler. E) Ne hangi yaşta ortaya çıktıklarını ne de süreleri-ni değiştirebil 45

(KPSS 2004) 27. 11. 2020 Oynadığı topu önceleri elleri, kolları, göğsü yardımıyla tutabilen Ömer kasları geliştikçe yalnızca elleri ile topu tutabilmektedir. Bu durum, gelişimin hangi temel ilkesiyle açıklanır? A) Gelişimde bireysel farklar vardır. B) Gelişim bir bütündür. C) Gelişimde kritik dönemler vardır. D) Gelişim genelden özele doğrudur. E) Gelişim süreklidir. 46

KPSS 2006 27. 11. 2020 Yeni doğum yapan Hatice, bebeğinin başının diğer organlarına göre büyük olduğunu fark eder ve kaygılanarak bebeğini bir doktora götürür. Doktor korkulacak bir şey olmadığını belirtir. Bebeğin başının diğer organlarına göre büyük olması aşağıdaki gelişim ilkelerinden hangisiyle ilişkilidir? a. Gelişim baştan ayağa doğrudur. b. Gelişimde bireysel ayrılıklar vardır. c. Gelişim içten dışa doğru gerçekleşir. d. Gelişimde kritik dönemler vardır. e. Gelişim genelden özele doğrudur. 47

27. 11. 2020 1. Gitarı ilk defa 30 yaşında eline aldığını ancak çok hızlı bir şekilde öğrenerek günümüze kadar taşınan bir çok ünlü bestenin yaratıcısı olduğunu söyleyen bir gitaristin bu açıklamaları hangi bireysel farklılığa örnek oluşturabilir? a. zekab. ilgi c. cinsiyet rolü d. kontrol odağı d. yetenek 48

GELIŞIM PSIKOLOJISININ TEMEL KURAMLARı 2. 3. 4. 5. 6. 7. Olgunlaşma kuramı-Gessell Psikoanalitik kuram-Freud Sosyal öğrenme kuramı-Bandura Davranışçı kuram-Pavlov, Skinner, Watson Bilişsel gelişim kuramı-Piaget, Vygotsky İnsancıl kuramlar-Rogers, Maslow Ekolojik Sistem Kuramları – Borenfenbrenner, Bernstein, Barker 27. 11. 2020 1. 49

OLGUNLAŞMA KURAMı 1920’lerde Arnold Gesell tarafından ortaya atılmıştır. O’na göre gelişim biyolojik bir süreçtir ve olgunlaşma tarafından yönlendirilir. Çevresel faktörler önemli bir rol oynamaz. Bu kuram diğer gelişim alanlarını açıklamakta yetersiz kalmıştır. 27. 11. 2020 50

Çocuğun gelişim sürecini olgunlaşmaya dayandırarak, organizmanın davranışları yapabilecek gelişimsel düzeyine eriştikçe gelişimin sağlanabileceğini öne süren bilim adamı kimdir? A) Gessell B) Rousseu C) Locke D) Dewey E) Köhler Cevap a 27. 11. 2020 51

tasarımı" kavramının kişiliğin en temel özelliği olduğunu ileri süren yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir? (KPSS 2003) A) Akılcı-duygusal B) Sosyal-bilişsel C) Özellik-faktör D) Insancıl-varoluşçu E) Psikoanalitik Cevap d 27. 11. 2020 "Benlik 52

Cevaq a 27. 11. 2020 Bebeklerin kişilikleri doğduklarında şekillenmemiş bir kil kütlesi gibidir. Geçirdikleri yaşantılar, kişiliklerini bir heykeltıraşın kil kütlesini şekillendirmesine benzer biçimde şekillendirir. Yukarıdaki görüşü savunan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir? (KPSS 2007) A) Davranışçı C) Bilişsel B) Psikoanalitik D) Ekolojik E) Yapısalcı 53

EKOLOJIK SISTEM KURAMı sürecinde insanın ekolojik çevresinin önemini vurgular. Borenfenbrenner, ekolojik çevreyi dört alt sistem içinde ele alır ve bu sistemlerin birbirleri ile karşılıklı etkileşimleri olduğunu ifade eder. a)Mikro Sistem: ebeveynler, arkadaşlar, öğretmenler, komşular gibi. b)Mezosistem: Kişinin yaşamındaki sistemlerin kesişimidir. c)Ekzosistem: gelişimi sadece dolaylı olarak etkileyebilecek dış çevredir. Babanın çalıştığı işyeri, medya, devlet gibi. d)Makrosistem: Geniş kültürel bağlantı ifade eder. 27. 11. 2020 Gelişim 54

27. 11. 2020 Aşağıdaki birey tutum ve davranışlarından hangisinin insancıl (Hümanist) yaklaşıma göre yönlendirildiği söylenebilir? A) Çevrenin davranışlar üzerinde temel belirleyici olduğunu kabul etme B) Sahip olduğu potansiyeli geliştirmeye ve büyütmeye çalışma C) Davranışın temelini bilinçdışı düşünce ve materyale bağlı olarak açıklama D) Davranışa yön veren düşünceleri ve duyguları anlamaya çalışma E) Zihinde meydana gelen yapısal süreçleri ele alma Cevap b 55

GELIŞIM PSIKOLOJISINDE ARAŞTıRMA YÖNTEMLERI Deneysel olmayan yöntemler Gözlem Görüşme (mülakat) Vak’a incelemesi Etnografik Çalışma Anket ve Tarama Yöntemi Test Yöntemi 27. 11. 2020 1. 56

GELIŞIM PSIKOLOJISINDE ARAŞTıRMA YÖNTEMLERI a) Bağımsız Değişken: Etkisi kontrol edilmek istenen ve bu nedenle manipüle edilen değişkendir. b) Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkenin üzerinde etki yaptığı değişkendir. c)Kontrol Değişkeni: Bağımsız değişken dışında bağımlı değişken üzerinde etkisi olabilecek tüm diğer değişkenlerdir. Şiddet içeren çizgi filmler izlemek a) 27. 11. 2020 2. Deneysel Yöntemler: Çocuğun saldırgan Davranışları b) 57

GELIŞIM PSIKOLOJISINDE ARAŞTıRMA YÖNTEMLERI olmayan yöntemler arasında da sınıflanabilecek olan bu yöntem, daha iyi anlaşılması açısından bir başka başlık altında ifade edilmiştir. İstatistik sayılardan sonuç çıkarma işlemidir. İlişkisel yöntemde iki değişken arasındaki ilişki istatistiksel olarak belirlenir. Örneğin; Ders çalışmaya ayrılan zaman Ders başarısı 27. 11. 2020 3. İstatistiksel Yöntemler: Deneysel 58

ARAŞTıRMA DESENLERI Gelişim psikologlarının, kullandığı araştırma yöntemi ne olursa olsun değişik yaştaki denekleri farklı biçimlerde düzenleyerek farklı araştırma desenleri oluşturmaları gerekmektedir. Kesitsel Desen Boylamsal Desen Sırasal Desen 27. 11. 2020 59

2. ÜNITE 27. 11. 2020 Yaşamın Başlangıcı ve Doğum Öncesi Gelişim 60

27. 11. 2020 Bu bölümde döllenmeden başlayıp doğuma kadar geçen süre içinde canlının geçirdiği değişim ve gelişmeler zigot evresi: yumurtanın sperm tarafından döllenmesi sonucu oluşan hücre (0 -2 hafta) embriyo evresi: Embriyoyu oluşturan hücreler bir hücre kitlesi içinde grup oluştururlar ve embriyonun oluşumuna neden olurlar. Bu dönem asıl yapıların oluştuğu 7. haftanın sonuna dek sürer (2 -8 hafta) fetüs evresi: Sekizinci haftadan başlayıp doğuma kadar geçen sürede canlıya fetüs adı verilir (9 -38 hafta). 61

DOĞUM ÖNCESI DÖNEMDE CANLıYı ETKILEYEN FAKTÖRLER 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. Gen mutasyonları Kromozom bozuklukları Annenin geçirdiği hastalıklar Annenin kullandığı ilaçlar Gebeliği olumsuz etkileyen sosyal alışkanlıklar Beslenme alışkanlıkları Çevresel koşullar (toksik madde, radyasyon) Annenin duygu durumu 27. 11. 2020 1. 62

GELİŞİM ALANLARI 27. 11. 2020 FİZİKSEL GELİŞİM BİLİŞSEL GELİŞİM VE DİL GELİŞİMİ KİŞİLİK GELİŞİMİ AHLAK GELİŞİMİ 63

3. ÜNİTE: FİZİKSEL GELİŞİM b) Bedensel Gelişim: Bedeni oluşturan alt sistemlerin büyüme ve gelişimini ifade eder. Psiko-motor (devinsel) Gelişim: Beden ve sinir sistemi arasındaki organizasyona bağlı olarak ortaya çıkan organizmanın istemli hareketlerinin gelişimini kapsar. a) b) 27. 11. 2020 a) Kaba motor (yürüme koşma gibi büyük kas gruplarının hareketi). İnce motor (uzanma, tutma, çizme gibi küçük kas gruplarının hareketi). 64

27. 11. 2020 Büyük oranda merkezi sinir sisteminin gelişimine bağlı olarak ortaya çıkan fiziksel gelişim, bireyin davranışlarının niteliği ( örn fiziksel görünümünü beğenmeyen bir ergenin beğenilmeyeceğini düşünerek akranları ile ilişki kurmaktan kaçınması) ve niceliğini (örn 1. 5 -2 yaşındaki bir çocuk koşabilir, tekme atabilir veya 6 küpü üste koyabilir) doğrudan ya da dolaylı olarak etkilemektedir. 65

BEBEKLIK DÖNEMINDE FIZIKSEL GELIŞIM 27. 11. 2020 0 -2 yaşlar arasında fiziksel açıdan pek çok temel becerinin kazanıldığı bir dönemdir. Ortalama olarak 45 -50 cm olan boyda ilk yıl yüzde elli artış (%50) yaşanır. Ayrıca beden oranları açısından baş bölgesi, boy uzunluğunun 1/8 ‘i kadarken yeni doğan bebeklerde bu oran ¼’dür. 66

BEDENSEL GELIŞIM-BEDEN ORANı 27. 11. 2020 Doğum anında yetişkinlikteki beyin ağırlığının %25’ine sahip olarak dünyaya gelen bir bebek, 1 yaşında yetişkinlikteki beyin ağırlığının %70’ine 3 yaşına geldiğinde ise yetişkinlikteki beyin ağırlığının %90’nına sahip olur. 6 yaşına geldiğinde yetişkinlikteki oranına hemen sahip olur. 67

BEDENSEL GELIŞIM-BEDEN ORANı 27. 11. 2020 Normal doğum ağırlığı 2500 -4000 gr’dır. Bu sınırın altında doğan bebeklere prematüre (olgunlaşmamış) çocuk denir. 5 aylıkken doğum ağırlıklarının iki katına Birinci yaşında üç katına İkinci yaşında yaklaşık dört katına çıkar. 68

BEBEKLIK DÖNEMI: PSIKO-MOTOR GELIŞIM 27. 11. 2020 Nasıl Anlarız? Tepkiler Kaybolma Zamanı (Emme Refleksi) Dudaklara hafifçe vurulması Emme hareketi meydana gelir Bebekler uyanıkken, 4. aya kadar, uyurken 7. aya kadar devam eder. (Yakalama Refleksi) Avuç içine parmak ya da bir obje değdirilir Parmakları sıkıca objeyi sarar 4. Aydan itibaren kaybolur (Moro Refleksi) Yüksek bir ses ya da bebeğin aniden bırakılması Kollarını ve ayaklarını gerer, ardından bedenini sıkılaştırır ve ağlar 3 aydan itibaren azalır ve 5. aydan itibaren tamamen kaybolur (Tonik Boyun Refleksi) Bebek sırt üstü yatırılır Kafasını döndürdüğü yöndeki kolu ve bacağı gerginleşirken karşı taraftaki kol ve bacak dirsek ve dizden kıvrılır 4 -5 ay Bebek havada düzenli adımlar atar 6. Haftaya kadar devam eder. (Adım atma refleksi) Bebek dik pozisyonda iken ayak tabanına dokunulur 69

BEBEKLIK DÖNEMI: PSIKO-MOTOR GELIŞIM 27. 11. 2020 Bebeklik döneminde refleksler, koordineli motor tepkiler, amaçlı davranışlar ve kasların kontrolü ile yer değiştirmeye başlar. Bebeklerin ya da çocukların günlük aktivitelerindeki hareket modelleri 1. Kaba motor beceriler ve 2. İnce motor beceriler olmak üzere iki kategoride toplanırlar. 70

2007 KPSS 27. 11. 2020 62. Ana sınıfına devam eden Neşe’nin ilköğretim beşinci sınıfa giden ablasının kullandığı materyalle-re göre daha büyük materyallerle çalışması, aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? A) Küçük kas gelişimini tamamlamamış olması B) Sahip olduğu bilişsel şema sayısının az olması C) Nesne devamlılığı ilkesini kazanmamış olması D) Sembolik oyunlarla iç dünyasını yansıtması E) Miktar korunumunun kazanılmamış olması 71

KABA MOTOR BECERILER Ay/Yaş Kaba motor beceriler Doğum-3 ay Yüzüstü yatarken kısa süreli olarak başını kaldırır. Yüzüstü yatarken başını ve göğsünü kaldırır. 3 -6 ay Karınlarının üzerinden 90 derecelik açıyla kafalarını ve omuzlarını kaldırabilirler. Otururken kafalarını dik tutabilirler. Yatarken öne arkaya dönebilirler 6 -9 ay Elleri ve dizleri üzerinde emekler Mobilyalara tutunarak ayakta durur 9 -12 ay Yardımsız ayağa kalkar Yürümeye başlar 12 -24 ay Yürür, geri yürür, objeleri itebilir ve çekebilir Sandalyeye kendisi oturabilir, Müzikle hareket eder. 27. 11. 2020 Bir bütün olarak vücudun genel hareketlerini kapsar: yürüme, koşma, dönme, eğilme, topa vurma gibi 72

İNCE MOTOR BECERILER: EL VE AYAKLARı KULLANMA BECERILERI VE NESNE KONTROL BECERILERI ILE ELGÖZ KOORDINASYONUNU KAPSAR. İnce motor beceriler Doğum-3 ay Hareket eden bir nesneyi yavaş izler Elin yumruk yapabilir. 3 -6 ay Objeleri yakalar 6 -9 ay Objeyi bir elinden diğer eline geçirir 9 -12 ay Küçük nesneleri parmakları ile yakalayabilir Top yuvarlayabilir, objeleri elinden atar, düşürdüğü oyuncağı alabilir. 12 -24 ay Halkaları çubuğa dizebilir Kitap sayfalarını ikişer ya da üçer çevirir. 27. 11. 2020 Ay/Yaş 73

Psiko-motor beceriler çocuğun sağlıklılığının bir göstergesidir ve yaşamın ilk yılında motor koordinasyonun gelişiminde olgunlaşma oldukça önemli bir yere sahiptir. Son araştırmalar, motor becerilerin sinir sisteminin olgunlaşması ile birlikte bedenin fiziksel yapısına, hareket kabiliyetine, bebeğin motive edilmesine ve bebeğin becerilerini destekleyen diğer çevresel faktörlere bağlı olarak ortaya çıktığını kabul etmektedir. Öneri olarak, bebeklerin hareket etmesini sağlayan oyunlar aracılığı ile gövdenin öne arkaya dönmesi, baş ve boyun kontrolü, nesneleri kavrayabilmesi gibi hareket becerileri geliştirilebilir. Ancak bir bebeği hazır olmadan yani olgunlaşmasını beklemeden oturtmaya çalışmak beden duruşunda bozukluklara neden olabilir. 27. 11. 2020 74

BEBEKLIK DÖNEMINDE DUYUSAL GELIŞIM Duyusal farkındalık ve algısal ayırtedicilik bebeklik döneminde kazanılmaktadır. Bebek gün içerisinde pek çok obje, insan ve olayla karşılaşır ve her farklı duruma nasıl tepki vereceğini öğrenmek durumundadır. Uyarıcılara verdikleri tepkiler birçok faktöre bağlı olarak ortaya çıkmaktadır. Örneğin, 67 aylık bebeklere karanlık bir ortamda ulaşabilecekleri bir alan içinde ses çıkaran objeler konmuş ve bebekler bu objelere ulaşmışlardır. Ulaşamayacakları alanlardaki objelere daha az dikkat etmişlerdir. Böylelikle bebeklerin uzağı algılayabildikleri sonucuna varılmıştır. 27. 11. 2020 75

BEBEKLERDE DUYUSAL GELİŞİM DEVAM Bebekler aynı zamanda 7 -10 gün içinde taklit davranışları yapabilirler. Mesela sakın ona dilinizi çıkartmayın ya da…… Erkek çocuk: gülümseyerek daha uzun süre bakmışlar 27. 11. 2020 Cüce kadın: şaşırarak bakmışlar. Yetişkin kadın: Arasıra bakarak, gözlerini kaçırmışlar ve ağlayarak tepki vermişler Brooks ve Lewis tarafından gerçekleştirilen bir araştırmada bebeklerin dört farklı yabancıya nasıl tepki verdikleri incelenmiştir. Kız çocuk: gülümseyer ek daha uzun süre 76 bakmışlar

DUYU ORGANLARıNıN GELIŞIMI Görme: Görsel algı diğer duyu organlarına göre daha yavaş gelişmektedir. 27. 11. 2020 Bebeklerin bazı uzaklıklardaki objelere odaklanmasının 2 ay civarında gerçekleştiği Nesnelerin üç boyutlu olarak algılanmasının 4 -6 ay civarından sonra gerçekleştiği Renklerin 2 -4 aylık dönem içerisinde ayırt edilebildiği Görsel uyarıcıları derinlik ve uzaklıklarına göre ayırt edebildikleri Görsel algının gelişiminde bireysel farklılıklar olduğu gibi araştırma sonuçları vardır. 77

DUYU ORGANLARıNıN GELIŞIMI 27. 11. 2020 İşitme: Bebekler dünyaya işitme duyusuna sahip olarak gelirler. 3 günlük bebek annesinin sesini diğer seslerden ayır edebilir. Tat: Yeni doğan tatlı ve ekşiyi ayırt edebilir Koku: Yenidoğan kokulara tepki verebilir. Hatta hoşlandıkları kokulara gülümseyerek tepki verebilirler Dokunma: 5 aydan itibaren dudak ve dil bölgesindeki dokunma duyuları gelişir. 78

BEBEK GELIŞIMINI DEĞERLENDIRILMESI Değerlendirilen işlevler Uygulama Yaşı Gessell Gelişim Listesi -Motor davranışlar -Dil Gelişimi -Adaptif davranışlar -Kişilik ve sosyal gelişim 4 hafta-6 yaş Bayley Bebek Gelişim Envanteri -Motor davranışlar -Dil Gelişimi -Adaptif davranışlar -Kişilik ve sosyal gelişim 2 ay-30 ay Denver Gelişimsel Tarama Envanteri -Kişilik ve sosyal gelişim -Dil Gelişimi -İnce motor beceriler -Kaba motor beceriler 1 ay-6 yaş Ankara Gelişim Envanteri -Dil-Bilişsel Gelişim -İnce motor beceriler -Kaba motor beceriler -Sosyal Beceri-Özbakım 0 -6 yaş 27. 11. 2020 Testin adı 79

İLK ÇOCUKLUK DÖNEMINDE FIZIKSEL GELIŞIM 27. 11. 2020 2 -6 yaş Eğitimsel açıdan okul öncesi dönemdir Bebeklikten çıkar ve içinde yaşadığı dünyanın farkına varmaya başlar. 80

İLK ÇOCUKLUK DÖNEMINDE PSIKO-MOTOR GELIŞIM 27. 11. 2020 Motor becerilerin niceliğinde iki önemli faktör rol oynamaktadır. 1. Olgunlaşma 2. Deneyim Bu nedenle öğrenme fırsatlarının yaratılması ve yetişkinlerin çocukları desteklemesi oldukça önemlidir. Ayrıca bu dönemde beden eğitim gibi etkinlikler psiko-motor alandaki becerilerin gelişiminin yanı sıra duyuşsal ve bilişsel alandaki gelişimi de etkilemektedir. 81

İLK ÇOCUKLUK DÖNEMINDE SPORTIF ETKINLIKLERIN DUYUŞSAL GELIŞIM ÜZERINDEKI ETKILERI: 27. 11. 2020 Çocukların işbirliği becerilerinin gelişmesi Benlik algılarının olumlu yönde gelişmesi Çocuğun kuvvetli ve zayıf yönlerini tanımlayabilmesi Sorunlarıyla başa çıkmayı öğrenmesi 82

İLK ÇOCUKLUK DÖNEMINDE SPORTIF ETKINLIKLERIN BILIŞSEL GELIŞIM ÜZERINDEKI ETKILERI: 27. 11. 2020 Yaratıcılığın desteklenmesi Problem çözme becerilerinin artması Kavram gelişiminin desteklenmesi 83

SPORTIF ETKINLIKLERIN DUYUŞSAL VE BILIŞSEL GELIŞIM ETKILEMESININ GERÇEKLEŞEBILMESI IÇIN BEDENSEL ETKINLIKLER SıRASıNDA ŞUNLARA DIKKAT ETMEK GEREKIR: 27. 11. 2020 Yapılacak etkinlikler açık ve net olarak açıklanmalı Etkinlikler çocukların dikkat sürelerine göre planlanmalı Sözel açıklamalar ile birlikte çocuğa yapılacak davranışla ilgili model olunması Yapılacak etkinliklerde çocukların birbirleri ile kıyaslanmaması 84

EL TERCIHI 27. 11. 2020 8 yaş civarında kesinlik kazanır. Ancak 2 yaşından itibaren temelleri atılır. Sağ elin kullanım yaygınlığı öğrenmeden çok genetik yatkınlık ile ilgilidir. 85

2 -5 YAŞ ARASıNDAKI ÇOCUKLARıN İNCE VE KABA MOTOR BECERILERI İLE BEDENSEL GELIŞIMLERI Yaş Kaba motor İnce motor BEDENSEL GELİŞİM Kız Erkek 27. 11. 2020 PSİKO-MOTOR GELİŞİM Kilo (kg) Boy (kg) 2 -Belli bir ritimde yürüyebilir -Oturabilir, kalkabilir -Koşabilir -Objeleri düşürmeden yakalayabilir -Küçük bir topu 1. 5 metre uzağa atabilir. -Topu başının üzerinden ileri atabilir -Çorap ve ayakkabısını giyebilir -Kapı kolunu çevirebilir. -Şişe kapaklarını çevirerek açabilir. -Kalemle daireye benzer şekiller çizebilir -İpe 4 boncuk dizebilir. -Kitabın sayfalarını tek çevirebilir. 13 -15 89 -93 13 -16 90 -95 3 -Düz bir çizgi üzerinde yürüyebilir -Topu 3 metre uzağa atabilir. -Üç tekerlekli bisiklete binebilir. -Kaydıraktan kayar. -Öne takla atar. -Daire çizebilir -Düğmeleri açabilir. -Bir iki düğmeyi ilikleyebilir. -9 küple kula yapabilir. -Üç parçalı yap boz yapabilir. 15 -19 98 -103 15 -18 98 -103 4 -Sandalyeden tek ayağı ile inebilir. -Kol ve ayaklarının koordinasyonunu sağlayarak çok düzgün koşabilir. -İki ayağı üzerinde zıplayabilir -Düğmelerini kapatabilir. -Kare çizer. -Kabaca insan ve ev resimleri çizer. -Makasla basit şekilleri kesebilir. 17 -21 105 -112 18 -20 106 -110 5 -Kendisine atılan bir topu yakalayabilir. -Tek ayağı üzerinde 4 -6 sn bekleyebilir. -Ayakkabısının bağcıklarını bağlayabilir. -Üçgen çizer. -Hayvan ve ev resimleri biraz daha belirginleşmeye başlar. 20 -24 111 -118 20 -23 112 -117 86

OKUL DÖNEMINDE FIZIKSEL GELIŞIM 27. 11. 2020 6 -12 yaş dönemini kapsar. Bu dönemde bedensel gelişim yavaştır. Bu dönemde motor gelişmeler mükemmelleşmeye başlar. 87

OKUL ÇAĞıNDA PSIKO-MOTOR GELIŞIM 27. 11. 2020 Yarışmalar, takım sporları, yürüme, koşma, zıplama ve tırmanma gibi aktivitelere katılması ve Okul çağı çocuğunun fiziksel aktiviteler içinde yer alması Beden sağlığı Kendini yeterli hissetme Bilişsel ve sosyal becerilerin gelişmesi açısından son derece önemlidir. 88

OKUL ÇAĞıNDA PSIKO-MOTOR GELIŞIM motor becerilerin koordinasyonu, kaba motor becerilerin gerisinde kalırken, olgunlaşmaya devam etmektedir. İnce motor becerilerdeki gelişim müzik aleti çalma, sanat çalışmalarında işe yararken diğer yandan el yazısını yazabilmesine olanak sağlar. Gelişimin tüm alanlarında olduğu gibi bu alnda da bireysel farklılıklar olabileceğini göz önüne alan öğretmen çizgi çalışmaları, büyük nesne ve kalemle çalışmaları için fırsat yaratmalıdır. 27. 11. 2020 İnce 89

6 -12 Yaş Arasındaki Çocukların İnce ve Kaba Motor Becerileri İle Bedensel Gelişimleri Psiko-Motor Gelişim Kaba ve İnce Motor Beceriler Kız Erkek 27. 11. 2020 Yaş Bedensel Gelişim Boy (cm) Kilo (kg) 6 -Paten kayabilir, -İp atlayabilir, -Koşarken yerden bir nesneyi alabilir. 119 -125 2226 120 -126 23 -27 7 -Dengesini sağlayabilir, -Dengesini kaybetmeden zıplayabilir, -Düğmeleri hızlı bir şekilde ilikleyebilir 125 -131 2530 127 -133 26 -32 8 -Kavrama becerileri gelişmiştir, -Fiziksel oyunlar çocukların ilgisini çeker, -Çekiç kullanabilir -Kesme yapıştıma faaliyetlerini beceri ile yapar. 131 -137 2836 134 -140 29 -36 9 -Koşma, atlama ve zıplama gibi motor beceriler gelişmeye devam eder. 137 -143 3140 139 -145 32 -40 10 -Topu atma ya da yakalama gibi becerilerde erkekler daha beceriklidir, koşma becerisi gelişmeye devam etmektedir. 142 -149 3546 144 -150 36 -45 11 -Erkek çocuklar bir topu 2. 5 metre uzağa atabilir. Kızlar 5 metreyi bir dakikada koşabilir. 149 -157 4051 149 -154 39 -51 90 12 --Erkekler 5. 5 metreyi bir dakikada koşabilir. 156 -164 4457 153 -161 43 -56

(KPSS 2004) 3 yaşında olan Ayşe'nin davranış gelişimini hızlandırmasına yardımcı olabilmek için anne-babası aşağıdakilerden hangisini yapmalıdır? A) Uzun sürse de ayakkabısını kendisi bağla-yıncaya kadar çocuğa yardım etmeden beklemek B) Çocuğun yiyeceği et, tavuk gibi besinleri önceden çatal ve bıçakla küçük parçalara ayırmak C) Çocuğun davranışlarına hiç sınır koymayıp yanlışlarından öğrenmesine fırsat vermek 27. 11. 2020 D) Çocuğu olabildiğince sınırlayarak kazalardan korumak E) Çocuğun her işini başkasına yaptırmak 91

ERGENLIK DÖNEMINDE FIZIKSEL GELIŞIM sonra fiziksel gelişimin en hızlı ve göze çarpıcı bir şekilde gerçekleştiği ikinci dönem (birinci dönem bebeklik) ergenlik dönemidir. Erkekler ve kızlar için büyüme farklı zamanlarda başlamaktadır. Kızlar erkeklerden 2 yıl önce büyümeye başlar. Ancak 13 yaşına gelindiğinde durum değişiklik gösterir ve erkeklerin beden yapıları kızlara göre daha yapılı olur. 27. 11. 2020 Doğumdan 92

PUBERTE: CINSEL OLGUNLAŞMANıN BAŞLANGıCı 27. 11. 2020 Puberte, hipotalamusun hipofiz bezine yetişkin düzeyinde cinsiyet hormonlarını (androjen, östrojen) ve büyüme hormonlarını salgılama emrini vermesiyle başlar. Yaklaşık 4 yıl sürer: Puberte öncesi (kız: 9 -10/erkek: 11 -12) Puberte (kız: 11 -12/erkek: 13 -14) Puberte sonrası (--18 yaşına kadar) 93

KıZLARDA PUBERTE Reglinin erken başlama nedenleri Ekonomik açıdan kalkınmışlık Zengin bir ailede yaşamak İyi beslenmek ve sağlıklılık Sporla uğraşmamak Ebeveynlerin boşanmış olması Aile içinde yoğun çatışmalar 27. 11. 2020 Kızlarda pubertenin başlangıcını tetikleyen nedir? = Çevresel ve kültürel faktörler. Reglinin (adet dönemi) başlaması puberte başlangıcı ile ilgili en önemli sinyaldir. arasında: 94

KıZLARDA PUBERTE Puberte öncesi dönemden başlayarak birincil ve ikincil cinsiyet özellikleri de kazanılmaktadır: 27. 11. 2020 Birincil cins özellikleri, vajina, uterus gibi üreme organlarının ve beden yapısının gelişimi ile ilgilidir. İkincil cins özellikler, kalçaların genişlemesi ve yuvarlaklaşması, bacak ve kolların daha şekilli olması, pütürlü bir cilt, vücudun kıllanması, göğüslerin gelişimi gibi cinsel olgunlaşmanın gözle görülebilir hale gelmesidir. 95

ERKEKLERDE PUBERTE pubertenin döneminde çarpıcı değişiklikler başlarda görülmemekle birlikte birincil ve ikincil cinsiyet özellikleri cinsel olgunlaşmaya eşlik eder. 27. 11. 2020 Erkeklerde Birincil cins özellikleri, testis ve testis torbasındaki değişiklikler, bunu penis büyümesi, sperm üretecek prostat bezi ve semen keselerindeki büyüme izler, Bu durumu yaklaşık 13 yaşındaki ilk ejakülasyon takip eder. İkincil cins özellikleri, 12 yaş civarındaki pubis bölgesindeki kıllanmanın ardından koltuk altı ve yüz bölgesinin kıllanması, sesin kalınlaşması. 96

BEDEN İMAJı: 27. 11. 2020 Ergenlerin bedenlerine ilişkin algılarını üç faktör etkilemektedir. 1. Ergenler ailelerinin ve çevrelerindeki insanların bu fiziksel değişime nasıl tepki vereceklerinin merak ederler. 2. Bu değişimlerle ilgili olarak benlik imajlarının bu değişimden etkileneceğine inanmaktadırlar. 3. Çekicilik ile ilgili kültürel standartlar. Bu üç faktörün birleşimi ergenin beden algısını olumlu ya da olumsuz yönde etkilemektedir. 97

ERGENLI DÖNEMINE İLIŞKIN SORUNLAR 27. 11. 2020 Pubertenin Zamanı: Erken ya da geç Olgunlaşmanın Sonuçları: Erken olgunlaşma erkek ergeni hem fiziksel hem de arkadaşlık ilişkileri gibi konularda daha fazla sorumluluk alma gibi durumlarda avantajlı duruma getirir. Kızlar için ise durum daha farklıdır, içinde yaşanılan kültürde erken olgunlaşma sıkıntı yaratmıyor ise statüyü yükseltici etkiye sahip olabilir ancak eğer tersi durum söz konusu ise kendilerini rahatsız hissedebilirler. Geç olgunlaşma erkeklerde rahatsızlık duyguları yaratabilmekte, ancak bu erkeklerin daha atılgan olma, iç görülü olma, yaratıcı olma, esprili olma gibi pozitif yetenekleri de gelişebilmektedir. Geç olgunlaşan kızlar , ortaokul ya da lise dönemlerinde yakın ilişkilerde ya da grup aktivitelerinde dikkati çekmemekte ve gözden kaçabilmektedirler. Bu durum ise sosyal statülerinin düşük olmasını beraberinde getirebilmektedir. 1) 98

27. 11. 2020 2) Beslenme, yemek yeme ve Yeme Bozuklukları: Obezite, Anoreksia Nervoza, Bulimia Nervoza 3) Sivilceler 4) Büyüme süreci ve Eğitimsel Problemler: Bu yaş grubundaki (6 -7 ve 8 sınıf) öğrencilerin her zamankinden daha fazla sosyal desteğe ihtiyacı vardır. 99

FIZIKSEL GELIŞIMI ETKILEYEN FAKTÖRLER Faktörler Beslenme Hormonal Faktörler Hastalıklar Kazalar Psikolojik Rahatsızlıklar Sosyo-Ekonomik Statü Evrensel Değişiklikler Fiziksel Aktivite 27. 11. 2020 Genetik 100

FIZIKSEL GELIŞIM İÇIN ÖĞRETMENLERE ÖNERILER 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Psiko-motor becerilerde öğrencinin hazır bulunuşluk ve olgunlaşma düzeyi mutlaka ele alınmalıdır. Psiko-motor beceriler açısından farklılıklar olması kaçınılmazdır. Okul öncesi dönemde fiziksel mekanlar düzenlenirken denge ve koordinasyon yetileri göz önüne alınmalıdır. Okul öncesi dönemde psiko-motor gelişimdeki gözlenen bir aksaklık mutlaka bir uzmana gönderilerek ele alınmalıdır. Bir öğrencideki belirgin bir fiziksel farklılık durumu varsa bu öğrencinin sosyal becerilerine yönelik uygulamalara gitmesine dikkat edilmelidir. Öğrencinin görme ve işitmeye ilişkin değerlendirmeleri daha okul başında yapılmalıdır. Ergenlik dönemi içine çocuk önceden hazırlanmalıdır. Öğrencilerin akademik başarısızlıklarının fiziksel kökeni dikkate alınarak karşılaştırmalara gitmemeye özen göstermek. 6 -12 yaş döneminde ağırlıklı olarak fiziksel aktivitelere öncelik vermek. Öğrenciler arasında fiziksel gelişim farklılıklarını ele alırken (alay edilme gibi) karşılaşacakları sorunlarda onlara destek olmak 27. 11. 2020 1. 101

4. ÜNITE BILIŞSEL GELIŞIM VE DIL GELIŞIMI gelişim ile insanın yaşam ile ilgili karmaşık bilgileri edinmede hangi kapasitelerle dünyaya geldiği, bebeklikten itibaren hangi süreçlerden geçtiği konusu ele alınmaktadır. Biliş (cognition)= bilme, tanıma, anlama, kavrama, düşünme, akıl yürütme gibi zihinsel eylemleri kapsayan bir kavramdır. Bilişsel Gelişim (cognitive development)=bilgi edinmede, bilişsel beceriler kazanmada geçirilen değişimleri, ilerlemeleri ifade eder. Bilişsel Gelişim ile ilgili olarak Piaget, Vygotsky ve Bruner’in bilişsel gelişim 27. 11. 2020 Bilişsel 102