2 GAIA Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa

2. GAIA Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa MAKROEKONOMIAREKIN JOLASEAN Galder Guenaga Garai Goizalde Hernando Saratxaga Segundo Vicente Ramos EUSKARA ETA ELEANIZTASUNEKO ERREKTOREORDETZAREN SARE ARGITALPENA Lan honek UPV/EHUko Euskara eta Eleaniztasuneko Errektoreordetzaren dirulaguntza jaso du 1

2. GAIA MAKROEKONOMIAREKIN JOLASEAN Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Aurkibidea 1. gaia. Makroekonomiaren ikuspegi orokorra 2. gaia. Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa 3. gaia. Eredu keynestarra I: kontsumoa, aurrezkia eta inbertsioa 4. gaia. Eredu keynestarra II: sektore publikoa eta kanpo-sektorea 5. gaia. Dirua eta banku-sistema 6. gaia. Banku Zentrala eta diru-politika 7. gaia. Eskari agregatuaren eta eskaintza agregatuaren eredua 8. gaia. Langabezia eta inflazioa Lan honek UPV/EHUko Euskara eta Eleaniztasuneko Errektoreordetzaren dirulaguntza jaso du 2

2. GAIA 3 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa MAKROEKONOMIAREKIN JOLASEAN 2. gaia Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Galder Guenaga Garai Goizalde Hernando Saratxaga Segundo Vicente Ramos

2. GAIA Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa 1. Barne produktu gordina (BPG) ► Produkzioa, errentaren fluxu biribila ► BPGaren kontzeptua, neurketa ezaugarriak ► Produkzio osoaren beste adierazle batzuk ► BPGa, ongizate ekonomikoaren adierazle 2. Nazio errenta (NE) ► Kontzeptua eta neurketa ► Errenta pertsonala (EP) ► Errenta pertsonal erabilgarria (EPE) ► Nazio errenta erabilgarria (NEE) 3. Nazio gastua ► BPGaren osagaiak ► Zenbait balizko sinplifikatzaile 4

2. GAIA 5 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Barne produktu gordina Zer da kontabilitate nazionala? Kontabilitate nazionala ekonomiako produkzio-, errenta- eta gastu-mailei buruzko datu garrantzitsuenen iturria da. iturria Ekoizten eta saltzen den Izan ere, ekonomiaren ikuspegi global produkzioaren balioa produkzioaren orokor eta trinkoa lortzeko, kontabilitate beti bat dator produkzio nazionalak aldagai makroekonomiko hori erosteko egin behar nagusiak definitzen eta neurtzen ditu, den gastuaren baina, horrez gain, aldagai horien arteko balioarekin, eta baita harremanak ere bistaratzen ditu. produkzio horretan Harremanok identitate itxura hartzen dute, identitate parte hartu duten eragile hau da, definizioz beti-beti betetzen guztiek jasotzen diren berdinketak dira. Produkzioaz dituzten errenten (diruerrenten mintzatzean, honako identitate hau izan sarreren) balioarekin ere behar da kontuan ezer baino lehen: Produkzioa Errenta Gastua Produkzioa Errenta Gastua

2. GAIA 6 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Errentaren fluxu biribila Diru-sarrerak (=BPG) Ondasun eta zerbitzuen salmenta ENPRESAK • Ondasun eta zerbitzuak ekoitzi eta saldu ENPRESAK • Produkzio-faktoreak erosi eta erabili Produkziofaktoreak Soldatak, alokairuak, interesak eta irabaziak (=BPG) Gastua (=BPG) Ondasun eta zerbitzuen erosketa FAMILIAK • Ondasun eta zerbitzuak erosi eta kontsumitu • Produkzio-faktoreen jabe dira eta saldu egiten dituzte FAMILIAK Lana, lurra, maileguak eta berrikuntza Diru-sarrerak (=BPG) = Inputen eta outputen fluxua = Euroen fluxua

2. GAIA 7 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa BPGaren kontzeptua, neurketa ezaugarriak Definizioa: BPGa herrialde batean, denbora-tarte jakin batean, ekoitzi diren amaierako ondasun eta zerbitzu guztien diru-balioa da. Azter dezagun, atzetik aurrera, definizio horretako zati bakoitza banan-banan: Diru-balioa: BPGa ondasun eta zerbitzu asko eta askotarikoen batura da; ondasun eta zerbitzu horiek era askotakoak dira eta, ondorioz, konparaezinak: ez dago batzerik laranja kiloak, esne litroak, telebista unitateak eta mediku baten zerbitzu kopurua, adibidez. Arazo hori saihestu eta produkzio ekonomikoaren adierazle sintetiko bakarra lortzeko, produktu bakoitza merkatuko prezioaren arabera ―produktua erosteko ordaindu behar den diru kopuruaren arabera― balioesten da. Horrela, ondasun eta zerbitzu guztien diru-balioa batzean, BPGa kalkulatzen da tokian tokiko (hots, dagokion herrialdeko) txanpon nazionalean neurtuta (gure kasuan, eurotan). eurotan

2. GAIA Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa BPGaren kontzeptua, neurketa ezaugarriak Definizioa: BPGa herrialde batean, denbora-tarte jakin batean, ekoitzi diren amaierako ondasun eta zerbitzu guztien diru-balioa da. Azter dezagun, atzetik aurrera, definizio horretako zati bakoitza banan-banan: Amaierako ondasun eta zerbitzu guztiak: Definizioaren zati hau atalka azalduko dugu: BPGak bere baitan hartzen ditu ekonomian ekoitzitako eta merkatuan legez saldutako produktu guztiak, baina ez besterik. Hau da, BPGak ez ditu jasotzen merkatuaren ohiko bideetatik kanpo geratzen diren jarduerak; jarduerak horien artean daude: a) ezkutuko edo lurrazpiko ekonomia (arrazoi fiskalak medio, aitortzen edo deklaratzen ez diren jarduerak), b) legez kanpoko jarduerak (esate baterako, drogen trafikoa, prostituzioa, edo soldatapeko hilketak), eta c) etxe partikularretan soilik egiten eta gozatzen diren jarduerak (hala nola etxeko ortuan norbere kontsumorako lantzen diren barazkiak, etxeko lanak edo brikolajearekin lotutako zereginak). 8

2. GAIA Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa BPGaren kontzeptua, neurketa ezaugarriak Definizioa: BPGa herrialde batean, denbora-tarte jakin batean, ekoitzi diren amaierako ondasun eta zerbitzu guztien diru-balioa da. Azter dezagun, atzetik aurrera, definizio horretako zati bakoitza banan-banan: Amaierako ondasun eta zerbitzu guztiak: Definizioaren zati hau atalka azalduko dugu: BPGak kontuan hartzen ditu bai ondasun ukigarriak (ordenagailuak, liburuak, arropak, altzariak…), eta bai ondasun ukiezinak (guk “zerbitzu” deitzen diegunak: osasun-zerbitzuak, ilea moztea, kotxea konpontzea, unibertsitateko klaseak, abokatuaren aholkuak, metroan bidaiatzea…). 9

2. GAIA Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa BPGaren kontzeptua, neurketa ezaugarriak Definizioa: BPGa herrialde batean, denbora-tarte jakin batean, ekoitzi diren amaierako ondasun eta zerbitzu guztien diru-balioa da. Azter dezagun, atzetik aurrera, definizio horretako zati bakoitza banan-banan: Amaierako ondasun eta zerbitzu guztiak: Definizioaren zati hau atalka azalduko dugu: Azkenik, BPGak amaierako ondasun eta zerbitzuak baino ez ditu bere baitan biltzen (hots, azken kontsumitzaileek erositakoak baino ez). Ez du jasotzen bitarteko ondasun eta zerbitzuen baliorik, baliorik balio hori amaierako ondasun eta zerbitzuen prezioan barneratuta dagoelako (adibidez, automobil baten gurpilak, bizikleta baten heldulekua, mahai batek duen zura, eta abar). Baina badago salbuespen bat: kontuan hartzen ari garen denbora-tarte jakina bukatutakoan, bitarteko ondasun edo zerbitzu baten produkzioa ez bazaio amaierako produktuari osorik barneratzen, orduan bitarteko ondasun edo zerbitzu horren izakinak (soberakinak) amaierako produktutzat hartuko dira. 10

2. GAIA Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa BPGaren kontzeptua, neurketa ezaugarriak Definizioa: BPGa herrialde batean, denbora-tarte jakin batean, ekoitzi diren amaierako ondasun eta zerbitzu guztien diru-balioa da. Azter dezagun, atzetik aurrera, definizio horretako zati bakoitza banan-banan: Herrialde batean ekoitzi diren: Bi ezaugarri nabarmenduko ditugu: BPGak erreferentziazko ―hots, kontuan hartzen ari garen― denbora-tarte jakin horretan soilik ekoitzitako ondasunak eta zerbitzuak hartzen ditu bere baitan. Ez dira oraingo BPGan aintzat hartzen lehenagoko epealdi batean ekoitzi eta orain salerosten diren ondasunak eta zerbitzuak (adibidez, bigarren eskuko ondasunen salmenta: automobilak, etxebizitzak…). Hala ere, baldin eta ondasun “zahar” horietan hobekuntzak egin badira eta ondasunaren balioa igotzen (errenta sortzen) badute, hobekuntza horiek oraingo BPGan barneratzen dira (esate baterako, antigoaleko etxebizitza baten zaharberritzea edo bigarren eskuko automobil batean egindako konponketak). 11

2. GAIA Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa BPGaren kontzeptua, neurketa ezaugarriak Definizioa: BPGa herrialde batean, denbora-tarte jakin batean, ekoitzi diren amaierako ondasun eta zerbitzu guztien diru-balioa da. Azter dezagun, atzetik aurrera, definizio horretako zati bakoitza banan-banan: Herrialde batean ekoitzi diren: Bi ezaugarri nabarmenduko ditugu: BPGak herrialde edo eskualde baten mugen barnean soilik ekoitzitako ondasunak eta zerbitzuak kontabilizatzen ditu (horregatik deitzen da “barne” produktu gordina). Adibidez, Argentinan dagoen enpresa euskaldun baten ekoizpena Argentinako BPGan jasotzen da, eta ez Euskal Herriko BPGan. Era berean, Euskal Herrian dagoen enpresa alemaniar baten ekoizpena Euskal Herriko BPGari dagokio, eta ez Alemaniakoari. 12

2. GAIA 13 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa BPGaren kontzeptua, neurketa ezaugarriak Definizioa: BPGa herrialde batean, denbora-tarte jakin batean, ekoitzi diren amaierako ondasun eta zerbitzu guztien diru-balioa da. Azter dezagun, atzetik aurrera, definizio horretako zati bakoitza banan-banan: Denbora-tarte jakin batean: Horrek esan nahi du BPGa fluxu erako aldagaia dela (eta ez stock erakoa); berau definitzeko epealdi zehatz bat hartzen da kontuan (urtebete, hiru hilabete. . . ). BPGa, normalean, urtebeterako neurtzen da, hots, urte jakin bati dagokio.

2. GAIA 14 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa BPGaren neurketa: kontabilizazio bikoitzaren arazoa BPGa amaierako ondasun eta zerbitzu guztien balioa batuz lortzen da. Hala ere, esandako hori egitea zaila izan liteke, amaierako ondasun eta zerbitzuak eta bitartekoak bereizteko arazoak sor litezkeelako eta, ondorioz, zenbait ondasun eta zerbitzu birritan konta ditzakegulako (kontabilizazio bikoitza); alegia, erratuz gero, bitarteko ondasunen bikoitza eta zerbitzuen balioa birritan kontabiliza liteke. BPGa neurtzean, zuzenki kontsumorako ekoizten diren ondasunak eta zerbitzuak soilik hartu behar dira kontuan. Ondasun eta zerbitzu horiek ekoizteko erabili diren ondasunak eta zerbitzuak (hau da, bitarteko ondasunak eta zerbitzuak) ez dira BPGa neurtzean aintzat hartzen. Adibidez, Michelin enpresak Euskal Herrian, urte jakin batean, 100. 000 gurpil ekoizten baditu, eta gurpil horiek Mercedes enpresak erabiltzen baditu 25. 000 automobil ekoizteko, gurpilen balioa (bitarteko ondasuna) ez da BPGa neurtzeko erabiliko; gurpil horien balioa automobilen balioaren (prezioaren) barnean dago. Hortaz, BPGa neurtzeko, 25. 000 automobilen prezioa baino ez da aintzat hartuko, gurpilena alde batera utziz. BPGa kalkulatzeko, 25. 000 automobilen balioaz gain, 100. 000 gurpilen balioa ere kontuan hartuko bagenu, gurpilen kontabilizazio bikoitza egingo genuke (gurpilen balioa birritan kontatuko genuke).

2. GAIA 15 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Nola saihestu kontabilizazio bikoitzaren arazoa? BPGa kalkulatzean kontabilizazio bikoitzaren arazoa saihesteko, enpresa bakoitzaren balio erantsia (BE) erabiltzen da. Horrela, BPGa bat etorriko da ekonomiako enpresa guztien balio erantsiaren baturarekin (enpresa horiek amaierako ondasun/zerbitzuak edo bitartekoak ekoizten dituzten axola gabe). Zer da Balio erantsia? Bitarteko ondasunak eta zerbitzuak INPUT ENPRESA OUTPUT Enpresak ekoizten dituen ondasunak eta zerbitzuak Balio erantsia = Output – Input = Salmentak – Erosketak = Enpresak produkzio-faktoreei ordaindutako soldatak, alokairuak, interesak eta irabaziak

2. GAIA 16 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Nola saihestu kontabilizazio bikoitzaren arazoa? Balio erantsiaren bidez Balio erantsia, beraz, enpresa batek sortzen duen errenta (edo eragiten duen aberastasun gehikuntza, gehikuntza ekonomiari egiten dion ekarpena) ekarpena da, eta errenta hori enpresak banatu egiten die produkzio-faktoreei, ordainsari moduan (soldatak, alokairuak, interesak, irabaziak). Ondorioz, herrialde batean dauden enpresa guztien balio erantsiak batuz ekonomiako errenta osoa kalkulatzen da, eta guk jakin badakigu, lehenago ikusitako identitatearen osoa ondorioz, errenta oso hori produkzio osoaren (hots, BPGaren) baliokidea dela. Hortaz: errenta oso hori produkzio osoaren (hots, BPGaren) baliokidea BPG = non N herrialde barnean dauden enpresen kopurua den

2. GAIA 17 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Balio erantsia: adibidea Adibide baten bidez egiaztatuko dugu nola amaierako ondasun baten produkzio-fase bakoitzeko balio erantsien batura bat datorren amaierako ondasun horren balioarekin Horretarako, ogiaren produkzio-prozesua aztertuko dugu, zeinak hiru fase dauzkan (nekazariari dagokiona, okinari dagokiona eta dendari edo ogi-saltzaileari dagokiona). Salmenten balioa edo output-en balioa (1) Bitarteko ondasun eta zerbitzuen erosketen (input-en) balioa (2) Balio erantsia (3) = (1) (2) Nekazaria 0, 10 € 0, 00 € 0, 10 € Nekazariaren errenta Okina 0, 50 € 0, 10 € 0, 40 € Okinaren errenta Dendaria 0, 70 € 0, 50 € 0, 20 € Dendariaren errenta GUZTIRA 1, 30 € 0, 60 € 0, 70 € PRODUKZIOFASEAK Amaierako ondasunaren balioa = Balio erantsien batura = Errenten batura

2. GAIA 18 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Balio erantsia: ariketa Demagun arotz batek mahaiak ekoizten dituela lehengai bezala egurra, plastikoa eta iltzeak erabiliz. Mahai bakoitzaren ekoizpenari dagozkion datuak honako hauek dira: iltzeak ▶ Egurra: 50 € ▶ Arotzaren soldata: 80 € ▶ Plastikoa: 30 € ▶ Arotzaren irabazia: 10 € ▶ Iltzeak: 20 € ▶ Arotzak bere aroztegia dagoen lokalaren truke ordaintzen duen alokairua: 60 € Mahai bakoitzaren prezioa (salneurria) 250 €-koa dela jakinda: b) Azal ezazu balio erantsi hori nola banatzen den (zertarako erabiltzen den) errentaren a) Kalkula eta azal ezazu mahai bakoitza ekoitziz arotzak sortzen duen balio erantsia ikuspegitik begiratuta. Mahai bakoitza ekoitziz arotzak sortzen duen balioa erantsia hauxe da: mahaiaren salneurri edo prezioaren (output-aren balioaren) eta mahai horren ekoizpenean erabiltzen diren Balio erantsi horrek (150 €) mahaiaren ekoizpenean parte hartu duten produkzio-faktoreei lehengai edo bitarteko ondasunen (input-en: egur, plastiko eta iltzeen) balioaren arteko ordaindutako errenten bilduma osatzen du: soldata (80 €), irabazia (10 €) eta alokairua (60 aldea. Balio erantsi horrek islatzen du arotzak ekonomiari egiten dion ekarpen garbia, €): lehengaiak hartu, eraldatu eta mahai bihurtzean Balio Erantsia = Soldata + Irabazia + Alokairua = 80 + 10 + 60 = Balio Erantsia = Output-aren balioa Input-en balioa = 250 (50 + 30 + 20) 150 € = 250 100 = 150 €

2. GAIA 19 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa BPG nominala eta BPG erreala Ekonomialariek BPGa neurtzeko urtebetean ekoitzitako amaierako ondasun eta zerbitzu guztien balioa batzen dutenean, urte horretako prezioak erabiltzen dituzte. Horrela, BPG nominala kalkulatzen dute lehendabizi. nominala Izan ere, BPGa modu matematikoan kalkulatzeko, herrialdean ekoitzitako ondasunen eta zerbitzuen kantitateak (Q) beren prezioekin (P) biderkatu behar dira eta hortik lorturiko zenbatekoak gehitu egin behar dira. BPGa kalkulatzerakoan erabiltzen diren prezioak urte horretakoak badira, BPG nominala lortuko da (hau da, prezio arruntetan edo termino nominaletan neurtutako BPGa lortuko da). Adibidez, 2010 urteko BPG nominala honela adierazi eta kalkulatuko dugu: BPG 2010 nominala = non i = 1, . . . M horiek 2010 urtean ekoitzitako amaierako ondasun eta zerbitzu guztiak diren BPG nominala honako hiru arrazoi hauengatik hazi daiteke: 1) produkzioa handitzen delako (Qi↑), 2) prezioa handitzen delako (Pi↑) edota 3) bai produkzioa eta bai prezioa ere handitzen direlako (Qi↑ eta Pi↑).

2. GAIA 20 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa BPG nominala eta BPG erreala BPG nominalaz gain, ekonomialariek produkzioaren beste adierazle bat ere kalkulatu nahi BPG errealaren gorabeherek soilik islatuko dituzte izaten dute, prezioen gorakadaren eraginez igotzen ez dena. Adierazle hori BPG erreala dena ekoitzitako amaierako ondasun eta zerbitzuen da. kantitateen aldaketak (ez prezioenak). Horregatik, BPG errealak BPG urte bakoitzean ekoitzitako kantitateak prezio berdinetan (oinarrizko edo erreala da herrialde bateko hazkunde (edo erreferentziazko urte bateko prezioetan) baloratzen ditu (hots, prezio konstanteetan edo beherakada) ekonomikoaren edo aberastasun termino errealetan baloratzen ditu). Era horretan, BPG errealaren bilakaerak herrialde gehikuntzaren (edo murrizketaren) adierazlerik bateko benetako jarduera ekonomikoaren maila adieraziko du, prezioen eragin distortsionatzailea alde batera utziz Aurreko adibidearekin jarraituz, 2010 urteko BPG egokiena. erreala, 2000 urtea oinarritzat hartuz, honela adierazi eta kalkulatuko dugu: BPG 2010 erreala (oinarria 2000) = non i = 1, . . . M horiek 2010 urtean ekoitzitako amaierako ondasun eta zerbitzu guztiak diren, baina 2010 eko kantitate horiek baloratzeko darabiltzagun prezioak 2000 koak dira. Prezioen gorabeherek ez diote BPG errealari eragiten; BPG erreala alda dadin, ekoitzitako amaierako ondasun eta zerbitzuen kantitatea aldatu behar da nahitaez

2. GAIA 21 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa BPG nominala eta BPG erreala: adibide bat Demagun ekonomia batean soilik bi ondasun ekoizten direla: esnea eta pastelak. Honako lauki honetan ageri dira hiru urtetan (2005, 2006 eta 2007) urtez urte ekoitzitako BPG nominalaren hazkunde horren oinarrian eta saldutako kantitateak eta prezioak. bai kantitateen eta bai prezioen igoera dago, 1. URRATSA: urte bakoitzean ondasun bakoitzaren kantitateak eta prezioak kontuan izango ditugu hots, hazkunde hori aberastasun errealaren Urtea Esne litro Esne (biei) litro Pastel baten Pastel igoerari eta inflazioari zor zaie. baten prezioa (€) kantitatea 2005 1 100 2 50 2006 1, 5 125 2, 5 75 2007 2 150 3 100 2. URRATSA: urte bakoitzeko BPG nominala kalkulatuko dugu bilakaerak ekoitzitako 2005 BPG (1 €errealaren litro/esnea x 100 litro) + (2 € pastel bakoitza x 50 pastel) = 200 € 2006 kantitateen (1, 5 € litro/esnea x 125 litro) + islatzen (2, 5 € pasteldu, bakoitza hazkundea etax 75 pastel) = 375 € 2007 € litro/esnea x 150 litro) (3 € pastel bakoitza x 100 pastel) = 600 € ez (2 prezioena, prezioak+ finko mantendu 3. URRATSA: urte bat oinarritzat hartu (2005) eta urte bakoitzeko BPG erreala kalkulatuko dugu direlako oinarri-urteko mailan. 2005 (1 € litro/esnea x 100 litro) + (2 € pastel bakoitza x 50 pastel) = 200 € 2006 (1 € litro/esnea x 125 litro) + (2 € pastel bakoitza x 75 pastel) = 275 € 2007 (1 € litro/esnea x 150 litro) + (2 € pastel bakoitza x 100 pastel) = 350 €

2. GAIA 22 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa BPG nominala eta BPG erreala: BPGaren deflaktatzailea Frogatuko ez dugun arren, BPGaren deflaktatzailea honela ere adieraz daiteke: ikusita, jada badakigu BPG nominalaren eta BPG errealaren arteko aldea Orain artekoa ondasunen eta zerbitzuen prezioen aldaketei soilik dagokiela. Hala izanik, BPG nominala eta BPG erreala konparatzen baldin baditugu, prezioen indize bat kalkula genezake, BPGaren Prezioen hazkunde deflaktatzailea deritzona; indize horrek neurtzen du denboran zehar ekonomiako BPG nominalaren ≈ BPG errealaren + -tasa ondasun eta zerbitzu guztien prezioek izan duten batez besteko aldaketa Zehazki, hazkunde-tasa (deflaktatzailea) BPGaren deflaktatzailea kalkulatzeko ondorengo formula hau erabiltzen da: BPGaren deflaktatzailea = x 100 BPG nominalaren edozein aldaketa bi zatitan bana daiteke: zati bat ondasunen eta zerbitzuen ekoizpen fisikoaren aldaketari dagokio (BPG nominala eta BPG erreala oinarri-urtean berdinak direnez gero (erabiltzen diren prezioak errealaren aldaketa), eta bestea ekonomiako prezioen aldaketari dagokio berdinak direlako), BPGaren deflaktatzailea beti 100 izango da oinarri-urtean. Hurrengo (BPGaren deflaktatzailea). urteen kasuan, BPGaren deflaktatzaileak neurtu eta agerian utziko du, urtez urte, batez beste nola aldatu diren ondasun eta zerbitzu guztien prezioak, oinarri-urtearekin konparatuta. BPGaren deflaktatzaileak, beraz, prezioen bilakaera islatzen du. Hau da, BPGaren deflaktatzailea ekonomiako prezioen hazkunde-tasa da eta, ondorioz, inflazio-tasa adierazten du.

2. GAIA Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa BPG nominala eta BPG erreala: BPGaren deflaktatzailea 23

2. GAIA 24 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Produkzio osoaren beste adierazle batzuk Barne produktu gordina (BPG) eta barne produktu garbia (BPN) Produktu osoa neurtzean, gordin eta garbi (neto) neto kontzeptuen arteko ezberdintasuna inbertsioa Inbertsio (kapital produktiboa) kontabilizatzen dugun moduan datza. Izan inbertsioaz gordinaren (IG) eta inbertsio garbiaren (IN) ere, arteko mintzo garenean, inbertsio gordina (IG) eta inbertsio gordina (IG) inbertsio garbia (IN) diferentzia (hots, depreziazioa)inbertsio garbia (IN) bereizi behar dira: kontuan hartuta, gai izango gara barne produktu gordinabatean (BPG) (urtebetean) eta barne produktu garbia (BPN)diren ere kapital. Inbertsio gordina, denbora-tarte herrialde batean ekoitzi gordina ondasun balioa da (kapital-ondasunak beste eta zerbitzu kontuan batzuk ekoizteko bataguztien bestetik bereizteko. BPGak ez duondasun depreziazioa erabiltzen dira; hala nola, makinak, robotak, lanabesak, ordenagailuak, lantegiak, altxaturiko eraikinak, hartzen; BPNak, ordea, bai Bien arteko aldea, beraz, IGaren eta Zer da depreziazioa? Edozein kapital-ondasunek enpresetako izakinetan gertatutako aldaketak, eta abar). INaren arteko berbera da, hots, depreziazioa Hau da: jasaten balio galera, Inbertsio garbiak, aldiz, duen denbora-tarte batean erabiliaren (urtebetean) erabiliaz herrialde bateko kapital-ondasun garbiak higatu edota hondatu egiten delako (zahartze guztien (kantitate edo stock osoaren) balioa zenbat aldatu (igo edo jaitsi) den adierazten digu. den fisikoa) edo zaharkituta BPN horretan BPGdenbora D igaro ahala BPG direla BPNbaina, + D Kontuan hartzen du urte kapital-ondasun berriak ekoitzi era berean, beste zenbait kapital-ondasun, higatu edota zaharkitu ostean, bertan behera utzi eta ordezkatu behar izan gelditzen delako (zahartze ekonomikoa). direla (hots, kapital-ondasun horiek depreziatu egin dira, balioa galdu dute, eta horregatik ordezkatu egin behar izan dira). Horrela izanik, inbertsio gordinaren (IG) eta inbertsio garbiaren (IN) arteko diferentziari depreziazioa (edo balioa galtzea) deritzo, eta guk D hizkiarekin izendatuko dugu. depreziazioa IN IG D IG IN + D

2. GAIA 25 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Produkzio osoaren beste adierazle batzuk Barne produktu gordina merkatuko prezioetan eta barne produktu gordina faktore-kostuetan BPGaren balioa kalkulatzeko, ondasun eta zerbitzuok merkatuan izan duten prezioa (hau da, azken kontsumitzaileek horien truke ordaindu behar izan dutena) hartzen da kontuan. dutena) Hala ere, kontuan izan behar dugu merkatuko prezioen baitan jasota dagoela zeharkako zerga (ZZ) Faktore-kostuetan eta diru-laguntzen (DL) eragina. neurketa, Prezioen ñabardura hori dela bide, BPGaren egindako produkzio-faktoreak beste adierazle bat erator genezake: eta produkzio merkatuko azken prezioen (eskulana, lurra, kapitala enpresa osoa, ekimena/berrikuntza) (salerosketako prezioen) arabera izan beharrean, faktore-kostuen fabrikatik irten eskaintzen dituzten eragileek lorturiko diru-sarrera(edo guztien berritako prezioen) arabera neurtzen eta baloratzen duena, hain zuzen ere: horrela, baturan datza. Hots, produkziobaloratzen osoa, kostuen ikuspuntutik ondasunen eta zerbitzuen balioa islatuko dugu ondasun eta zerbitzu horiek ekoiztea kostatu begiratuta, produkzio-prozesuan errenten (soldatak, denaren arabera (produkzio-kostuen arabera, sorturiko alegia); alegia) hau da, islatuko dugu ondasun eta alokairuak, irabaziak) berdina da. eta diru-laguntzak (DL) ezarri zerbitzu horien balioa interesak zein den eta zeharkako zergak (ZZ) aurretik Honela adieraz daiteke BPGa merkatuko prezioetan (BPGmp) neurtzearen eta BPGa faktorekostuetan (BPGfk) neurtzearen arteko aldea: BPGmp BPGfk + ZZ DL BPGfk BPGmp ZZ + DL

2. GAIA 26 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Produkzio osoaren beste adierazle batzuk Barne produktua eta nazio produktua Barne produktuak (BP) BP herrialde jakin baten mugen barnean ekoitzi diren ondasun eta zerbitzu guztiak hartzen ditu aintzat (produkzio-faktoreak nazionalak edo atzerritarrak diren axola gabe); hau da, ekoizpenaren lekuari edo kokapen geografikoari ematen dio garrantzia (ez naziotasunari, hots, bertakoek ala kanpotarrek egina izateari). Alegia, BPGak ekoizpena non egin den islatzen du, eta nork egin duen ez zaio axola. non nork Nazio produktuak (NP) NP adierazten du denbora-tarte jakin batean, herrialde baten mugen barnean nahiz mugez kanpo, produkzio-faktore nazionalek (eta nazionalek soilik) ekoitzitako produkzioaren balioa. Hortaz, ekoizpenaren lekuari edo kokapen geografikoari balioa barik, ekoizleen naziotasunari ematen dio garrantzia (bertakoek egina izateari, alegia). Ekoizpena nork egin duen islatzen du, eta non egin den ez zaio axola. nork non Nazio produktua kalkulatzeko, barne produktuari gehitu egingo dizkiogu produkzio-faktore nazionalek atzerrian lortu dituzten errentak (f. n. e. ) f. n. e eta kendu egingo dizkiogu atzerriko produkzio-faktoreek gure nazioaren barnean lortutako errentak (a. f. e). Hau da: a. f. e NP BP + f. n. e. a. f. e. BP NP f. n. e. + a. f. e.

2. GAIA 27 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Ariketa Demagun herrialde bateko kontabilitate nazionalak, urte jakin baten amaieran, honako datu hauek ematen dituela: ▶ Nazio produktu garbia faktore kostuetan (NPNfk) = 1. 600 ▶ Depreziazioa (D) = 40 ▶ Zeharkako zergak (ZZ) = 25 ▶ Diru-laguntzak (DL) = 10 ▶ Faktore nazionalen errentak atzerrian (f. n. e. ) = 6 ▶ Atzerriko faktoreen errentak gurean (a. f. e. ) = 16 Adieraz itzazu barne produktu gordina merkatuko prezioetan (BPGmp) lortzeko egin behar diren urratsak eta, gainera, kalkula ezazu BPGmp hori goiko datuen laguntzaz. a) Garbitik gordinera pasatzeko: NPNfk-tik abiatuta, depreziazioa (D) gehituko dugu: NPGfk = NPNfk + D = 1. 600 + 40 = 1. 640 b) Faktore-kostuetatik merkatu-prezioetara pasatzeko: zeharkako zergak gehitu eta dirulaguntzak kenduko ditugu: NPGmp = NPGfk + ZZ – DL = 1. 640 + 25 – 10 = 1. 655 c) Nazio produktutik barne produktura pasatzeko: a. f. e. gehitu eta f. n. e. kenduko ditugu: BPGmp = NPGmp + a. f. e. – f. n. e. = 1. 655 + 16 – 6 = 1. 665

2. GAIA 28 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa BPGa, ongizate ekonomikoaren adierazle BPGa da edozein gizartek duen ongizatearen adierazlerik onena (ezagunena bai behintzat). Izan ere, BPGak ekonomiako ondasun eta zerbitzu guztietan egindako gastua neurtzen du, baita ekonomiako errenta-maila osoa ere. Ondorioz, BPG per capitak ekonomiako batez besteko gastu-maila eta errenta-maila adierazten ditu, hots, biztanle bakoitzari batez beste dagokion aberastasun-maila. BPG per capitak, beraz, biztanle estandarrak (batez bestekoak) gozatzen duen ongizate ekonomikoaren isla fidela dirudi, baina ez da adierazle perfektua, perfektua ezta antzik ere, ondo bizitzeko lagungarri (eta are ezinbesteko) zaizkigun zenbait gauza BPGetik kanpo gelditzen dira eta. Adibidez: Aisia: Demagun, adibidez, bat-batean biztanle guztiok asteko egun guztietan lanean hasten kalitatea: gobernuak bertan behera uzten duela Errentaren MIngurumenaren erkatutik kanpo banaketa: egiten Demagun, diren Demagun jardueren adibidez, balioa: ehun lagunek Adibidez, osatutako BPGak gizarte ez ditu bat, barneratzen non den. Aisia: garela (larunbatean eta igandean bai). Bistan denez, ondasun eta zerbitzu gehiago ingurumenarekin lotutako araudia. ere Kasu horretan, enpresek ondasunak eta zerbitzuak etxean ekoitzitako ondasunak eta zerbitzuak (janaria prestatzea, etxea garbitzea, ohea egitea, denek urtean 50. 000 €-ko errenta duten. Gizarte horretako BPGa, hortaz, bost milioi €-koa da, ekoitziko genituzke eta BPGa hazi egingo litzateke. Baina, BPGa hazi arren, ez litzateke gure ekoitziko lituzkete sortzen duten kutsadura kontuan hartu gabe; beraz, ziur aski ekoizpena haurrak eta BPG zaintzea, per capitaeta 50. 000 abar). €-koa. Chef Demagun, batek janari halaber, goxoa ehun prestatu lagunek eta osatutako bere jatetxean beste saltzen gizarte ongizatea handituko. haziko litzateke. Hala ere, ziurrenik ongizateak behera egingo luke; izan ere, aireak eta urak duenean, batean, hamar lagunek 500. 000 € dauzkatela (bakoitzak) eta beste laurogeita hamar lagunek janari horren balioa BPGean sartzen da; baina janari hori berori etxean bere jasandako kaltea handiagoa litzateke ekoizpena gehitzeak lekarkigukeen onura baino. emaztearentzat prestatzen badu, lehengaiei erantsi dien balioa ez da BPGean sartzen. Era ezer ere ez. Bigarren gizarte horretan ere, lehenengoan bezala, BPGa bost milioi €-koa da, eta berean, haurtzaindegiek haurrak zaintzen egiten duten lana BPGean txertatzen da; gurasoek BPG per capita 50. 000 €-koa, baina inork gutxik esango du bi gizarteetako egoera parekoa etxean umeak zaintzen egindako lana, ordea, ez du BPGak jasotzen. Borondatezko lanek ere denik. Izan ere, BPGak adierazten du zer gertatzen zaion batez besteko biztanleari, baina gizartearen ongizateari onura egiten diote, baina BPGak ez ditu aintzat hartzen. batez besteko horren atzean esperientzia edo egoera pertsonal asko eta askotarikoak daude.

2. GAIA 29 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa BPG per capitaren bilakaera (EB 27 = 100 izanik), 1998 -2008 EB 27 Alemania Austria Espainia Estonia Finlandia Frantzia Grezia Herbehereak Hungaria Irlanda Italia Luxemburgo Malta Polonia Portugal Erresuma Batua Errumania Suedia Euskal AE AEB Japonia 1998 100, 0 122, 4 131, 6 95, 3 42, 3 114, 3 115, 0 83, 3 128, 6 52, 7 121, 2 119, 7 217, 4 80, 5 47, 8 76, 6 117, 6 : 122, 5 115, 7 159, 8 120, 9 1999 100, 0 122, 1 131, 2 96, 3 42, 3 115, 1 114, 8 82, 7 130, 8 53, 5 126, 0 117, 5 237, 3 81, 0 48, 6 78, 3 117, 8 26, 0 125, 3 118, 2 161, 2 117, 8 2000 100, 0 118, 5 131, 4 97, 3 44, 6 117, 2 115, 4 84, 1 134, 3 56, 0 131, 0 116, 9 243, 7 83, 6 48, 2 78, 0 119, 0 26, 1 126, 7 119, 6 158, 9 116, 9 2001 100, 0 116, 6 125, 1 98, 1 46, 1 115, 7 86, 5 133, 7 58, 7 132, 6 117, 8 234, 1 77, 9 47, 6 77, 3 119, 8 27, 8 121, 4 120, 6 154, 1 113, 6 2002 100, 0 115, 2 126, 2 100, 5 49, 8 115, 1 116, 0 90, 2 133, 4 61, 3 137, 9 111, 9 240, 3 79, 5 48, 3 77, 0 120, 6 29, 4 121, 1 123, 8 151, 7 112, 0 2003 100, 0 116, 5 126, 8 101, 0 54, 4 112, 9 111, 8 92, 1 129, 3 63, 2 140, 5 110, 7 247, 7 78, 4 48, 9 76, 7 121, 8 31, 3 122, 6 125, 0 153, 7 112, 2 2004 100, 0 116, 4 126, 8 101, 0 57, 2 116, 2 110, 0 94, 0 129, 2 63, 1 142, 0 106, 7 253, 4 77, 1 50, 6 74, 6 123, 5 34, 1 124, 8 126, 5 155, 0 113, 0 2005 100, 0 116, 9 124, 7 102, 0 61, 1 114, 1 110, 6 92, 8 130, 8 63, 1 144, 1 104, 8 254, 0 78, 2 51, 3 76, 9 121, 8 35, 0 120, 3 130, 8 156, 3 112, 9 2006 100, 0 115, 7 124, 3 104, 0 65, 3 114, 8 109, 1 94, 1 130, 9 63, 5 147, 3 103, 8 267, 0 76, 7 52, 3 76, 3 120, 3 38, 3 121, 4 133, 7 155, 4 112, 6 2007 100, 0 114, 7 123, 8 105, 4 67, 9 115, 8 108, 9 94, 8 130, 9 62, 7 150, 2 101, 9 267, 2 77, 7 53, 7 76, 2 119, 0 42, 1 122, 2 139, 8 152, 7 112, 1 2008 100, 0 115, 6 124, 8 104, 2 65, 1 115, 5 108, 1 96, 6 132, 2 62, 6 143, 1 99, 3 258, 4 78, 9 56, 1 75, 5 118, 5 44, 9 120, 1 137, 2 151, 9 110, 6

2. GAIA Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa BPG per capita (EB 27 = 100 izanik), 2007 -2008 30

2. GAIA 31 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Giza garapenaren indizea Jakina denez, herrialde baten ongizatea neurtzeko biztanle bakoitzeko BPGa (edo BPG per Herrialdeen sailkapena indizearen arabera, 2007 capita) erabili ohi da. Hala ere, ekoizpena hazteak ez du berez bermatzen herritar guztiei mesede egiten dien banaketa. Horregatik, gizarte mailako beste adierazle batzuk erabiltzen dira, bizi-kalitateari lotuta dauden zenbait parametro uztartzen dituztenak Adierazle horietako bat giza garapenaren indizea da; 1990 urtetik erabiltzen du Nazio Batuen indizea Erakundeak. Indize horretan hiru aldagai mota konbinatzen dira: 1) alde batetik, arlo ekonomikoa, biztanleko BPGren bitartez; 2) beste aldetik, osasunarena, jaiotzean dagoen bizi. BPG itxaropena neurtuta; eta 3) azkenik, hezkuntzaren arloa, alfabetatze-tasa eta hezkuntzamaila guztietako matrikulazioa erabiltzen dituena. maila guztietako matrikulazioa Indizearen gehienezko balioa 1 da. eta herrialde batek 0, 8 ko neurria gainditzen badu, giza garapen altukotzat jotzen da. ; beste muturrean, 0, 5 era ez bada iristen, giza garapen gutxiko herrialdea da. gutxiko herrialdea Euskadi hirugarren tokian egongo litzateke sailkapen horretan ██ 0, 800 -1, 000 ██ 0, 500 -0, 799 ██ 0, 300 -0, 499 ██ Datu gabe

2. GAIA 32 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Nazio errenta (NE) Kontzeptua Nazio errenta da denbora-tarte batean (urtebetean) ondasunen eta zerbitzuen ekoizpenean parte hartu duten produkzio-faktore nazionalek parte-hartze horren truke jasotzen dituzten nazionalek diru-sarreren edo ordainketen (errenten) multzoa. Nazio errentak oinarrizko lau atal edo multzoa osagai ditu: langileen ordainketa (langileek beren lanaren truke jasotzen duten errenta); ordainketa enpresen irabaziak; irabaziak alokairuetatik datorren errenta (lurra, espazioa, pabiloiak eta abar alokatzeagatik); eta interes garbiak, kapitala maileguz ematearen truke (azken buruan familiek jasotzen dituztenak enpresen eskuetatik edo atzerritik). Neurketa Nazio errenta (NE) bat dator faktore-kostuetan neurtutako nazio produktu garbiarekin (NPNfk); biak baliokideak dira; izan ere, produktu osoa faktore-kostuetan neurtzean, produktu oso hori ekoiztea kostatu dena kalkulatzen dugu (depreziazio edo balio galera albora utzita) eta, bistan denez, kostu oso hori bat dator ekoizpenean parte hartu duten produkziofaktore nazional guztiek jaso dituzten diru-sarrerekin edo errentekin. Beraz: faktore nazional guztiek jaso dituzten diru-sarrerekin edo errentekin NPNfk NE

2. GAIA 33 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Errenta pertsonala (EP) Kontzeptua Ikusi berri dugunez, nazio errenta (NE) da urtebetean sektore pribatuak (familiak gehi enpresak) lortu duen errenta osoa. Baina interesgarria izan daiteke kalkulatzea familiek benetan eta zuzenean zer errenta eskuratzen duten. Familiek eskuratutako errenta horri errenta pertsonala (EP) deitzen zaio. Neurketa Errenta Pertsonala (EP) kalkulatzeko, nazio errentatik (NE) abiatuko gara; gara eta horri kendu egingo dizkiogu enpresen irabazien gaineko zergak (EIGZ), EIGZ batetik, eta enpresek familiei banatzen ez dizkieten irabaziak (BGI), bestetik. Era berean, nazio errentari kenduko BGI dizkiogu enpresek gizarte segurantzari egiten dizkioten kotizazioak (EGSK). EGSK Jarraian, horri guztiari gehituko dizkiogu Estatuak familiei ordaintzen dizkien interes guztiak, zor publikoaren interesak barne (EI), EI batetik, eta Estatuak familiei emandako transferentzia guztiak (TR), bestetik. Horren guztiaren azken emaitza da familiek eskuratzen duten errenta, TR hots, errenta pertsonala: EP NE EIGZ BGI EGSK + EI + TR

2. GAIA 34 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Errenta pertsonal erabilgarria (EPE) Kontzeptua Ikusi berri dugunez, errenta pertsonala (EP) ez da familiek kontsumorako edo aurrezkirako erabil dezaketen dirutza. Familiek modu garbian jasotzen (poltsikoratzen) duten errenta, kontsumitzeko edo aurrezteko darabiltena, errenta pertsonal erabilgarria (EPE) da. Zerga zuzen horiek, funtsean, pertsona Neurketa fisikoen errentaren gaineko zergak dira (PFEZ; gaztelaniaz Impuesto sobre la Renta de las Errenta pertsonal erabilgarria (EPE) kalkulatzeko, errenta pertsonalari (EP) kendu behar kendu Personas Físicas, IRPF) zaizkio familiek ordaindu behar dituzten zerga zuzenak (ZZuz), ZZuz batetik, eta familiek gizarte segurantzari ordaintzen dizkioten kuotak (FGSK), bestetik. Aipatutako bi zerga horiek kendu FGSK egiten zaizkie, beraz, bai norbaitentzat lanean diharduten langileen soldata osoari eta bai langile autonomoek jasotzen dituzten errentei. Ondorioz: EPE EP ZZuz FGSK

2. GAIA 35 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Nazio errenta erabilgarria (NEE) Eta atzerriko transferentzia garbi horiek kontuan hartzen baditugu, lehenago ikusi ditugun Kontzeptua errenta pertsonalari (EP) eta errenta pertsonal erabilgarriari (EPE) ere gehitu beharko Nazio errenta (NE) ez da herrialde batek daukan diru-sarrera osoa. Kontuan izan behar dizkiogu ATN horiek. Hau da: ditugu herrialde horrek atzerritik jasotzen edota atzerrira bidaltzen dituen transferentziak (bai publikoak eta bai pribatuak): adibidez, etorkinek beren aberrira bidaltzen transferentziak duten dirua, herrialde batek jasotzen edo bidaltzen dituen diru-laguntzak azpigarapenari edo EP NE EIGZ BGI EGSK + EI + TR + ATN hondamendi natural bati aurre egiteko, eta abar. EPE EP ZZuz FGSK + ATN Neurketa Nazio errenta erabilgarria (NEE) kalkulatzeko, nazio errentari (NE) gehitu beharko dizkiogu atzerriko transferentzia garbiak (ATN); ATN hau da, gure nazio errentari gehitu egingo dizkiogu atzerritik bidaltzen dizkiguten transferentziak eta kendu egingo dizkiogu guk atzerrira bidaltzen ditugun transferentziak. Hortaz: NEE NE + ATN

2. GAIA 36 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Nazio gastua: BPGaren osagaiak Gastuaren ikuspuntutik begiratuta, BPGak lau osagai ditu Lau gastu mota horietako bakoitza erosle multzo jakin bati dagokio: Kontsumo-gastua (K): kontsumitzaileen edo etxeko ekonomien (familien) erosketak (K): dira. Herrialde aurreratuetan, kontsumo-gastua izan ohi da BPGaren osagairik handiena: gastu osoaren % 75 inguru hartu ohi du. Inbertsio-gastua (I): enpresa pribatuen erosketak dira. Erosketa horien helburua ekoizteko bitartekoak edo baliabideak eskuratzea izaten da (adibidez, makinak erostea). Inbertsioa, izan ere, kapital-ondasunetan egindako gastu oro da. Gastu publikoa (G): administrazio publiko guztien erosketak dira (gobernu zentrala, (G): autonomikoa, diputazioak eta udaletxeak). Bere baitan biltzen ditu Estatuak erositako ondasun guztiak (kontsumo- nahiz kapital-ondasunak), eta baita langile publiko guztien soldatak ere (Estatuak ordaintzen dizkienak haien lan- zerbitzuaren truke). Esportazio garbiak (XN): Herrialde gehienek ekonomia irekia dute: beste herrialde (XN): batzuekin ondasunak eta zerbitzuak salerosten dituzte, hots, esportazioak (X) eta inportazioak (N) egiten dituzte. Horrela izanik, esportazio garbia (XN) esportazioen eta inportazioen arteko aldea da (hots, esportazioak ken inportazioak: XN = X N).

2. GAIA 37 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Nazio gastua: BPGaren osagaiak BPGa, gastuaren ikuspuntutik begiratuta: Barne eskaria edo barne gastua Kanpo eskari Barne eskaria edo Kanpo eskari garbia barne gastua garbia BPGa kalkulatzean, herrialdearen barnean ekoitzitakoa besterik ez da kontuan hartzen. barnean Baina badakigu barne gastuak (edo, gauza bera dena, barne eskariak) biltzen dituela kontsumitzaileek, enpresek eta Estatuak erositako ondasun eta zerbitzu guztiak ―bai herrialdearen Gastua merkatuko prezioetan egiten denez, kasu honetan, barnean eta bai kanpoan ekoitzitakoak―. Hori dela eta, BPGa balioesteko merkatuko prezioak kontuan hartzen ari kalkulatzean, barne gastuari kendu egin behar zaizkio atzerrian ekoitzitako gara, hots, BPGmp kalkulatzen ari gara. ondasunetan eta zerbitzuetan egindako gastuak, ondasun eta zerbitzu horiek ez baitira herrialdearen barnean ekoitzi; hau da, barne gastuari inportazioak kendu behar zaizkio kendu (- N). Era berean, barne gastuari gehitu egin behar zaio atzerritarrek gure herrialdeko gehitu ondasunetan eta zerbitzuetan egindako gastua, hots, esportazioen balioa ( esportazioen balioa + X). + X

2. GAIA 38 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Nazio gastua: BPGaren osagaiak Badakigu herrialde bateko BPGmp lau gastu motatan bana daitekeela: Hala ere, hainbat estatistika-erakundek egiten duten moduan, gastu publikoa (G) ere badago bi osagaitan banatzerik: batetik, kontsumo publikoa (Kpub) eta, bestetik, inbertsio publikoa (I inbertsio publikoa pub): G = Kpub + Ipub Ondorioz, BPGmp honela ere adieraz daiteke: BPG = K + I + Kpub + Ipub + (X – N) G Edo gauza bera dena: BPG = K + Kpub + Ipub + (X – N) Amaierako barne kontsumoa Kapital eraketa gordina Barne eskaria edo barne gastua Esportazio garbiak (kanpo eskari garbia)

2. GAIA 39 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa EAEko barne produktu gordina eta gastuaren osagaiak Prezio arruntak (nominalak). Milaka euro. 2005 -2008 AZKEN KONTSUMOKO GASTUA Familiek amaierako kontsumoan egindako gastua Sektore publikoak amaierako kontsumoan egindako gastua KAPITAL ERAKETA GORDINA Kapital finkoaren eraketa gordina Izakinen aldakuntza BARNE-ESKARIA (K + I +G) ONDASUNEN ETA ZERBITZUEN ESPORTAZIOAK Estatuko gainerako lurraldeetara Atzerrira ONDASUNEN ETA ZERBITZUEN INPORTAZIOAK Estatuko gainerako lurraldeetatik Atzerritik KANPO ESKARI GARBIA (X - N) Estatuko gainerako lurraldeekin Atzerriarekin BARNE PRODUKTU GORDINA merkatuko prezioetan 2005 2006 2007 2008 43. 691. 686 35. 215. 766 8. 475. 920 47. 139. 691 38. 007. 830 9. 131. 861 50. 415. 485 40. 420. 444 9. 995. 041 52. 140. 793 41. 430. 793 10. 710. 000 16. 422. 809 16. 079. 838 342. 971 17. 993. 556 17. 590. 664 402. 892 19. 457. 387 19. 254. 636 202. 751 19. 818. 678 19. 657. 343 161. 335 60. 114. 495 65. 133. 247 69. 872 71. 959. 471 35. 764. 614 19. 353. 919 16. 410. 695 39. 419. 680 20. 811. 030 18. 608. 650 43. 001. 635 21. 576. 792 21. 424. 843 45. 906. 347 23. 013. 305 22. 893. 042 38. 589. 966 23. 939. 980 14. 649. 986 42. 792. 307 25. 355. 302 17. 437. 005 46. 447. 039 27. 569. 460 18. 877. 579 49. 437. 133 29. 094. 966 20. 342. 167 -2. 825. 352 -4. 586. 061 1. 760. 709 -3. 372. 627 -4. 544. 272 1. 171. 645 -3. 445. 404 -5. 992. 668 2. 547. 264 -3. 530. 786 -6. 081. 661 2. 550. 875 57. 289. 143 61. 760. 620 66. 427. 468 68. 428. 685

2. GAIA 40 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa EAEko barne produktu gordina, sektoreka Prezio arruntak (nominalak). Milaka euro. 2005 -2008 NEKAZARITZA ETA ARRANTZA INDUSTRIA ERAIKUNTZA ZERBITZUAK BEG, oinarrizko prezioetan PRODUKTUEN GAINEKO ZERGA GARBIAK BARNE PRODUKTU GORDINA merkatuko prezioetan 2005 2006 2007 2008 489. 302 480. 432 489. 668 436. 818 15. 238. 236 16. 115. 793 16. 999. 271 17. 429. 753 4. 557. 681 4. 941. 661 5. 815. 952 5. 983. 797 30. 825. 099 33. 365. 195 36. 044. 743 38. 389. 203 51. 110. 318 54. 903. 081 59. 349. 634 62. 239. 571 6. 178. 825 6. 857. 539 7. 077. 834 6. 189. 114 57. 289. 143 61. 760. 620 66. 427. 468 68. 428. 685

2. GAIA 41 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa Zenbait balizko sinplifikatzaile Hurrengo gaietan egingo dugun azterketa errazagoa gerta dakigun, gai honetako zenbait adierazle makroekonomiko kalkulatzeko erabili ditugun aldagai batzuk saihesten ahaleginduko gara. Ahalegin horretan, zenbait suposizio egingo ditugu: lehenik, aurrerantzean suposatuko dugu BPG, NPG eta NE bat datozela, berdinak egin ditugun sinplifikazioak eginda, honako direla; esan nahi du ez ditugula aintzat hartuko atzerriko errentak (hau da, direla horrek Azkenik, atzerritarrek gurean eta gureek atzerrian herrialde lortutako errentak: a. f. e. eta f. n. e. ), ez hau ondoriozta dezakegu: baten produkzio zeharkako zergak, ez diru-laguntzak, ezta depreziazioa ere. Balio bakar hori adierazteko osoa eta nazio errenta bat datoz herrialde horretako Y hizkia erabiliko dugu (ingelesetik datorrena: yield = produkzioa). Hau da: = produkzioa gastu osoarekin: BPG NE Y Horrez gain, bigarrenik, suposatuko dugu enpresek irabazi guztiak banatzen dituztela, Y K + I + G + XN eta zuzeneko zergak eta gizarte segurantzaren kuotak familiek soilik ordaintzen dituztela. Ondorioz, errenta pertsonal erabilgarria (EPE, baina aurrerantzean YE ikurrarekin adieraziko duguna) kalkulatzeko, nazio errentari zerga zuzen garbiak kendu beharko dizkiogu (TN). Zerga zuzen garbiak kalkulatzeko, zerga zuzenei (ZZuz) familiek jasotzen dituzten transferentziak (TR) kendu beharko dizkiegu (TN = ZZuz TR), hau da: EPE NE ZZuz + TR YE Y TN

2. GAIA 42 Herrialde bateko produkzio eta errentaren neurketa K Adierazle makroekonomikoen arteko harremana I XN + ZZ - DL G 1. sekt. + a. f. e. - f. n. e. I Deprez BPGmp K 2. sekt. BPGfk Soldat. 3. sekt. NPGfk NPNfk NE Alokai. Irabaz. Interes