1240 1320 Bir zamanlar dnyaya bir adam gelmi

(1240 -1320)

Bir zamanlar dünyaya bir adam gelmiş: Okunu kör nefsin, kılıçla çelmiş. . . Bizim Yunus, Bizim Yunus. . . Bir zamanlar dünyaya bir adam gelmiş: Zaman onun kement attığı selmiş. . . Bizim Yunus, Bizim Yunus. . . Bir zamanlar dünyaya bir adam gelmiş: Ölüm dedikleri perdeyi delmiş. . . Bizim Yunus, Bizim Yunus. . . Bir zamanlar dünyaya bir adam gelmiş: Toprakta devrilmiş, göğe çömelmiş. . . Bizim Yunus, Bizim Yunus. . . Bir zamanlar dünyaya bir adam gelmis: Eli, kâtile de kalkamaz elmiş. . . Bizim Yunus, Bizim Yunus. . Bir zamanlar dünyaya bir adam gelmiş: Sayıları silmiş, BİR‘e yönelmiş. . . Bizim Yunus, Bizim Yunus. .

YUNUS’DUR BENİM ADIM Anadolu’nun karanlık bir çağında ‘diken içinde açan gül’lerin en ihtişamlı; fakat bir o kadar da sade olanı…

Yunus dağılmışlıkların içinde birliği, bozulmuşlukların içinde diriliği, kokuşmuşlukların içinde ıtırlığı, saltanat kavgalarının içinde fedâkarlığı, isyanlarla gark olmanın verdiği bozgun anında şükür ve duayı, çaresizlikler içinde Allah’a teslim olmayı telkin etmişti. Bu da ancak AŞK ile olurdu. Ancak aşk insanları bir arada tutardı. Kuru kuruya bilgi ve ilim değildi insanı kurtaracak olan. Gönülden gelen irfan ve aşk idi insanı rahatlatacak olan.

Yunus=AŞK Şol cennetin ırmakları akar Allah deyu Çıkmış İslam bülbülleri öter Allah deyu … Aşkın aldı benden beni, bana seni gerek seni Ben yanarım dün ü günü, bana seni gerek seni Ne varlığa sevinirim, ne yokluğa yerinirim Aşkın ile avunurum bana seni gerek seni

“karanlığın yuttuğu ve sonradan karanlıktan dönen ışığa çıkan” peygamberin adaşı Balık karnında yatan, deryaları seyreden Kabak kökün yaslanan, Yunus Peygamber yatur … Denizde hakâyıklar cevelân urur balıklar Yunus deniz mevcine taldum, talmadum dime

Ahmet Hamdi Tanpınar “Çok muhtemeldir ki Yunus bu adı seçmiş olsun. Yahut da bu tesadüf bütün hayatına istikamet versin. Ben yine Peygamber Yunus’un balığın karnına coşkun bir fırtına yüzünden düştüğünü göz önünde tutarak birinci şıkka ihtimal veriyorum”. “Fırtınanın yerini burada Moğol istilasının hakiki bir cehennem yaptığı, doğduğu bu XIII. asır ortası tutar. ”

Ben bu sûretden ilerü adum Yunus degil iken Ben olıdum ol ben idüm bu aşkı sunandayıdum … Adımı Yunus dakdum sırrum âleme çakdum Levh ü kalemden öndin dilde söylenen benem … Yunus bu cismim adıdır cisim anun bünyâdıdır Adım eger sorarısan bilgil câna cânân benem

“Şunu bilelim ki Yunus Emre tarihi bir kişiliktir. ” Anadolu’da hatta Anadolu dışında Halk, Yunus’u kendi bölgelerinde yaşamış ve ölmüş biri olarak ona mezar ve makamlar ihdas etmiştir. “Her dem yeniden doğarız. ”

“Yunus, şüphesiz Sakarya kıyılarında doğdu. ” Ahmet Hamdi TANPINAR Yunus Emre, kendisinin düzenlediği Risaletü’n-Nushiyye isimli eserinin sonlarına doğru “tarih yidi yüz yidi idi…” diyerek eserinin tamamlanış tarihini belirtir. İstanbul Beyazıt Devlet Kütüphanesindeki bulduğu eski bir mecmuadaki “Vefat-ı Yunus Emre, Sene 720, Müddet-i ömr 82” Buna göre Yunus Emre’nin vefat tarihi h. 720’dir. Bu da Miladi 1320 -1321’e tekabül ettiğine göre doğum tarihi de 1240 -1241 olmalıdır.

SARIKÖYLÜ YUNUS “Kütahya suyunun Sakarya suyuna karıştığı yerin yakınlarında bir yer”: Sarıköy

YOKSUL BİR EKİNCİ Yunus, yoksul bir çiftçidir. Yanı sıra marangozlukla da uğraşmıştır. Göçebe bir medeniyetten yerleşik medeniyete geçmenin bir sonucu olarak Anadolu'da bir iskân politikası uygulanmış, bu politikanın başarıya ulaşmasında dervişler ve ahiler aktif görev almışlardır.

AN SIR-I ERBAA “Toprak ve su iyiliği doğururken, ateş ve hava kötülüğü simgeler. Bunlar insanın vasıflarıdır. İnsan su ve toprakla sabrı tevekkülü öğrenirken, ateş ve havayla gururun niteliğini anlar”

Nebatatın olgunlaşması ile bir dervişin olgunlaşması arasında derin ilgiler mevcuttur. Hor bakma sen toprağa Toprakta neler yatur Kanı bunca evliya Yüz bin peygamber yatur

İLİMDEN İRFANA “O’nun devirler için en büyük bir bilgi olan Kur’an ve hadis kültürünü anlayarak ve kavrayarak bildiği âşikardır. Yunus, tasavvuf yoluna meyledince asıl bilgi olarak Hakikat'ın bilgisini seçmiş, bilginin amacının Hakk'ı tanımak olduğunu belirtmiş, kişiyi buna ulaştırmayan bilgiyi onun için yararlı görmemiştir.

Tapduk'un tapısında kul olduk kapısında Yûnus miskîn çiğ idik bişdik el-hamdüli'l-lâh Yunus EMRE Tapduğuna secde kıl sen Yunus sen Tapduk’una kıl dualar Sana vuslat gerek ise Dime kim “ne kılam bu aşk elinden” Halka Tapduk manisin Yunus Hakk’a bilişeli Saçtık elhamdülillah Yunusdur dervişler kulu Tapduk gibi serveri var Can u gönül verişeli Şol Tapduk’a erişeli Gözlerimi açar oldum Tapduk: Tapılan, kendisine kul, köle olunan, dua edilen mabud.

“Sorun bakalım ne ister, buğday mı, himmet mi? ” Hacı Bektaş onu "O iş şimdiden sonra olmaz. Biz o kilidin anahtarını Tapduk Emre'ye verdik, varsın nasibini ondan alsın"

“Buraya değil eğri bir adam, eğri bir odun bile giremez. ” Zikirden gâfil bir papatya

“Sen hâlâ dünya kokuyorsun…” 40 GÜNLÜK ÇİLE-İNZİV Ağla gözüm ağla gülmezem ayruk

SÖYLE YUNUS CAN “Yunus'un dili açıldı, gözlerinden ve gönlünden perde kalktı. Şevk denizine düştü. Ağzını açıp inci ve cevahir saçtı. ” VELAYET-N ME Suret söz kanda buldu Aşkın âşıklar öldürür Söz sahibi kaçan oldu Aşk denizine daldırır Suret kendi geldi Tecelli ile doldurur Dil hikmetin yoludur Bana seni gerek seni Bu bizim işretimiz Aşkın şarabından içem Oldur lezzetimiz Mecnun olup yola düşem İçip esridiğimiz Sensin dün ü gün endişem Aşk şerbeti gölüdür Bana seni gerek seni

ASA ÖZÜN OLDUĞU YERDE Kendini bildiğin ve bulduğun an Vardığımız illere Şol safa gönüllere Halka Tapduk manâsın Saçtık elhamdülillah

Yunus bir gönül adamıdır. Devrinin bütün olumlu inanç değer ve hareketlerini sevgiyle selamlamış olan bir gönül insanıdır o. Kalıba kafayı takmaz. Aşk kalıba sığmaz. Dervişlik dedikleri hırka ile tac değil Gönlün derviş eyleyen hırkaya muhtac değil Aşktan anlamayan gönülden çıkan sözleri de anlamaz.

İşbu vücud şehrine Her dem giresim gelir İçindeki sultanın Yüzün göresim gelir. … Ne yüriyem ne hod aram Ne uzak sefere varam Çünkü dostu bunda buldum Ayruk neye seferim var.

Ben bir usanmaz ozanım Derdim vardır inilerim Yunus EMRE Yunus’un bütün hayatı, hakikati arama ve bulma yolunda uzun ve zahmetli bir yolculuğun destanıdır. Derviş Yunus bu sözü eğri büğrü söyleme Seni sîgaya çeken bir Molla Kasım gelir

Mevlana’nın ölümü: 1273 Yunus’un doğumu: 1240 --Mevlana Hüdavendigâr bize nazar kıldı Onun görklü nazarı gönlümüz aynasıdır

BİR GÖNÜLE GİRMEK Gönül mü yeğ Kabe mi yeğ Ayıt bana aklı eren Gönül yeğdürür zirâ kim Gönüldedir dost durağı Gönül çalabın tahtı Çalab gönüle baktı İki cihan bedbahtı Bir gönül yıkar ise Sakıngıl yârin gönlün sırçadır sımayasın Sırça sındıktan geri bütün olası değil

“Yunus, yüreğindeki aşk ve şevk ile yalnız Allah’ı değil, Allah’ın birer ismine mazhar olan bütün yaradılmışları da sevmiştir. ” Samiha AYVERDİ Benim bunda kararım yok, bunda gitmeye geldim Bezirganım mataım çok, alana satmağa geldim. Ben gelmedim da'vi için benim işim sevi için Dostun evi gönüllerdir, gönüller yapmağa geldim Gelin tanış olalım, işin kolayın tutalım Sevelim sevilelim, dünya kimseye kalmaz

İlahi referanslı aşk, insanı çiğlikten kurtarıp olgunluk getirirken, bu aşktan yoksunluk olmaktan uzaklaştırmaktadır. hamlıktan, derecesine onun insan Yunus’un referansı her hâlükârda aşktır.

KAYNAK-1 Evvel kapı şeriat emri nehyi bildirir Yuya günahlarını her bir Kur'an hecesi KAYNAK-2 Sen hak peygambersin seksiz gümansız Sana uymayanlar gider imansız

Bu dünyanın meseli bir ulu şara benzer Veli bizim ömrümüz bir tez pazara benzer Bu şarın evvel tadı şehd ü şekerden şirin Ahır acısı gör şol zehr-i mara benzer

Ne gam bunda bana bin kez ölürsem Anda ölüm olmaz ölmezem ayruk Teferrüc eyleyü vardum sabahın sinleri gördüm Karışmış kara topraga şu nâzük tenleri gördüm Çürimiş toprak içre ten sin içinde yatur pinhan Boşanmış tamar akmış kan batmış kefenleri gördüm Aşkın aldı benden beni, bana seni gerek seni Ben yanarım dün ü günü, bana seni gerek seni Ne varlığa sevinirim, ne yokluğa yerinirim Aşkın ile avunurum bana seni gerek seni

Geldi geçti ömrüm benim, şol yel esip geçmiş gibi Hele bana şöyle gelir, bir göz yumup açmış gibi Miskin ademoğulları ekinlere benzer gider Kimi biter kimi yiter yere tohum saçmış gibi Bu dünyada bir nesneye yanar için göynür özün Yiğit iken ölenlere gök ekini biçmiş gibi Yunus Emrem bu dünyada iki kişi kalır derler Meğer HIZIR, İLYAS ola, Ab-ı hayat içmiş gibi

“ şık, garip, miskin, derviş, bî-çâre, günahlı, ümmî, za’if, bed-nâm, mecnun” “Yunus Emre, Halk diliyle Anadolu tasavvuf edebiyatının en büyük şairidir. Daha Orta Asya asırlarında Ahmet Yesevi ile başlayan Halk tasavvuf şiiri, Türkistan, Horasan ve Anadolu’da yüzyılı aşan bir işleniş çağından sonra, en üst seviyesine Yunus Emre’de varmıştır.

Sufî düşüncenin şiir alanında Türkistan sahasındaki en önemli temsilcisi hatta kurucusu kuşkusuz Ahmet Yesevi’dir. Fakat Yunus şairlik tabiatı gereği hiçbir zaman didaktizmin kuruluğuna düşmemiş, lirizm onun şiirlerinin en belli başlı özelliklerinden biri olmuştur.

Uş yine geldim ki bunda sır sözün ıyan eyleyim Bir söz ile yeri göğü cümlesin hayran eyleyim Bu bizden önce gelenler ma’niyi pinhân dediler Ma’ni benden doğmuşlayın geldim ki uryan eyleyim Şairliği bir dervişlik ve kulluk vazifesi olarak görür. Şairlik onun için Hakk sırrının halklar tarafından anlaşılması için bir vasıtadır. Şiirde mananın belirsiz olması özel ve ayrıcı vasıf değildir. Mana doğru olarak anlaşılmalıdır. Dil açık olmalıdır. Fakat sade şiir söylemek kolaycılık ve bayağı şiir söylemek de değildir.

Yunus bu sözleri çatar sanki balı yağa katar Halka metaların satar yükü gevherdir tuz değil Hep ideal çizgiler peşinde koşmuştur. Şiirde de rahat ve akıcı söyleyişin yanında kelimelerin düzenli istifi önemli yer tutar. Şiirde tuz gibi eriyip giden, faydası geçici bir lezzet olarak algılanan muhteva değil, mücevher değerinde kıymetli ve faydalı muhteva olmalıdır.

Yunus'un şiirlerinde İslam şairi niteliğine uygun olarak sanat kaygısı değil din gayreti ve tasavvuf neşesi hakimdir. Fakat bu durum, şiirlerinin birer sanat şaheseri olmasına engel teşkil etmemiştir. Söz yoğunluğu, rahat dillendirilen belli başlı konular ise, İslam'ın inanç, ibadet esaslarıın yorumu, aşk, fanilik, ölüm, gurbet, tabiat, hasret gibi temalar ve ahlakî öğütlerdir. Yunus'un şiirini dünden bugüne getiren özellik, sağlam bir düşünceye bağlı olmasıyla birlikte bu düşünceyi üstün bir sanat gücüyle ifade etmiş olmasıdır.

Keleci bilen kişinün yüzünü ağ ide bir söz Sözü pişürüp diyenün işüni sağ ide bir söz “Yunus Emre, kelimelerden bir Süleymaniye kurmuş büyük bir dil mimarıdır. ” Samiha AYVERDİ Sözün şiir olabilmesinin şartı “sözü pişirmek”tir. Yani öz biçimden önce gelir; fakat düzenli bir biçime girmemiş sözde de kalıcılık, etkileyicilik olmaz. Öz asıl amaç olmak şartıyla, öz biçim içindir, biçim de öz içindir. Öz biçim için feda edilemez. Biçim de öz için güzel bir kaftan olmalıdır.

Işka diyemedi özüm gensüzin açıldı râzum Yûnus senün iş bu sözün âlemlere destân ola Yunus, lirizm gücüyle “sır”larını “âlem”e açmış, şiirleri âlemlere “destan” olmuştur. Yani onun şiirleri faydalı olmak amacını güden lirik şiirlerdir. İçtenlik Doğallık

Şu karşıki dağları meşeleri bağları Sağlık safalık ile aştık elhamdülillih … Kaynar denizleyin kanım oynar gemileyin canım İki deniz arasında gark olup uşanayım Yunus’un şiirindeki lirizmde “hareket” kavramı çok önemlidir. Çünkü coşku, durgunluğun değil hareketin eseridir. Yunus, bu yüzden şiirlerinde oturup düşünen pasif bir insan portresi çizmez. Tasavvufun da bağlı olduğu İslam inancında pasiflik, tembellik yoktur.

Risâletü’n-Nushiyye “Risâletü’n-Nushiyye”, Mesnevi nazım şekliyle yazılmış, manzum, didaktik, nasihatnâme tarzında bir eserdir. Beyit sayısı hakkında çeşitli kaynaklarda ufak tefek farklılıklar olmakla birlikte toplam 563 beyittir. Başlangıç kısmında aruz ölçüsünün fâilâtün/fâilün diğer bölümlerinde, mefâilün/mefailün/fâilün kalıpları kullanılmıştır. Eserin sonlarına doğru yer alan "Söze tarih yedi yüz yidiydi Yunus canı bu yolda yidiydi" beytinden hareketle yazılış tarihinin H. 707/M. 1307 olduğu sanılmaktadır.

Risâletü’n-Nushiyye Bu eserde Divan'a göre Arapça, Farsça kelimeler, geleneksel tasavvufî kavramlar bir hayli yer tutmaktadır. Ayrıca eserin sembolik bir anlatımı vardır. Soyut kavramlar kişileştirilmiştir. Yine eserdeki destani üslup da dikkati çekicidir. Çünkü baştan sona kadar iyi huylarla kötü huyların savaşı yer almaktadır. Bu eser, Yunus’un asıl bilge yönünü, tasavvuf kültürüne vukufiyetini ve onunla yakın temasını gösterir.

Risâletü’n-Nushiyye Eserde didaktizmin ağır basması, lirizmi geri plana itmiştir. Bu yüzden "san'at değeri bakımından Divan'ı daha öndedir. Yunus bu eserinde kendi duygularını değil genellikle insanoğlu’nun hâlini ortaya koyduğu için eser hissî(duygusal) olmaktan ziyade fikrî, öğretici bir eserdir.

Risâletü’n-Nushiyye Tasavvufun temel kavramlarını, ana meselelerini bir bilgin sıfatıyla açıklaması yönüyle çok önemlidir

Risâletü’n-Nushiyye Allah'a duyulan özlem, O'na inanmak ve güvenmek, sabırlı olmak, onurlu olmak, cömertlik, haya sahibi olmak. . . Öbür yanda riya, acelecilik, büyüklenme, şehvet, öfke, cimrilik. . . gibi diğerlerine zıt huylar ve bunlar arasındaki mücadele insanlığına ezeli ve ebedi meseleleridir.

Divan Risâletü‘n-Nushiyye Yunus'un nasıl bilgi seviyesini gösteriyorsa Divan'ı da şairlik gücünü gösteren bir eserdir. Yunus, divanında hem hece hem de aruz ölçüsünü kullanmıştır. Divan'da mesnevi, gazel, musammat şeklindeki divan nazım biçimlerine de rastlanır.

Divan Yunus Divanı'nın ortada pek çok yazma nüshâları vardır. "Yunus'tan sonra ve Yunus tarzında söylenmiş daha birçok şiirlerin, Yunus'un sanılarak bu nüshâlara ilave edildiği muhakkaktır. "

Divan l. Kafiye konusunda genellikle Halk ve tekke şiirindeki geleneğe uyularak daha çok yarım kafiye kullanılmış ve redife baş vurulmuştur. l. Nazım şekli genellikle dörtlüktür. Nazım birimi olarak zaman beyit de kullanılmıştır. l. Divan'daki şiirlerde mecaz ve mazmun özellikleri de dikkat çekicidir. Bunlar arasında Halk şiiri geleneğinde yer alan ortak mecazlara, sembollere, rastlanmakla birlikte oldukça orijinal olanları da vardır. lÇok sık kullanılan imaj ve semboller "ekincilik, bağ ve bahçecilik hayatından alınanlardır". Dolayısıyla benzetmeler de hep tabiata dayalıdır.