1 VTAMN B 12 ve FOLK AST EKSKL

1 VİTAMİN B 12 ve FOLİK ASİT EKSİKLİĞİ Dr. Zehra ASLAN AYDOĞDU 10. 02. 2015

2 Sunum Planı Vitamin B 12 Eksikliği Vitamin B 12 özellikleri Vitamin B 12 emilimi ve metabolizması Belirti ve bulgular Tanı Tedavi Folik asit eksikliği Semptomlar Laboratuvar bulguları Tedavi

VİTAMİN B 12 EKSİKLİĞİ 3

4 Vitamin B 12 Bazı bakteri ve küf mantarları tarafından üretilir. Bitkisel sentezi söz konusu değildir. İnsanda kolon bakterileri tarafından üretilse de bunun emilimi olmaz. Diyetteki kobalaminler; adenosilkobalamin ve hidroksikobalamin şeklindedir Organizmada aktif olan kobalaminler : Metil kobalamin ve adenosilkobalamindir. Hidroksikobalamin ise bu ikisine dönüşebilmektedir

5 Vitamin B 12 (kobalamin) DNA sentezi ve nörolojik fonksiyonlar için önemli rol oynar.

6

7

8 Günlük ihtiyaç Erişkinde 2 µg İlk yaşta 0. 3 -0. 5 µg 1 -10 yaş 0. 7 -1. 5 µg Gebelik süresince ikinci trimesterde 0. 5 µg/gün, üçüncü trimesterde ise 1 µg/gün ilave ihtiyaç Laktasyonda 2. 5 -3 µg Ortalama batı diyeti ise 5 -30 µg/gün İnsan organizmasında bulunan B 12 vitamini miktarı 2 -5 mg Günlük kayıplar deponun %0. 1’i kadardır.

9 Vitamin B 12 Eksikliği Nedenleri-1 Diyetle yetersiz alım: a. Vejeteryan diyet, kötü sosyoekonomik koşullar, malnütrisyon, kötü kontrol edilen fenilketonüri b. Gebelik döneminde kobalamin eksikliği veya pernisiyöz anemi sonucu anne sütünde düzeyin düşmesi Kobalamin emiliminde bozukluk a. İntrinsik faktör (İF) eksikliği 1. Konjenital İF mutasyonu 2. Pernisiyöz anemi 3. Otoimmün poliendokrinopatilere eşlik eden pernisiyöz anemi 4. Gastrik mukozal hastalıklar i. Kronik gastrit, H. pylori gastriti, gastrik atrofi ii. Korozif madde iii. Gastrektomi iv. Zollinger Ellison sendromu

10 Vitamin B 12 Eksikliği Nedenleri-2 Kobalamin emiliminde bozukluk b. İnce barsaklardan emilimin bozulması 1. İleal rezeksiyon veya hastalık 2. Kör urve/barsak sendromu 3. Parazitler 4. Malabsorpsiyon 5. Kobalamin emilim bozukluğu Kobalaminin metabolik bozuklukları Transport bozuklukları- Transkobalamin eksikliği

11 Belirti ve bulgular 1. Anemi bulguları 2. Açıklanamayan parestezi, kol-bacakta hissizlik, depresyon, psikoz, kognitif değişiklikler, dengesiz yürüme, ataksi, yaşlılarda açıklanamayan psikiyatrik bozukluklar, demans bulguları gibi nörolojik belirti ve bulgular 3. Süt çocukluğu döneminde; büyüme geriliği, kazanılmış motor hareketlerde gerileme, tremor, iştahsızlık ve apati 4. Dilde papillalarının atrofisi, düz, parlak kırmızı dil 5. Hiperpigmentasyon, vitiligo

12 Laboratuvar 1. Tam kan sayımı: makrositer anemi (MCV↑, RDW↑, MCH ↑) lökosit ve trombosit N/↓ 2. Periferik kan yayması: makrositer oval eritrositler, anizositoz, poikilositoz, şistositler ve genç miyeloid öncüller nötrofillerde hipersegmentasyon 3. Retikülosit sayısı: Genellikle ↓ 4. Kemik iliği yayması: Megaloblastik hematopoez ve displastik değişiklikler 5. Biyokimya: laktik dehidrogenaz, indirekt bilirubin, serum demir satürasyonu ↑ haptoglobulin ↓

13

14

15

16 B 12 vitamini eksikliğine özgü laboratuvar testleri-1 Tetkik Uygulanması Özel Durum Serum B 12 vitamin düzeyi • B 12 vitamin eksikliğini saptamada standart testtir. • Yaygın olarak <200 /ml alt düzey olarak kabul edilir. • Bu test B 12 vitamininin metabolik olarak aktif formunu ölçmez. • Bazen, düzeyler klinikle paralel değildir. Normal düzeyler laboratuarlara göre farklı olabilir. • Oral kontraseptif kullanan kadınlarda, kobalamin taşıyan protein düzeyindeki düşmeden dolayı, düşük düzeyler ölçülebilir. • Klinik olarak şiddetle B 12 vitamini eksikliği düşünülen hastalarda normal değerler bulunabilir. Serum holotranskobalamin düzeyi • B 12 vitamininin metabolik olarak aktif formunu ölçer. • Yeni kullanıma giren bir test olduğu için, kullanımı henüz çok yaygın değildir.

17 B 12 vitamini eksikliğine özgü laboratuvar testleri-2 Tetkik Uygulanması Özel Durum Serum homosistein düzeyi • B 12 vitamini eksikliğinde düzeyi yükselebilir. • Normal olması tanıyı dışlamaz. • Özellikle B 12 vitamini eksikliği düşünülen, ancak düzeyi normal bulunan hastalarda homosistein düzeyinin yüksek bulunması tanı için oldukça anlamlı kabul edilir. • Bazı edinsel ve genetik hastalıklarda da düzeyin artabileceği akılda tutulur. Serum ve/veya idrar metilmalonik asit düzeyi • B 12 vitamini eksikliğinde düzeyi yükselebilir. • Normal olması tanıyı dışlamaz • Özellikle B 12 vitamini eksikliği düşünülen, ancak düzeyi normal bulunan hastalarda metilmalonik asit düzeyinin yüksek bulunması tanı için oldukça anlamlı kabul edilir.

18 Vitamin B 12 eksikliğinin tanısı ve taraması için yaklaşım-1 Yaşa bakmaksızın eksikliğe meyilli bütün insanların ilk fırsatta taranması Otoimmun hast Kronik pankreatit Crohn hast Mide veya ince barsak cerrahi öyküsü Gastrit öyküsü HIV enf Malabsorbsiyon send Multiple skleroz Katı vejeteryan diyet H 2 reseptör antagonisti veya PPI kullanımı Tiroid hast Açıklanamayan anemi

19 Vitamin B 12 eksikliğinin tanısı ve taraması için yaklaşım-2 50 yaşındaki bireylerin taranması ve serum B 12 seviyeleri 400 üzerinde ise 5 yılda bir tekrarlanması 65 yaşından sonra bütün hastaların yıllık taranması Serum vitamin B 12 seviyesi 400’den az ise aşağıdaki testler yapılmalı Başlangıçta Serum total homosistein seviyesi Serum MMA seviyesi Serum holotranskobalamin 2 seviyesi İkincil olarak Eğer homosistein seviyesi artmışsa diğer nedenleri ekarte et Kemik iliği incelemesi, periferik yayma B 12 eksikliğinin sebebini bulmaya yönelik ilave testler

20

21

22 Tedavi-1 B 12 vitamini ülkemizde siyanokobalamin formunda 1000 mikrogram’lık ampül veya hidroksikobalamin içeren B kompleks ampülü şeklinde piyasada bulunmaktadır. Bu ilaç hem parenteral hem de oral tedavide kullanılır. B 12 vitamini tedavisinin başında (ilk 48 saat) ağır hipokalemi ve/veya yetişkinlerde ani ölüm görülebilir. Bu açıdan hasta takip edilir ve ağır eksikliklerde tedavinin düşük dozlarda başlanması önerilir. Tedavi süresi nedene göre belirlenir: Diyetle yetersiz alıma bağlıysa, eksiklik bulguları düzeldikten sonra yaşa uygun günlük B 12 vitamini alımı (diyetle veya multivitamin desteğiyle) sağlanır.

23 Tedavi-2 Kobalamin emilim bozukluğu varsa ve altta yatan nedenin tamamen tedavisi mümkünse (örn: parazitoz) tedavi ile bulgular düzeldikten sonra, yaşa uygun günlük B 12 vitamini alımı sağlanır. Ancak, bu grupta altta yatan hastalığın tedavisi mümkün değilse veya hastada kobalamin metabolizma bozukluğu varsa ömür boyu B 12 vitamini kullanımı önerilir. B 12 vitamini eksikliği olan olgularda tek başına folik asit verilmesi nörolojik bulguların ağırlaşmasına neden olabilir.

24 Vitamin B 12 Eksikliği Tedavisi Tedavi Şekli Başlangıç Dozu İdame Dozu Oral Tedavi 1000 -2000 mcg 1 -2 hafta süreyle hergün 1000 mcg her gün / yaşam boyu Parenteral Tedavi 100 -1000 mcg/gün İM veya 100 -1000 mcg aylık/ yaşam SK, 1 hafta süreyle her gün, boyu takiben haftada 2 gün 2 hafta süreyle, sonra haftada 1 defa 1 -2 hafta süreyle Türk Hematoloji Derneği Vitamin B 12 Eksikliği Tanı ve Tedavi Kılavuzu-2011 American Academy of Family Physician-Vitamin B 12 Deficiency

25 İntramuskuler tedavi Malabsorpsiyon Nörolojik bozukluk -idame tedavi 2 haftada bir Kobalamin metabolizma bozuklukları Oral tedavi Hastanın yeterli dozu aldığından emin ol- periyodik B 12 vitamini düzeylerinin ölçümü , metil malonik asit, homosistein düzeyleri Hafif-orta düzeyde B 12 vitamini eksikliği olan yaşlılar Çocuklarda kullanım kolaylığı Yüksek doz- pasif difüzyon nedeni ile pernisiyöz anemi gibi emilim bozukluklarında bile etkin

26 Tedaviye cevap Kemik iliğinde megaloblastik değişikliklerin düzelmesi; 5 -6 saat Serum demir saturasyonunun ilk tanıdaki değerin yarısına düşmesi; 2 -3 gün Retikülositoz; 5 -7 gün Hemoglobin yükselmesi; 2 -4 hafta Lökopeni ve trombositopeninin düzelmesi; 2 -3 hafta Nörolojik bulguları düzelmesi; değişken

27 Bazı Vitamin B 12 Preparatları Piyasa ismi Fiyatı Etken Madde BENEXOL B 12 30 TABLET 5. 69 TL 250 mg B 1 vitamini, 250 mg B 6 vitamini, 1 mg B 12 vitamini BEVIT B 12 30 -60 TABLET 5. 50 -11. 02 TL 250 mg Bı vitamini, 250 mg B 6 vitamini, 1 mg B 12 vitamini APIKOBAL 50 TABLET 11. 08 TL 250 mg B 1 vitamini, 250 mg B 6 vitamini, 1 mg B 12 vitamini

28 Bazı Vitamin B 12 Preparatları Piyasa ismi Fiyatı Etken Madde DODEX 1 ML 1000 MCG 5 AMPUL 7. 91 TL 1 mg B 12 vitamini (siyanokobalamin) VI-PLEX B 121000 MCG 5 AMPUL 7. 50 TL 1 mg B 12 vitamini (siyanokobalamin) VITAKOBAL 1000 MCG 5 AMPUL 7. 91 TL 1 mg B 12 vitamini (siyanokobalamin) BEMIKS AMPUL 2 ML 5 AMPUL 4. 04 TL 25 mg B 1 vitamini 2. 734 mg B 2 vitamini 5 mg B 6 vitamini 15 mcg B 12 vitamini (hidroksikobalamin) 50 mg Niasinamid 1. 72 mg D-Pantenol

29 FOLİK ASİT EKSİKLİĞİ

30 Folik Asit Kaynakları Maya Yeşil yapraklı sebzeler (ıspanak, brokoli, kuşkonmaz, marul gibi) Karaciğer, böbrek Turunçgiller Baklagiller Yumurta sarısı Tahıl taneleri Balık eti Süt, süt ürünleri Fıstık ve badem

31 Folik Asit Eksikliğinin Nedenleri Alım eksikliği Yetersiz beslenme Yaşlılık Alkolizm Hemodiyaliz Prematüre yeni doğan Keçi sütü ile beslenme Emilim kusuru İzole folik asit malabsorbsiyonu Çölyak hast Gastrektomi Chron hast Gereksinim artışı Gebelik Kronik hemolitik anemi Eksfolyatif dermatit Myeloproliferatif hastalıklar Hipertiroidi İlaca bağlı Oral kontraseptifler Fenitoin, Barbitürat Triamteren Kolestiramin

32 Semptomlar Yorgunluk, güçsüzlük, yoğunlaşma yeteneğinde azalma, irritabilite, baş ağrısı, çarpıntı, nefes darlığı Dil şiş, parlak kırmızı ve ağrılı Angüler stomatit, özellikle yemeklerden sonra bulantı, kusma, karın ağrısı, ishal, iştahsızlık, kilo kaybı Vitamin B 12 eksikliğinin aksine nörolojik semptomlar bulunmaz. Hiçbir enfeksiyon yokken ateş görülebilir.

33 Laboratuvar Bulguları Makrositik anemi (retikülosit sayısı ↓) Nötropeni ve trombositopeni (Nötrofiller büyük, bazıları hipersegmente) Serum folik asit seviyesi < 3 ng/ml (N: 5– 20 ng/ml) Laktat dehidrogenaz ↑ Kemik iliği hipersellüler

34 Tedavi Günde 1 -5 mg folik asit alımıyla çoğu hastada iyi yanıt alınır. Folik asit verilmeden önce B 12 vitamini eksikliğinin dışlanmış olması gereklidir. Folik asite klinik ve hematolojik yanıt oldukça hızlıdır. İştah 1– 2 gün içinde artar Serum demir düzeyinde 24– 48 saat içinde düşüş Retikülosit sayısında 2– 4 günde artış Hb düzeyi 2– 6 haftada normale döner. Lökosit ve trombositler retikülositler ile birlikte artar ve kemik iliğindeki megaloblastik değişiklikler 24– 48 saat içinde azalır. Folik asit genellikle yeni eritrosit oluşana kadar birkaç ay boyunca uygulanır.

35 Folik Asit İçeren İlaçlar Piyasa İsmi Fiyatı Etken Madde FOLBIOL 5 MG 50 TABLET 2. 94 TL 5 mg Folik Asit FOLIDOCE 400 MCG/2 MCG 28 TABLET 14. 97 TL 400 mcg folik asit 2 mcg vitamin B 12 (siyanokobalamin) FOLIC PLUS 400 MCG 90 TABLET 8. 66 TL 174 mcg folik asit 667 mg kalsiyum karbonat 2, 5 mcg Vitamin D

36 Kaynaklar Update on Vitamin B 12 Deficiency ROBERT C. LANGAN, MD and KIMBERLY J. ZAWISTOSKI, DO, St. Luke’s Hospital, Bethlehem, Pennsylvania Vitamin B 12 Deficiency, Robert C. OH, CPT, MC, USA, U. S. Army Health Clinic, Darmstadt, Germany David L. BROWN, MAJ, MC, USA, Madigan Army Medical Center, Fort Lewis, Washington Prof. Dr. Aziz Polat, Nutrisyonel Vitamin B 12 eksikliğinde Tedavi Türk hematoloji derneği ulusal tedavi kılavuzu 2011 How I treat cobalamin (vitamin B 12) deficiency , Ralph Carmel , Department of Medicine, New York Methodist Hospital, Brooklyn, and Weill Medical College, Cornell University, New York, NY İ. Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Anemiler Sempozyumu 19 -20 Nisan 2001, İstanbul, s. 33 -47 , Megaloblastik Anemiler Prof. Dr. Teoman Soysal Yenidoğan ve Süt Çocukluğu Döneminde B 12 Vitamini, Demir , Folik Asit Eksikliğinin Sıklığı ve Maternal Düzeylerle Olan İlişkisi, Uzmanlık Tezi, Dr. Esra HAZAR SAYAR