1 Pamitasz Cykl koniunkturalny Y PKB Szczyt Dno

1 Pamiętasz? ? Cykl koniunkturalny Y (PKB) Szczyt Dno Dno Recesja Ekspansja Czas BARDZO DŁUGIEGO OKRESU (kilkadziesiąt i więcej lat) dotyczy model wzrostu gospodarczego. Opisuje on zmiany produkcji potencjalnej, Yp, spowodowane zmianami ilości i produkcyjności zasobów. 2. KRÓTKIEGO OKRESU (rok - dwa lata? ) dotyczy model IS/LM. W krótkim okresie możliwości produkcyjne nie są w pełni wykorzystane, więc zagregowany popyt decyduje o wielkości produkcji, Y (i bezrobocia). Jego zmiany powodują, że rzeczywista produkcja, Y, odchyla się od produkcji potencjalnej, Yp. Ceny są stabilne. 3. DŁUGIEGO OKRESU (dwa-dziesięć lat? ) dotyczy model AD/AS. W długim okresie rzeczywista produkcja, Y, odchyla się i powraca do wielkości produkcji potencjalnej, Yp. Ceny się zmieniają, a zasób czynników produkcji jest stały, więc – zwykle – produkcja potencjalna jest stała.

2 Poznaliśmy już dotyczące bardzo długiego okresu modele wzrostu gospodarczego (neoklasyczny i endogeniczny). Wyjaśniają one zmiany wielkości produkcji potencjalnej, YP, które zachodzą np. w ciągu kilkudziesięciu lat. Teraz zajmiemy się analizą krótkookresowych zmian wielkości produkcji, Y, czyli np. jej odchyleń od poziomu produkcji potencjalnej, Yp. Wykorzystamy przy tym MODEL IS-LM.

3 1. KRÓTKOKRESOWE WAHANIA PRODUKCJI. POLITYKA STABILIZACYJNA. Badamy wpływ wahań zagregowanych wydatków, AEPL, na wielkość produkcji W KRÓTKIM OKRESIE. Przyczyną tych wahań mogą być m. in. DZIAŁANIA PAŃSTWA (np. polityka budżetowa i pieniężna, czyli – polityka stabilizacyjna*, a także zachowania konsumentów i inwestorów. Zakładamy, co odpowiada rzeczywistości, że w krótkim okresie gospodarka jest „keynesowska” (istnieją wolne moce produkcyjne, ceny są stabilne). W tej sytuacji o poziomie produkcji w gospodarce decyduje właśnie wielkość planowanych wydatków zagregowanych, AEPL. ------*Celem polityki stabilizacyjnej jest minimalizowanie odchyleń rzeczywistej wielkości produkcji, YE, od wielkości produkcji potencjalnej, YP.

4 DYGRESJA: ZAŁOŻENIA MODELU IS-LM. Ekonomiści zakładają zwykle, że w krótkim okresie zwiększenie się globalnego popytu spowoduje raczej wzrost produkcji, niż cen. Aby tak się stało, w gospodarce muszą istnieć WOLNE MOCE PRODUKCYJNE, a ceny muszą być STABILNE. 1. Wolne moce produkcyjne. Założenie o nie w pełni wykorzystanych mocach wytwórczych dobrze odpowiada rzeczywistości. Nawet wtedy, gdy produkcja jest bliska produkcji potencjalnej, NA PRZECIĄG KRÓTKIEGO OKRESU firmy mogą zwiększyć produkcję, odpowiednio intensywnie wykorzystując czynniki produkcji (np. praca ludzi i maszyn w godzinach nadliczbowych).

5 DYGRESJA: ZAŁOŻENIA MODELU IS-LM; CD. 2. Stabilność cen. Oto przyczyny stabilności cen w krótkim okresie (one się uzupełniają). a) Nominalne płace często są ustalane raz na długi czas w trakcie zdecentralizowanych (toczonych gałąź po gałęzi, a nie naraz w całej gospodarce) negocjacji. W efekcie ŚREDNI poziom płac w gospodarce zmienia się wolno. b) Stabilność płac nominalnych, tzn. jednostkowych kosztów osobowych, które są główną częścią jednostkowych kosztów produkcji, sprawia, że ceny też są stabilne. Przecież zmiany cen powodowałyby nadzwyczajne zyski i straty, co – jak wiemy - w warunkach konkurencji nie jest prawdopodobne. W dodatku ten producent, który - korzystając ze wzrostu popytu - pierwszy podnosi ceny, ryzykuje utratą części udziału w rynku. (Jego konkurenci mogą nie podnieść cen). Powstrzymuje to firmy przed podniesieniem ceny. (Zauważmy, że w takiej sytuacji monopol podniósłby cenę. Jednak na konkurencyjnym rynku nikt nie koordynuje działań pojedynczych producentów. To się nazywa problem koordynacji). . . * ----- • Jest więcej powodów „lepkości” płac i cen. Bardziej szczegółowo opisuję je, analizując model AD/AS. KONIEC DYGRESJI

6 Celem polityki stabilizacyjnej jest minimalizowanie odchyleń rzeczywistej wielkości produkcji, YE, od wielkości produkcji potencjalnej, YP. Jednak, paradoksalnie, nieumiejętna polityka stabilizacyjna zamiast stabilizować, może destabilizować gospodarkę, powiększając amplitudę wahań cyklicznych, czyli odchylenia rzeczywistej wielkości produkcji, YE, od wielkości produkcji potencjalnej, YP. Przyczyną tych kłopotów są m. in. OPÓŹNIENIA REAKCJI PAŃSTWA, co dotyczy: DOSTRZEŻENIA PROBLEMU (ang. recognition lag); DECYZJI (ang. decision lag); DZIAŁANIA (ang. action lag).

7 OPÓŹNIENIE DOSTRZEŻENIA PROBLEMU (ang. recognition lag) Chodzi o zwłokę pomiędzy powstaniem makroekonomicznego szoku, a momentem, w którym politycy gospodarczy uznają, że potrzebne jest przeciwdziałanie. (Przyczyną jest np. niedoskonałość systemu informacji statystycznej o gospodarce).

8 OPÓŹNIENIE DECYZJI (ang. decision lag) – zwłoka pomiędzy momentem, w którym politycy uznają, że potrzebne jest przeciwdziałanie, a momentem podjęcia decyzji o konkretnym sposobie przeciwdziałania.

9 OPÓŹNIENIE DZIAŁANIA (ang. action lag) - zwłoka pomiędzy momentem podjęcia decyzji o konkretnym sposobie działania, a momentem podjęcia takiego działania. Zwlaszcza w przypadku polityki budżetowej z powodów instytucjonalnych (np. czasochłonne procedury parlamentarne) opóźnienie decyzji i opóźnienie działania są (w porównaniu z polityką pieniężną) znaczne.

10 Oto możliwe skutki takich opóźnień. Bez interwencji państwa powstała w momencie t 1 ujemna luka PKB (zob. rysunek) samoczynnie zaniknęłaby po okresie t 1 t 4. Rozpoczęta w momencie t 2, czyli zbyt późno, restrykcyjna polityka stabilizacyjna co prawda przyśpiesza zamknięcie tej luki PKB, które następuje już w momencie t 3, lecz „przy okazji” powstaje jeszcze większa dodatnia luka PKB. Y (PKB) Hipotetyczna produkcja rzeczywista, Y, bez interwencji państwa Produkcja potencjalna, Yp t 1 t 2 t 3 t 4 Produkcja rzeczywista, Y, po interwencji państwa rozpoczętej w momencie t 2 Czas

11 2. MODEL IS-LM Narzędziem, którym posłużymy się, analizując krótkookresowe wahania wielkości zagregowanych wydatków, AEPL, i poziomu produkcji, Y, w gospodarce jest model IS-LM. Jego częściami są linia IS i linia LM (zob. rysunek). Opiszemy je po kolei. i LM i* E IS 0 Y* Oznaczenia: i – stopa procentowa. Y – wielkość produkcji. AEPL – wielkość zagregowanych wydatków. Y=AEPL

12 2. 1. LINIA IS Linia IS składa się z punktów, czyli kombinacji stopy procentowej, i, oraz poziomu produkcji, Y, przy których RYNEK DÓBR pozostaje w równowadze (planowane wydatki, AEPL, są równe wielkości produkcji, Y). i E 1 i 1 E 2 i 2 IS 0 Y 1 Y 2 Y=AEPL W zamkniętej gospodarce bez państwa („dwusektorowej”) w stanie równowagi krótkookresowej inwestycje są równe oszczędnościom: I=S. . .

13 Na rysunku widzimy, że zależność poziomu stopy procentowej i poziomu produkcji jest odwrotna. i E 1 i 1 E 2 i 2 IS 0 Y 1 Y 2 Co jest przyczyną tej odwrotnej zależności? Y=AEPL

14 Otóż ważny składnik zagregowanych wydatków, czyli inwestycje, I, zmieniają się w odwrotnym kierunku niż stopa procentowa, i. I = IA - b • i. b > 0, gdzie: I – inwestycje planowane. IA – autonomiczna część planowanych inwestycji. b – współczynnik, który mierzy wrażliwość planowanych wydatków inwestycyjnych na zmiany stopy procentowej. i – stopa procentowa.

Przyjmy się nieco dokładniej wydatkom inwestycyjnym. . . I = IA - b • i. 15 b > 0, Współczynnik „b” i inwestycje autonomiczne, IA , a linia IS. . . Inwestycje a poziom stopy procentowej i 0 I I 1. Współczynnik „b” określa wrażliwość wydatków inwestycyjnych, I, na zmiany stopy procentowej, i (nachylenie wykresu funkcji inwestycji). 2. Wielkość inwestycji autonomicznych, IA, nie zależy od stopy procentowej, i, i decyduje o położeniu wykresu, I, wewnątrz układu współrzędnych.

16 Co się tyczy planowanych wydatków konsumpcyjnych, CPL, to opisując je, posłużę się standardową funkcją konsumpcji: gdzie: CPL = CA + KSK • (1 – t) • Y, KSK to krańcowa skłonność do konsumpcji (z PKB), t to stopa opodatkowania netto [(Td-B)/Y] (Td to podatki bezpośrednie, a B to zasiłki; zakładamy, że podatki pośrednie, TE, a także dochody państwa z własności wynoszą zero). Pamiętamy, że Y stanowi – jednocześnie – wielkość produkcji (Y 1) i dochody gospodarstw domowych (właścicieli czynników produkcji) (Y 2) (Y 1=Y 2).

17 WYPROWADZAMY WZÓR LINII IS: AEPL = Y AEPL = C + I + G + NX. AEPL = Y AEPL = CA + KSK • (1 – t) • Y + (IA – b • i) + GA + NX Y = CA + KSK • (1 – t) • Y + (IA – b • i) + GA + NX

18 WYPROWADZAMY WZÓR LINII IS CD. . . : A zatem: Y = CA+KSK • (1–t) • Y+(IA–b • i)+GA+NX. Y = CA+KSK • (1–t) • Y+(IA–b • i)+GA+XA-KSI • Y. * Y = CA+IA+GA+XA+[KSK • (1–t) • Y–KSI • Y]–b • i. Y = CA+IA+GA+XA+Y • [KSK • (1–t)–KSI]–b • i. Y = A + KSK” • Y - b • i, gdzie A to wszystkie planowane wydatki AUTONOMICZNE w gospodarce, a KSK” = [KSK • (1 – t) – KSI]. A zatem: Y • (1 – KSK”) = A – b • i. Mnożąc to równanie stronami przez mnożnik dla gospodarki otwartej [M” = 1/(1 -KSK”)], dostajemy szukane równanie linii IS: Y = M” • A–M” • b • i. ----* Zakładamy, że importowane są tylko dobra konsumpcyjne; KSI to stała tzw. krańcowa skłonność do importu (ΔZ/ΔY=Z/Y=KSI, gdzie Z to import).

19 IS: Y = M” • A–M” • b • i, i E 1 i 1 E 2 i 2 IS 0 Y 1 Y 2 Y=AEPL Interpretacja wykresu: rola parametrów A, b, M”. 1. PARAMETR „b” OKREŚLA NACHYLENIE LINII IS. - Wrażliwość wydatków inwestycyjnych na zmiany stopy procentowej decyduje o nachyleniu linii IS. 2. PARAMETR „A” DECYDUJE O POŁOŻENIU LINII IS. - Zmiany wielkości wydatków autonomicznych w gospodarce przesuwają linię IS. 3. PARAMETR M” (KSK”) OKREŚLA JEDNOCZEŚNIE I NACHYLENIE I POZYCJĘ LINII IS. - Zmiany mnożnika przesuwają i zmieniają nachylenie linii IS.

20 2. 2. LINIA LM Linia LM składa się z punktów, czyli kombinacji stopy procentowej, i, i poziomu produkcji, Y, przy których RYNEK PIENIĄDZA pozostaje w równowadze (REALNY popyt na pieniądz jest równy REALNEJ podaży pieniądza; MD = MS). i LM 0 Y= AEPL Inaczej: w stanie krótkookresowej równowagi L=M, gdzie L to realny popyt na pieniądz, a M to realna podaż pieniądza. . . ).

21 Dlaczego poziom stopy procentowej, i, zmienia się w tę samą stronę, co wielkość zagregowanych wydatków w gospodarce, AEPL, a więc także (w gospodarce „keynesowskiej” ) wielkość produkcji, Y? i E 2 i 1 0 LM E 1 Y 2 Y= AEPL

22 i E 2 i 1 0 LM E 1 Y 2 Y= AEPL Otóż realny popyt na pieniądz, L, nie jest autonomiczny i zależy od wielkości produkcji, Y. MD = k • Y – h • i k, h > 0. gdzie: MD – realny popyt na pieniądz. k – współczynnik opisujący wrażliwość realnego popytu na pieniądz na zmiany wielkości produkcji. Y – wielkość produkcji. h - współczynnik opisujący wrażliwość realnego popytu na pieniądz na zmiany stopy procentowej. i – stopa procentowa. W efekcie, im większa produkcja, Y, tym większy popyt na pieniądz, MD, i – ceteris paribus - tym wyższa stopa procentowa, i.

23 Przyjmy się nieco dokładniej realnemu popytowi na pieniądz. . . MD = k • Y – h • i Realny popyt na pieniądz a stopa procentowa i realna wielkość produkcji i i 2 i 1 E 2 k • (Y 2 -Y 1) E 1 MD 2=k • Y 2–h • i. MD 1=k • Y 1–h • i. 0 MD 1 MD 2 MD 1. Zmiany stopy procentowej przesuwają nas po linii realnego popytu na pieniądz (np. i 1→i 2 E 1→E 2). 2. Natomiast zmiany realnej wielkości produkcji przesuwają całą linię realnego popytu na pieniądz (np. przy i=i 1, Y 1→Y 2 MD 1→MD 2).

24 A teraz przyjmy się realnej podaży pieniądza. . . REALNA PODAŻ PIENIĄDZA: MS = M/P, gdzie: M – nominalna podaż pieniądza. P – poziom cen w gospodarce (np. CPI; ang. Consumer Price Index).

25 WYPROWADZAMY WZÓR LINII LM: Oto warunek równowagi na rynku pieniądza: M/P = k • Y – h • i. A zatem szukane równanie linii LM wygląda następująco: i = (1/h) • (k • Y - M/P) gdzie: k – współczynnik opisujący wrażliwość realnego popytu na pieniądz na zmiany wielkości produkcji. h - współczynnik opisujący wrażliwość realnego popytu na pieniądz na zmiany stopy procentowej.

26 i LM: i = (1/h) • (k • Y - M/P) LM 0 Y=AEPL INTERPRETACJA WYKRESU: ROLA PARAMETRÓW h, k, M/P. 1. PARAMETR „k” DECYDUJE O NACHYLENIU LINII LM. - Zmiany wrażliwości realnego popytu na pieniądz na zmiany wielkości produkcji zmieniają nachylenie linii LM. 2. PARAMETR „M/P” OKREŚLA POZYCJĘ LINII LM. - Zmiany realnej podaży pieniądza w gospodarce przesuwają linię LM. 3. PARAMETR „h” DECYDUJE O NACHYLENIU I POŁOŻENIU LINII LM. - Zmiany wrażliwości realnego popytu na pieniądz na zmiany stopy procentowej zmieniają nachylenie i przesuwają linię LM.

2. 3. KOMPLETNY MODEL IS-LM 27 Podsumujmy: oto kompletny model IS-LM, ilustrujący równowagę na rynku dóbr i pieniądza. Równowaga na rynku dóbr i rynku pieniądza i LM E i* IS 0 Y* IS: LM: Y=AEPL Y = M” • A–M” • b • i i = (1/h) • (k • Y - M/P)

Równowaga na rynku dóbr i rynku pieniądza 28 i LM i* E IS 0 Y* Y=AEPL Y = M” • A–M” • b • i i = (1/h) • (k • Y - M/P) Tylko dla stopy procentowej i wielkości produkcji odpowiadających punktowi przecięcia linii IS i LM (i 0, Y 0) oba rynki (gotowych dóbr i pieniądza) pozostają – JEDNOCZEŚNIE - w równowadze.

3. ZASTOSOWANIA MODELU IS-LM 29 Wielkość produkcji i poziom stopy procentowej odpowiadających równowadze na rynku dóbr i rynku pieniądza. Rozwiązujemy układ równań IS-LM: Y = M” • A–M” • b • i. i = (1/h) • (k • Y-M/P). Okazuje się, że: Y = γ • A + γ • (b/h) • (M/P) i = γ • A • k/h - [1/(h+k • b • M”)] • (M/P) gdzie: γ = M”/[1+(k • M” • b)/h]. γ – gr. gamma.

30 Jak na wielkość produkcji, Y, i stopę procentową, i, wpłynie wzrost autonomicznych wydatków, A, w gospodarce? i IS: Y = M” • A–M” • b • i LM: i = (1/h) • (k • Y - M/P) LM E 1 i 0 E IS 1 IS 0 Y 1 Y=AEPL Otóż wzrost wydatków autonomicznych, A, przesuwa w prawo linię IS (zob. równanie linii IS). Zwiększają się: produkcja, Y, i stopa procentowa, i. Kiedy zwiększają się (autonomiczne) wydatki państwa, G, ten wzrost stopy procentowej, i, powoduje spadek („wypieranie”) wydatków prywatnych. (Prywatne inwestycje zależą odwrotnie od stopy procentowej).

31 Jak na wielkość produkcji, Y, i stopę procentową, i, wpłynie wzrost realnej podaży pieniądza, M/P, w gospodarce? i IS: Y = M” • A–M” • b • i LM: i = (1/h) • (k • Y - M/P) LM LM 1 i 0 E E 1 i 1 IS 0 Y 1 Y=AEPL Wzrost realnej podaży pieniądza, M/P, przesuwa w prawo linię LM (zob. równanie linii LM). Zwiększa się produkcja, Y; maleje stopa procentowa, i. Oto pogłębiona analiza wpływu zmian autonomicznych wydatków, A, oraz realnej podaży pieniądza, M/P, na wielkość produkcji, Y, oraz poziom stopy procentowej, i.

32 Ustalilismy, że: Y = γ • A + γ • (b/h) • (M/P) i = γ • A • k/h - [1/(h+k • b • M”)] • (M/P) gdzie: γ = M”/[1+(k • M” • b)/h]. Jak na wielkość produkcji w gospodarce, Y, wpływają zmiany polityki fiskalnej (wielkości autonomicznych wydatków, A), a także realnej podaży pieniądza, M/P? Odpowiedzią są wartości: MNOŻNIKA POLITYKI FISKALNEJ (ang. fiscal policy multiplier). i MNOŻNIKA POLITYKI PIENIĘŻNEJ (ang. monetary policy multiplier).

33 MNOŻNIK POLITYKI FISKALNEJ (ang. fiscal policy multiplier) Jak wiemy: Y = γ • A + γ • (b/h) • (M/P) i = γ • A • k/h - [1/(h+k • b • M”)] • (M/P), gdzie: γ = M”/[1+(k • M” • b)/h]. Otóż: MF = Y/ G = Y/ A = γ, gdzie MF to mnożnik polityki fiskalnej.

34 MNOŻNIK POLITYKI PIENIĘŻNEJ (ang. monetary policy multiplier) Jak wiemy: Y = γ • A + γ • (b/h) • (M/P) i = γ • A • k/h - [1/(h+k • b • M”)] • (M/P), gdzie: γ = M”/[1+(k • M” • b)/h]. Otóż: MM = Y/ (M/P) = (b/h) • γ, gdzie MM to mnożnik polityki pieniężnej.

ZRÓB TO SAM! Tak czy nie? 1. Działanie mnożnika zrównoważonego budżetu przesuwa linię IS w lewo. 35 2. Przyczyną ujemnego nachylenia linii IS jest odwrotna zależność prywatnych inwestycji i stopy procentowej. 3. Przyczyną dodatniego nachylenia linii LM jest odwrotna zależność produkcji i realnego popytu na pieniądz. 4. Linia IS zmienia nachylenie na skutek spadku stopy opodatkowania netto. 5. Linia LM zmienia nachylenie na skutek zmiany wielkości realnej podaży pieniądza. 6. W gospodarce otwartej mnożnik polityki fiskalnej, Mf, jest mniejszy od mnożnika. 7. W gospodarce otwartej wypieranie może dotyczyć innych składników PKB niż prywatne inwestycje, I. 8. W gospodarce otwartej mnożnik polityki pieniężnej informuje, jak zmieni się stopa procentowa na skutek zmiany realnej podaży pieniądza.

36 Zrób to sam! Zadania. 1. W krótkim okresie ceny są w gospodarce względnie stabilne. Co wspólnego mają z tym: a) Strajki i lokauty? b) Zdecentralizowany sposób prowadzenia negocjacji płacowych? c) Problem koordynacji? d) Inne przyczyny (podaj przykłady)?

37 2. W zamkniętej gospodarce konsumpcja opisana jest równaniem: C=100/P+0, 5·Y, gdzie Y to PKB. Inwestycje wynoszą I=900– 2000·i , wydatki państwa, G, są równe 1000. Popyt na pieniądz opisuje równanie MD=0, 75·Y– 1500, podaż pieniądza Ms wynosi 750. Ceny są stałe i równe 1. a) Podaj równania linii IS i LM. b) Wykonaj rysunek z liniami IS i LM. Oblicz i zaznacz poziom produkcji, Y, oraz stopę procentową, i, odpowiadające równowadze na obu rynkach. (Pamiętaj o oznaczeniach!). c) O ile spadnie produkcja po zmniejszeniu wydatków państwa, G, o 300 (MS się nie zmienia)? Pokaż tę sytuację na rysunku. d) Zinterpretuj kształt linii LM (wskaż możliwe powody tego kształtu).

38 3. W Hipotecji, której zamknięta gospodarka jest „keynesowska”, konsumpcja równa się: C = 50/P + 0, 7 Y, gdzie Y to PKB. Inwestycje wynoszą I = 200 - 750 i, wydatki państwa, G, są równe 200. Popyt na pieniądz równa się MD = 0, 8 Y - 2000 i; podaż pieniądza wynosi MS= 800. Ceny, P, są równe 1. a) Wyprowadź równania linii IS i LM. Ustal poziom produkcji, Y, i stopy procentowej, i, odpowiadające równowadze na obu rynkach (wykonaj rysunek). b) O ile wzrosłaby produkcja po zwiększeniu wydatków państwa, G, o 100 (MS się nie zmienia!)? Wykorzystaj mnożnik polityki fiskalnej. Wykonaj rysunek. c) Ile i czego zostało wyparte?

39 4. W Hipotecji, której zamknięta gospodarka jest „keynesowska”, konsumpcja równa się: C = 50/P + 0, 7 Y, gdzie Y to PKB. Inwestycje wynoszą I = 200 - 750 i, wydatki państwa, G, są równe 200. Popyt na pieniądz równa się MD = 0, 8 Y - 2000 i; podaż pieniądza wynosi MS= 800. Ceny, P, są równe 1. a) O ile wzrosłaby produkcja po zwiększeniu realnej podaży pieniądza, M/P, o 100 (G się nie zmienia!)? Wykorzystaj mnożnik polityki pieniężnej. b) Wykonaj rysunek.

40 5. Dla każdego z punktów A, B, C, D odpowiedz na następujące pytania (wypełnij polecenie): a) Czy na rysunku obok w gospodarce panuje równowaga? b) Jeśli nie, z jakim rodzajem nierównowagi mamy do czynienia? c) Opisz proces dostosowawczy, który doprowadzi do odzyskania równowagi przez tę gospodarkę. i B LM A i. A/B E i. C/D 0 C D IS Y

41 6. a) Za pomocą modelu IS/LM wyjaśnij następujące zdarzenia; wykonaj odpowiedni rysunek: (i) Jednoczesny spadek produkcji i stopy procentowej w gospodarce. (ii) Jednoczesny wzrost produkcji i spadek stopy procentowej w gospodarce. (iii) Jednoczesny spadek produkcji i wzrost stopy procentowej w gospodarce. (iv) Jednoczesny wzrost produkcji i stopy procentowej w gospodarce. b) Za każdym razem opisz proces, który doprowadził do tych zdarzeń.

42 7. a) Wyjaśnij, w jaki sposób na nachylenie linii IS wpłynie: (i) Zwiększenie się mnożnika. (ii) Zmniejszenie się wrażliwości inwestycji na zmiany stopy procentowej. b) A teraz podaj wzór linii IS i wykorzystaj go dla sprawdzenia poprawności swoich wniosków. c) Wyjaśnij, w jaki sposób na nachylenie linii LM wpłynie: (i) Zwiększenie się wrażliwości popytu na pieniądz na zmiany wielkości produkcji. (ii) Zmniejszenie się wrażliwości popytu na pieniądz na zmiany stopy procentowej. d) A teraz podaj wzór linii LM i wykorzystaj go dla sprawdzenia poprawności swoich wniosków.

Test 43 (Plusami i minusami zaznacz prawdziwe i fałszywe odpowiedzi) i 1. W sytuacji przedstawionej na rysunku obok w punkcie A: A. Y>AEPL i MD>MS. B. Y>AEPL i MD<MS. i. A C. Y<AEPL i MD>MS. D. Y<AEPL i MD<MS. LM E • A IS 0 2. YA Y Linia IS przesuwa się równolegle w prawo pod wpływem: A. Zwiększenia się konsumpcji autonomicznej. B. Zmniejszenia się wrażliwości wydatków inwestycyjnych na zmiany poziomu stopy procentowej. C. Zmniejszenia się krańcowej skłonności do importu. D. Zwiększenia się stopy opodatkowania netto.

44 3. Linia LM przesuwa się równolegle w lewo pod wpływem: A. Wzrostu poziomu cen w gospodarce. B. Zmniejszenia się wrażliwości popytu na pieniądz na zmiany wielkości produkcji. C. Zwiększenia się wrażliwości popytu na pieniądz na zmiany stopy procentowej. D. Spadku nominalnej podaży pieniądza w gospodarce. 4. Po wzroście wydatków państwa produkcja w gospodarce opisywanej modelem IS/LM zwiększa się tym bardziej: A. Im bardziej wrażliwy jest popyt na pieniądz na zmiany stopy procentowej. B. Im bardziej wrażliwe są wydatki inwestycyjne na zmiany stopy procentowej. C. Im bardziej wrażliwy jest popyt na pieniądz na zmiany wielkości produkcji. D. Im większa jest krańcowa skłonność do oszczędzania. 5. Po wzroście podaży pieniądza produkcja w gospodarce opisywanej modelem IS/LM zwiększa się tym bardziej: A. Im mniej wrażliwy jest popyt na pieniądz na zmiany stopy procentowej. B. Im bardziej wrażliwe są wydatki inwestycyjne na zmiany stopy procentowej. C. Im mniej wrażliwy jest popyt na pieniądz na zmiany wielkości produkcji. D. Im większa jest krańcowa skłonność do konsumpcji.