1 GAIA 2 GERTAERA KUANTIKOAK Harrigarria iruditzen zait

1. GAIA: 2. GERTAERA KUANTIKOAK “Harrigarria iruditzen zait zenbat aldatu den gizakien zibilizazioa pizarra batetan behin idatzitako zirriborro batzuengatik. ” S. Ulam (1909 -1984)

KONSTANTE FISIKOAK

ESPEKTRO ELEKTROMAGNETIKOA

XIX. MENDEAREN AMAIERAN: FISIKA KLASIKOA MATERIA S. V AC S. 0 S. V S. XV S. XX 1905 1800 ERRADIAZIOA FISIKA MODERNOA (KUANTIKOA)

GORPUTZ BELTZAK GORPUTZ BELTZAREN ERRADIAZIOA

(Eisberg, 28 o)

TEORIA KLASIKOA ETA KUANTIKOA Rayleigh Planck

COBE Penzias Wilson

EFEKTU FOTOELEKTRIKOA Hertz Lennard Millikan

MATERIA ETA ERRADIAZIOA

(Klasikoa)

COMPTON-EN EFEKTUA A. H. Compton Dispertsio klasikoan berriz, datorren eta ateratzen den argiaren uhinluzera berdina izango litzatekeen

Kontserbatzen al da momentu lineala? (lmin=0. 012 A) Anderson Dirac

X IZPIEN IGORPENA (Bremsstrahlung ) Roentgen

ESPEKTRO ATOMIKOAK Igorpen Xurgapen Difrakzio sarea Gas atomikoa (potentzial altuan kitzikaturik)

HIDROGENOAREN IGORPEN-ESPEKTROA n=3 Paschen Serieak (IG) n=2 Balmer Serieak (ikuskorra) Lyman Serieak (ultramorea) n=1 Lyman Balmer Paschen

(Eisberg, 119 -126 o)

THOMSON-EN EREDUA Thomson (q=10 -4 rad. txikiegia !!) RUTHERFORD-EN ESPERIMENTUA ETA EREDUA Rutherford a +Ze (nukleoa) Arrakasta: (q handiak azaltzen ditu) Geiger Marsden

(Geiger eta Marsden fisikariek egindako esperimentua)

BOHR-EN EREDUA Sommerfeld Bohr Kuantizazioa beste edozein sisteman betetzen da ere. Adibidez, molekula diatomikoaren rotazioan:

m m=m. M/(m+M) RH= 1096800 m-1 = 10973700 m-1 Orokortuz: Zuzenketa erlatibista n=nr+nq

FRANK ETA HERTZ-EN ESPERIMENTUA Frank V 0=4. 9 V-etan Hq atomoaren elektroi bat kitzika daiteke. V 0=9. 8 V-etan 2 elektroi kitzikatzen dira. Elektroi iturria Hg-xafla V 0, elektroien azelerazio-voltaia Hartzailea Hertz